کامبیز نبورسریوجززئیاتیح: ق وپقیی لوایح « رس شننظامویصنفیسان،ه»«انت یوادشارگراسارن ه»دکهوب هلتازگتی باخشحی از آ تب مندصویینشژداداست

Shargh - - رسانه -

سعید برآبادی: همزمان با برگزاری اولین مناظره انتخاباتی و درســت در شــلوغی روزهای پرخبر منتهی به انتخابات 29 اردیبهشــت، خبری کوتــاه روی خروجــی بعضی از خبرگزاریها قرار گرفت که بر اساس آن، در یکی از آخرین جلســات هیئت وزیران، مواردی از لایحــه مطبوعات و « خبرگزاریها به تصویب رســیده است. ممکن است این » خبر برای بسیاری از مطبوعاتیها، خبری نگرانکننده باشد، چراکــه میدانند دولت چندماهی اســت با جدیت در پی تصویــب دو لایحه اثرگذار روی حوزه رســانه و مطبوعات افتاده؛ لوایحی که به دلایل مختلف، اهالی این صنفِ بدون صنف، چندان رضایتی از مفاد آن ندارند. اینها همه در حالی است که این عدم رضایت با بیاطلاعی همگانی هم مواجه است و آنچه فعالان رسانهای به صورت پراکنده، غیررسمی و درگوشــی از این دو لایحه شــنیدهاند، نه به تأیید مقامی رسیده و نه تکذیب شده است. معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد با چراغ خاموش در حال تصویب این دو لایحه است و روزنامهنگاران چشمبهراه آغاز به کار صنف خود که فعلا در اســتان تهران مستقر شــده و نگران از این واقعیت که ممکن است تصویب نهایی یکی از این دو لایحه که به لایحه نظام صنفی رســانه معروف شده، منجر به تعطیلی انجمن صنفی روزنامهنگاران شــود. بههمینخاطر سعی کردیم از کامبیز نوروزی ، حقوقدان و کارشناس رسانه که احتمال « » میدادیــم از مفاد ایــن لوایح مطلع باشــد و در برخی از جلسات مشورتی تصویب آنها شرکت کرده باشد، اطلاعات تــازهای دراینخصوص به دســت آوریم. البتــه که حالا میشود با خواندن این مصاحبه در جریان جزئیات حقوقی این دو لایحــه و تفاوتها و چالشهای آن قرار گرفت، اما آنچه که شــاید پس از مطالعه ایــن گفتوگو، همچنان بر نگرانی مطبوعاتیها بیفزاید، واقعیتِ احمدینژادیبودن ریشــه یکــی از ایــن دو لایحه اســت که قطعــا بهنفع روزنامهنگاران نیست؛ همانطور که منش رئیس دولتهای نهم و دهم، هیچگاه بهنفع روزنامهنگاران نبود.

انگار بخشی از دو لایحه که هر دو درباره مطبوعات و رســانهها هســتند بهتازگی به تصویب هیئت دولت رســیده اســت. فکر نمیکنید که این دو لایحه با نظر و اطلاع روزنامهنگاران باید نوشته میشد؟

در پاســخ به سؤال اول باید بگویم که نمیشود یکی از این لوایح را زیرمجموعه دیگری دانســت. در طول دو سال گذشــته، پیشنویس دو لایحه بــا عنوانهای پیشنویس لایحه انتشار رسانه و پیشنویس لایحه نظام صنفی رسانه از سوی معاونت مطبوعاتی مطرح شده است. پیشنویس لایحه نخست قرار است جانشین قانون مطبوعات شود اما در مورد پیشنویس لایحه دوم ظاهر امر این است که قرار اســت این لایحه برای ایجاد یک سازمان روزنامهنگاری به کار گرفته شود بنابراین هیچ نسبتی بین این دو لایحه وجود ندارد.

