مخاطراتی که هستی و حیات هامون را تهدید میکند

خفته بر خاک

Shargh - - لم - مهدی شایان*

تــالاب بینالمللی هامون که یکــی از مهمترین تالابهای دنیا و بزرگترین دریاچه آب شــیرین در فلات ایران اســت، دارای مساحتی حدود پنجهزارو 700 کیلومترمربع و در ناحیه کویری شــرق کشور در منطقه سیســتان قرار گرفته اســت. این دریاچه از سه بخش هامون هیرمنــد، هامون پوزک و هامون صابری تشــکیل شــده و حیات آن عمدتا به نوسانات طبیعی از جمله سیلابهای فصلی وابسته است، اما مداخلات انسانی در سالهای گذشته عامل اثرگذارتری در تشدید بحران زیستی منطقه بوده اســت. ساخت بندهای خاکی و سدهای متعدد در ایران و افغانســتان، ساخت و توسعه چاهنیمهها، بیثباتی سیاســی افغانستان، معاهدههای متعدد و اغلب غیرشفاف میان دو کشور، تغییرات آبوهوایی گسترده در آسیایمرکزی و نیاز روزافزون افغانســتان به منابع آبی برای توسعه کشاورزی جملگی باعث شده اســت تا هســتی و حیات هامون با مخاطرات بزرگی مواجه شــود، بهنحویکه در برخی از سالها جریان ورود آب در این رودخانه بهطور کامل متوقف شده است )سال 1378( و در سالهایی همچون 1380 میــزان جریان آب ورودی سیســتان کمتــر از 50 میلیون مترمکعب برآورد شــده و این به معنای خشکشــدن کامــل دریاچه هامون با پهنهای به وسعت پنجهزارو 700 کیلومترمربع و قرارگرفتن این انبان خاک در کریدور بادهای 120روزه سیســتان و تولید ریزگردهایی است کــه عملا زندگی در نیمی از ســال را برای ســاکنان منطقه مختل و توأم با مصائب بیشــماری میکند. افزایش بیماران تنفســی و رشد شــتابان تعداد مبتلایان به بیماری سل و مخاطرات متعدد زیستی و بهداشتی از جمله نتایج مســتقیم خشکسالی و پدیده ریزگردها در سیستان است. گفته میشود در سالهای گذشته ساکنان 300 روستا بهدلیل مشکلات ناشــی از ریزگردها و خشکسالی ادامهدار منطقه ناچار به ترک سرزمین آباواجدادی خود شدهاند. دامداری منطقه که روزگاری گاو اصیل سیســتانیاش نشان از قدمت و اصالت این حرفه در میان ســاکنان آن بوم داشته، به اندازه نگرانکنندهای آسیب دیده اســت. صنعت صیادی منطقه که موجب اشــتغال بیش از 20 هزار صیاد بوده، بهطور کامل نابود و معیشــت هزاران خانوار با تنگناهای بزرگ مواجه شــده است. متأســفانه تغییرات اقلیمی در این منطقه بهطور محسوسی به نابودی سرمایه مولد ساکنان و فروکشیدن آنان در تله مهلک فقر منجر شــده است. تحلیل چرخه بلایای طبیعی و فقر و تحلیل میدانی توسعه فقر در سیستان یک ضرورت فوری برای تصمیمسازان کشور است. متأسفانه تدریجیبودن این تخریبهای بزرگ و توزیع انرژی مخرب آن در بازه زمانی چندینســاله بهطور قابللمســی موجب دیدهنشــدن وضعیت مهلک زیســتی و رنج مداوم ســاکنان سیستان شده اســت. بیگمان فقیرترشدن ساکنان کمتربهرهمند سیســتان در نقطــه جغرافیای سیاســی قابلتأمل منطقه میتواند پدیدآورنده چالشهای بزرگ امنیتی برای کشــور باشد. ســخنان «گری لوئیس»، هماهنگکننده ارشد سازمان ملل در ایران، هنگام بازدید از سیســتان بسی قابلدرنگ و مداقه است: «هرچند که مســئله مــواد مخدر برای همه اقوام و کشــورها یک مســئله امنیت بشری محسوب میشــود، ولی آنچه که من امروز دیــدم حتی میتواند تهدید بزرگتری برای امنیت بشــری باشــد؛ فاجعهای که بر اثر فقدان آب در این منطقه حاکم شــده اســت. من بازدیدهایی از ارومیه، اصفهان، مشــهد و شــیراز نیز داشتهام، ولی چیزی که در اینجا )سیســتان( دیده شــد، نشاندهنده بحران خطرناکــی اســت که مــردم به دلیل شــرایط طاقتفرســا دچار آن شــدهاند و متأسفانه باید گفت مســئله معیشت مردم منطقه به اندازه کافی از ســوی مســئولان ایران و افغانســتان و جامعه بینالمللی درک نشده و بهنظر رهاشده میآید.»

* عضو شورای مرکزی نظام مهندسی کشور و فعال محیط زیست

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.