ضرورت طراحی و راهاندازی سامانههای هشدار سریع زلزله برای شهرها

هشدار برای خاموشی ايمن

Shargh - - لم - مسعود مجرب دکترای اکتشاف

امروزه گسترش شــهرها و افزایش شهرنشــینی خطر مواجهه بــا مخاطرات طبیعی بهویژه زمینلرزهها را افزایش داده اســت. از جهــت دیگر لزوم توجه ویــژه به آمادگی در برابــر زمینلرزهها در کشــور عزیزمان بر کسی پوشــیده نیســت. بنابراین نیاز است تا در کنار ساختوساز اصولی، مقاومســازی و شناخت دقیق ساختگاه، اقدامــات تکمیلی در جهــت افزایش تابآوری شــهرها نیز انجام شــود. یکــی از مهمتریــن و کاراترین ایــن فعالیتهــا، طراحی و راهاندازی سیســتمهای هشــدار سریع زلزله اســت. هشدار سریع زلزله بسته به فاصله سایت هدف از چشمه لرزهای میتواند زمان هشــدار مناســبی را برای خاموشــی ایمن در اختیار قرار دهد. به زبان ســاده، هشدار سریع زلزله عبارت است از تعیین جنبش شدید زمیــن در یک زمینلرزه قبل از رســیدن امواج مخرب آن و ارســال هشــدار به سایت هدف. ارســال هشــدار میتواند به صورتهای مختلفــی مانند اعــلام عمومی یا دســتور خاموشــی ایمن برای تأسیســات حساس انجام شــود. ایده اولیه هشدار ســریع زلزله از سوی دکتر «کوپر» در ســال 1868 مطرح شد که هیچگاه عملیاتی نشــد و در حد طرح باقی ماند. تنها ایده عملیاتی و مستندشــده از هشــدار سریع زلزله در ســال 1909 به وسیله «یوسف تلگرافچی ،» تحویلدار تلگرافخانه کرمان، صورت پذیرفت. ایشــان با تجربهای که از اثر امواج زمینلرزه بر میدان مغناطیســی زمین و به دنبال آن عقربههای قطبنما داشــت، توانست خانواده خود را در زمینلرزه 1909 جوشــن کرمان نجات دهد. این گزارش مهرماه ســال 1288 شمســی با عنوان «کشــف لایق دقت » در روزنامه ایران نو به چاپ رسید. سیستمهای هشدار ســریع زلزله بهطور کلی به هشدار «در محل»، «هشدار ناحیهای»، «تشخیص پیشاپیش» و هشدار ترکیبی تقســیمبندی میشــوند. سیستم هشــدار «در محل» شامل نصب ایستگاه شــتابنگاری در سایتهای هدف مانند شریانهای حیاتی و سازههای حساس اســت. همچنین سیستم «هشدار ناحیهای» از شــبکهای از ایستگاههای شــتابنگاری جهت تعیین جنبش شدید در محدودهای وســیع تشکیل شــده اســت. در مواردی که محل چشــمه لرزهای کاملا شناسایی شده اســت، از سیستم «تشخیص پیشاپیش» استفاده میشود. کشورهای ژاپن، تایوان، آمریکا، ترکیه، مکزیک، ایتالیا و رومانی درحالحاضر از سیســتمهای هشدار بهره میبرند. خوشبختانه در کشورمان نیز چندسالی است که مطالعات اولیه اجرای هشدار سریع زلزله شــروع شده است. تیم مطالعاتی ما برای شــهر تهران یک شــبکه هشــدار ناحیهای با 46 ایستگاه را طراحی کرده اســت که از نظر زمان هشــدار، هزینه و دقت تعیین محل بهینه شــده اســت. البته با طراحی و اجرای این شــبکه در تهران تمامی مشکلات لرزهای این کلانشهر حل نخواهد شد و باید فعالیتها در دیگر حوزهها مانند ساختوساز اصولی، مقاومسازی و مطالعات ویژه ســاختگاه همچنان ادامه یابــد. هزینه ایجاد یک شبکه هشدار سریع برای کلانشهر تهران شاید به اندازه یک ویلای شــمال شهر نرسد؛ ولی قطعا ســود حاصل از اجرای آن برای یک شــهر 12میلیونی بســیار خواهد بود. همچنین میتوان با هزینهای اندک برای دیگر کلانشهرهای ایران مانند تبریز و مشهد نیز سیستم هشدار سریع زلزله را طراحی و اجرا کرد. هرچند برخی شرکتهای تجــاری مدعی ســاخت دســتگاههای هشــدار زلزله هســتند که متأسفانه به دلیل عدم کارایی لازم و غیرعلمیبودن آن باعث سلب اعتماد عمومی و مسئولان شــده است. به هر ترتیب وجود دانش بومیشده در کشور، بستر مناسبی برای ایجاد سیستم هشدار سریع زلزله فراهم کرده که اجرای آن نیازمند تغییر نگاه مسئولان است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.