اما هر دو درباره مطبوعات هستند؟

چنین چیزی از نظر تکنیک قانوننویسی درست نیست. یکی از ایــن پیشنویسها درباره نحوه ایجاد یک تشــکل صنفی ســخن میگوید و دیگــری در مورد قانون انتشــار رسانهها و طبعا دو موضوع جداگانه را نمیشود در قانونی واحد تصویب کرد. این دو موضوع نیازمند متون جداگانهای هســتند ضمــن اینکــه معتقدم اصــولا تشــکل صنفی روزنامهنگاری در ایران احتیاج به قانونگذاری ندارد. وقتی که تشکلی به موجب قانون تشکیل میشود، تحت سیطره دولت و حاکمیــت قرار گرفته و دیگر یک تشــکل صنفی مستقل نیست.

اخیرا هیئت وزیران در بخشــی از جلســات خود مــواردی از لایحــهای با عنــوان لایحــه مطبوعات و خبرگزاریها را به تصویب رســانده است. فکر میکنید چرا در ایام انتخابات و اینقدر بیسروصدا بخشهایی از آن به تصویب میرسد؟

بنده نیز در این مورد ســؤال دارم که چرا چنین مسئله مهمی در چنین زمانی در حال مطرحشــدن اســت. با این همه خبرهایی که من دارم این است که لایحه انتشار رسانه در هیئت دولت مطرح شده و مواردی از آن در حال بررسی بوده که شاید از سوی هیئت وزیران به تصویب هم رسیده باشــد. درمجموع باید بگویم در چهار ســال گذشته با این مشــکل مواجه بودهایم که تیم رسانهای ریاستجمهوری فاقد صلاحیت در زمینه رســانهها بودهاند و اگر نگاهی به کارنامه این تیم در حوزه مطبوعات داشته باشیم، بهروشنی درخواهیم یافت در دولت گرایشاتی وجود دارد که با اصول حرفهای روزنامهنگاری در ایران همسو نیست. شاید بتوان گفت این تیم گرایش شــدیدی دارد کــه روزنامهنگاری در ایران را تحت قیمومیت دولت دربیاورد. پیشنویس لایحه نظام صنفی رسانهای گواه این واقعیت است که گروهی به دنبال نابودکردن استقلال روزنامهنگاری در ایران هستند و میخواهند روزنامهنگار را در حدِ فرمانبر یک جریان خاص تقلیــل دهند. چنین دیدگاهی با آنچــه از آقای روحانی در بحث مطبوعات و آزادی رســانهها میشناســیم، سازگار و همســو نیســت. البته درک میکنم آقای روحانی به دلیل مشــکلات بسیاری ســنگینی که در این مدت در حوزههای اقتصاد و بینالملل داشــته، بخش بزرگــی از نیروی خود را صرف حلوفصل مســائل این دو حوزه کــرده و چندان فرصتی نداشــته که به بخش مربوط به مدیریت دولت در حوزه رسانهها ورود پیدا کند. بنده شک ندارم که اگر ایشان به این حوزه ورود پیدا کنــد و از نزدیک در جریان آنچه در این دو لایحه مطرح شده قرار گیرند، درخواهند یافت این دو پیشنویس نه با آزادی مطبوعات ســر سازگاری دارند و نه استقلال روزنامهنگاری را به رسمیت میشناسند. بنابراین میتوانم بگویم تیم رســانهای آقــای رئیسجمهور را که اصولا نه نظام فعالیت رســانهای در ایران را میشناسند و نه به اصل استقلال رســانهها از دولت باور دارند را باید از شخص رئیسجمهور و نظر شخصی ایشان در این مسائل مســتثنا کرد چه اگر اینطور نباشــد، نمیتوان در کارنامه دولت هیچ نقطه درخشانی در زمینه رسانهها یافت.

روزنامهنگاران تلاشهای فراوانی داشتند تا انجمن صنفی روزنامهنگاران استان تهران را به صورت رسمی و قانونی افتتاح کنند اما به نظر میرسد تصویب لایحه دوم رودرروی این تلاش صنفی قرار گیرد؟

