نگاهی به نقش علم در کاهش خسارت

در امتداد گسل

Shargh - - عل - ایمان نظامزاده*

گسلهای فعال در رخداد زمینلرزههایی که اغلب به جراحت و کشتهشدن انسانها منجر میشوند، نقش بسزایی دارند. امروزه با توجه به گســترش شهرنشینی و قرارگیری کلانشهرهایی مانند تهران، تبریز، مشــهد و شیراز و مناطق مسکونی با تراکم جمعیتی بالا پیرامون گســلهای فعال، در صورت بروز زمینلرزه، علاوه بر تلفات انســانی، به علــت ازبینرفتن شــریانهای حیاتی، تخریب واحدهای تجاری و صنعتی، شکســتگی کانالهــای انتقال آب و گاز و در معرض آســیبقرارگرفتن ابرسازههایی همچون سدها و نیروگاهها و به دنبال آن بیکاریهای ناشی از تعطیلی واحدهای ذکرشــده و آســیبهای روحی و روانی آن، موجــب دگرگونی در ســاختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشــورها نیز میشــود؛ بهعنوانمثال میتوان به زمینلرزه 1978 طبس با تلفاتی بیش از 20هزار نفر، زمینلرزه 1990 رودبار با تلفاتی در حدود 40هزار نفر، زمینلرزه 2003 بم با بیش از 30هزار نفر کشــته و زمینلرزه 2012 ورزقان با 330 نفر تلفات انســانی در ایران اشاره کرد. در کنار این مســائل، مخاطرات زیستمحیطی ناشی از قرارگیری پسماندهای صنعتی، بیمارســتانی و خانگی در مجاورت این گسلها و انتقال آلودگیهای ناشــی از آنها به ســفرههای آب زیرزمینی نیز بسیار حائز اهمیت اســت. بنابراین مســئله تعیین حریم گسل و اصلاح ضوابط ساختوساز در کلانشــهرها به منظور بهحداقلرساندن خســارتهای جانی و مالی، لازم و ضروری به نظر میرســد. در این راســتا ابتدا ما نیازمند تولید اطلاعات، شــامل شناسایی دقیق تعــداد، روند و نوع گســلهای فعال لــرزهزا و تعیین نرخ لغزش آنها در رســوبات کواترنــر با اســتفاده از روشهــای مطالعاتی پالئوسایزمولوژی، ژئودزی و ژئومورفولوژی و اندازهگیریهای کمی به کمک جیپیاس و همچنین جمعآوری دادههای آماری مربوط به زمینلرزههای تاریخی و دســتگاهی در محدوده مورد مطالعه هســتیم تا برآورد درســت و صحیحی از مخاطــرات زمینلرزه و تشخیص مناطق با ریسک لرزهای بالا در حریم کلانشهرها صورت گیرد و بتوانیم خطرات ناشی از زمینلرزهها را کاهش داده و نهایتا به یک توسعه پایدار دســت پیدا کنیم؛ برای مثال در همین راستا مطالعاتی روی بخش شمالی گسل سبزپوشان با طول تقریبی 50 کیلومتر در غرب و شــمالغرب شــهر شــیراز صورت گرفت که با استفاده از نشانگرهای ژئومورفیک و سنسنجی رسوبات کواترنر، نرخ تغییر شــکل معادل 1 تا ‪/8 2‬میلیمتر در ســال برآورد شد و برای آنالیز ریسک لرزهای شهر شیراز مورد استفاده قرار گرفت. به این نکته نیز باید توجه شــود که خسارتهای ناشی از زمینلرزهها تابعی از فناوری در ساختوساز و نوع سبک زندگی در این مناطق است. بهعبارتی وقوع زمینلرزه در مناطق شهری، زمانی تهدیدی جدی تلقی میشــود که ما نسبت به شناســایی مناطق با ریسک لرزهای پایین برای ساختوســاز، مقاومســازی بناهــای ناپایدار و آموزش صحیح مردم قبل، حین و بعد از وقوع زمینلرزه بیتوجه باشــیم. درواقع میتوان گفت باوجود پیشــرفتهای گسترده در این حوزه در دنیا، بشــر هنوز قادر به پیشبینی دقیق مکان، زمان و بــزرگای زمینلرزهها نیســت و دورههای بازگشــت زمینلرزهها بعضــا بر اســاس دادههای آماری بــا درصد عــدم قطعیت بالا بیان میشــود. بنابراین میتوان گفت که تنها با بررســی دقیق و شناســایی مکانهای درمعرضخطر لــرزهای و پس از آن رعایت موارد ذکرشــده و جلوگیری از گســترش بیضابطــه و غیرعلمی شهرها در غالب سیاستهای کلان میتوانیم شاهد کاهش تلفات و خسارتهای مادی و معنوی ناشــی از زمینلرزه در این مناطق باشیم.

* دکترای زمینشناسی )گرایش تکتونیک(، دانشگاه شیراز

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.