بــه نظرم این فرض شــما، چنین نتیجهای را مســتدل نمیکنــد. به نظر نمیرســد دولت با تشــکلهای صنفی مخالفــت داشــته باشــد. مــا در مــورد انجمــن صنفی روزنامهنگاران ایران، مشــکلات زیادی را پشتسر گذاشتیم و امــکان همراهی نبود. البته این وزارتخانه درباره اســتان تهــران همکاری کرد و ما شــاهد حضــور روزنامهنگاران خوشنامــی بودیم کــه آمدند و مجمــع عمومی انجمن صنفــی روزنامهنــگاران ایــن اســتان را برگــزار کردند و هیئتمدیــرهای انتخاب شــد. بنابراین گرایــش دولت این نیست که با این نهاد صنفی رودررو شود. شاید بشود گفت جهتگیری طیفی در بخش مدیریت دولتی حوزه رســانه است که فعالیتهایشــان هم فاقد هدف درستی است و هم ناقض اهداف روزنامهنگاری و اســتقلال رســانهها در ایران. اگر به همین دو لایحه هم بخواهیم منصفانه نقدی وارد کنیم، میبینیم یکی از این لوایح به کمیسیون فرهنگی دولت آمد و در آن، بخشهایی مورد اصلاح قرار گرفت اما هنوز نمیشود آن را گامی اساســی در زمینه قانونگذاری حوزه رسانه تلقی کرد.

در مورد پیشنویس لایحه نظام رسانه چطور؟

درباره پیشنویس لایحه نظام رســانه، باید عرض کنم که این لایحه بهطورکلی استقلال رسانه را از بین میبرد و در شــأن دولت روحانی نیست. میخواهم این طور بگویم که اگــر در دولت آقای احمدینژاد شــاهد تصویب چنین لایحهای بودیم، میشــد درک کرد اما بــا توجه به روحیه آقای روحانی و نگاه ایشــان به حوزه رسانه و آزادی افراد، طرح چنین لایحهای در دولت ایشــان واقعا شگفتانگیز است.

ولی به نظر میرسد عمر این پیشنویس به قبل از دولت آقای روحانی برگردد؟

بله، میشــود گفت پیشنویسهــای اولیه این لایحه در دولت احمدینژاد مطرح شــده و گروهی هم از همان طیف مســئول نوشتن خطوط اصلی این لایحه بودهاند اما هرچه بود، این لایحه به دولت آقای احمدینژاد نرســید و در نهایت همان افراد توانستند در دولت روحانی این لایحه را پیش ببرند.

لایحه نظام صنفی رسانه چطور؟ در چه مرحلهای است؟

بر اســاس آخرین خبرهایی که دارم، این لایحه از سوی کمیســیون فرهنگی معاونــت مطبوعاتی وزارت ارشــاد برگشت داده شده؛ چراکه سؤالات زیادی درباره آن مطرح کردهاند که هنوز بیپاسخ مانده است. از سوی دیگر، هنوز در کمیسیون فرهنگی دولت نیز این متن تأیید نشده است.

شما در این کمیسیونها حضور دارید؟

بنده هیچ نقشی در نوشتن این پیشنویس نداشتم و از این جهت خوشحالم و خدا را شکر میکنم؛ اما در جلسات کمیسیون فرهنگی دولت برای بررسی لایحه انتشار رسانه حضور داشــتم و به همراه کارشناســان دیگر در جلسات متعدد این کمیســیون اظهارنظر کردیم و بر اســاس توانی که داشتیم، سعی کردیم نظراتی اصلاحی مطرح کنیم که برخی پذیرفته شدند و برخی هم نه؛ اما درباره لایحه نظام صنفی رســانه، هیچ مشــارکت و هیچ دخالتی نداشتهام. در مجموع، همین قدر مطلع هســتم که میزان مشــارکت فعالان روزنامهنــگاری در بخشهای مختلــف تهیه این لوایح، بسیار بسیار ناچیز بوده است.

چه افرادی از سوی صنف روزنامهنگاری در نگارش این لوایح حضور داشتهاند؟

جالب همین اســت که هیچوقت اســامی افرادی که در نــگارش این پیشنویسها حضور داشــتهاند، منتشــر نشده اســت. به نظرم میل به پنهانکاری دراینزمینه زیاد بوده اســت و اساســا مشــخص نشــده چه افرادی چنین پیشنویسهایی را تهیه کردهاند؛ اما اگر نگاهی به مدیریت حوزههای دیگر زیرمجموعه وزارت ارشــاد داشته باشیم، شــاهدیم میزان مشــارکت فعالان صاحبنــام صنفی در تهیه چنین پیشنویسهایی، بســیار بسیار زیاد بوده؛ اما در حوزه مطبوعات، متأســفانه این مشارکت ناچیز و مخفیانه بوده است.

دولت این مشارکت را نطلبیده یا فعالان رسانهای نخواستهاند در این حوزه حضور داشته باشند؟

مشــارکت روزنامهنگاران در تهیه ایــن پیشنویسها طلبیده نشــده اســت. با اینکه روزنامهنــگاران ما همواره برای مشــارکت با دولت درباره امور صنفی خود، آمادگی کامل دارند؛ اما کمتر شاهد هستیم که این آمادگی دوطرفه باشــد. در مقابل، در بخشهای مختلف وزارت ارشاد، اعم از حوزه کتاب، ســینما، تئاتر و... در همین ســالها که خودِ من در خدمت دولت بودهام، دیــدهام مدیران این حوزهها بسیار مایلاند با اهالی این حوزهها همکاری داشته باشند. بهعنــوان نمونه، در دوره معاونت ســینمایی آقای ایوبی، تمام کارهای مربوط به ســینما با مشــارکت خانه ســینما انجام میشــد؛ آقای حیدریان هم که آمد، این وضع ادامه پیدا کرد؛ اما متأســفانه در حــوزه مطبوعات اصلا این میل به مشــارکتدادن چهرههــای صنفی وجود نــدارد، مگر معدودی که جزء افراد شناختهشــده صنف روزنامهنگاری به حساب نمیآیند.

شــما معتقدید جهتگیری معاونــت مطبوعاتی دولت با جهتگیری دیگر معاونتهای وزارت ارشاد در زمینه مشارکتطلبی از فعالان حوزه مطبوعات مطابق نیست؟

متأســفانه خیــر! جهتگیری ایــن معاونــت فاصله معناداری با دیگر معاونتهای وزارت ارشاد دارد.

میتوانید به چند اسم از فعالان حوزه رسانه که در جلساتی اینچنینی شرکت میکنند، اشاره کنید؟

در جلســات کمیســیون فرهنگــی دولت کــه حضور داشــتهام، نمایندگان وزارتخانهها و کارشناســان مستقل رســانه دعوت میشــوند. علاوه بر من، ســردبیر روزنامه اطلاعات و دو، ســه نفر از اســتادان ارتباطــات نیز در این جلسات حضور داشتهاند که برخی از این استادان هم فقط در چند جلســه شرکت کردهاند. کمیسیون فرهنگی دولت در حد امکان از شــخصیتهای مستقل غیردولتی دعوت بــه عمل آورده بود؛ اما برخــی کملطفی کردند و نیامدند. مثلا در این جلسات، نماینده روزنامه «شرق»، نمایندگانی از خبرگزاریهای ایسنا و ایرنا و دو نفر از اعضای هیئت علمی دانشگاهها دعوت شــده بودند که متأسفانه برخی حضور نداشتند.

این دعوت و این جلســات، مربوط میشــود به بررسی پیشنویس لایحه؟ در زمانی که این پیشنویس در حــال نگارش بــود، کدامیک از این فعالان رســانه دعوت شده بودند؟

در زمــان تنظیــم خــودِ پیشنویس، متأســفانه هیچ مشارکتی از هیچکس که من بشناسم، گرفته نشده است.

رسانهها برگ برنده انتخابات

کمتــر از دو هفتــه بــه برگــزاری انتخابــات ریاســتجمهوری مانــده است. بســیاری از افراد درگیر انتخاب اصلح هستند؛ ششنفری که بهعنوان نامزد ریاستجمهوری و جمع کثیری که بهعنوان نامزد شــوراهای شــهر و روســتا معرفی شــدهاند. دراینمیان رسانهها بیتردید نقش مؤثری دارند. سالها پیش شــعار هر نفر یک رسانه از ســوی یکی از نامزدها اعلام شــده بــود و اینــک نســبت به چهار ســال پیش و انتخابات ســال 92 رسانههای جدیدتری برای برقــراری ارتباط مورد اســتفاده قرار میگیــرد؛ امکاناتی که سریعتر از رسانههای رسمی و مکتوب به مخاطبان اطلاعات را میدهند.

سرعت بدون دقت

شــاید در انتخابــات مجلــس 94 بود که اهمیت تلگرام مشــهود شــد؛ زمانی که کلیپهای کوتاه 4۵ ثانیهای تلگرام مــورد توجه قرار میگرفت. در این مدت نیز این رســانه توانسته است کمک بسیاری به انتشار اخبار کند. البته با توجه به برگزاری همزمان انتخابات شورای شهر، بســیاری از حاضران در انتخابــات شــوراها نیز از ایــن امکان اســتفاده میکنند. برخی شایعهها نیز بهعنوان آســیب مطرح اســت؛ مثلا خریداریشدن و دادن آگهی به برخی کانالهای معــروف و دارای عضویت بیــش از یــک میلیــون نفر از ســوی نامزدهای ریاستجمهوری. همچنین در اتفاقی دیگر این کانالهای تلگرامی بارهــا بهعنــوان فیکنیوزهــا مطرح هستند و اطلاعات غلطی را نیز منتشر میکنند که سبب شده امکان استفاده از آنها اندک شــود. از دیگر آسیبهای تلگرام برای روزنامهنگاری این اســت که در مدت کوتاهی بعد از انتشار اخبار میتــوان آن را در چندینوچند کانال دید که اکثرا بدون اســتفاده از منبع به انتشار آن اقدام کردهاند. از سوی دیگر دولت یازدهم تلاش بسیاری کرد تا این شــبکه اجتماعی فیلتر نشود و آزادی اطلاعات وجود داشــته باشد. از دیگر مثالهای سرعت در این رسانه میتوان بــه ماجــرای مناظره و اختــلاف بین روحانی و قالیباف اشــاره کرد که بعد از عدم امــکان اختصاص وقت درباره اتهــام – ایجاد چهار میلیون شــغلبلافاصله متن خبر در کانالها بازنشــر شــد. هرچند امــکان صوتــی تلگرام خیلی سریع در ایران به دلایل مختلف فیلتر شــد، اما یکی از رسانههای مؤثر در انتخابات تلگرام است.

زنده و عمومی

اینســتاگرام فضای متفاوتی دارد. با تکیــه بر عکس و تعــداد زیاد فالوئرها پیــش میرود. فضا احساســی اســت و بیشــتر در توصیــف گل و منظــره و خوراکــی، امــا ایــده اســتفاده از لایو اینســتاگرام توانســت قدم جدیدی در زمینه انتخابات امســال باشد. بهنوعی که پخش ســخنرانی حســن روحانی در دانشــگاهها از اولیــن گامها بود، اما بههرحال امکان تبلیغات در این شبکه اجتماعی هنــوز به صورت جدی مورد توجه قــرار نگرفته اســت. درحالیکه بــا یادآوری تعــداد فالوئرهــا میتوان دریافــت چقدر ایــن رســانه میتواند تأثیرگذار باشد. ترانه علیدوستی حدود پنــج میلیون فالوئــر دارد و همینطور دیگر افراد مشــهور. بهخصوص که با توجه به فیلترنبودن اینستاگرام و حضور چندجانبه نامزدهای ریاستجمهوری، امکان بیــان نظــرات و عقیدهها برای جلب نظر رأیدهندگان فراهمتر است.

رقابت قرن 21

درباره جایگاه رسانههای اجتماعی بســیاری از متخصصان نظر میدهند و از تأثیرگــذاری آن مینویســند و تحلیل میکنند. مایکل مور و بسیاری از مخالفــان رویکارآمــدن ترامــپ از رســانههای اجتماعــی بــرای بیان عقایدشــان اســتفاده میکردند. شاید یکــی از اتفاقاتی که هنــوز ترامپ به آن اســتناد میکنــد، پیشبینی غلط نظرسنجیهاســت، به همیــن دلیل علاقــهای نــدارد کــه در میهمانــی رســانهها شــرکت کند و همزمان به ســخنرانی در مکانی دیگــر و در بین طرفدارانش میپردازد، اما مشــخص شده است با تحلیل توییتها و نظرات رسانههای اجتماعی میشد هم نتیجه برگزیــت و هم رویکارآمــدن ترامپ پیشبینی شود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.