ال ک شهرنچششیارآنمدییشووراهایمش

Shargh - - ياددا - احسان سلطانی

پدیده رو به رشد شهرنشینی و توسعه کلانشهرها یکی از مشخصههای اصلی و مهم جهان امروز بهشــمار مــیرود. در یک قرن پیش در حدود 10 درصد جمعیت جهان ســاکن شهرها بودند که هماکنون این سهم به بیش از 50 درصد رســیده و در سه دهه آینده به 70 درصد خواهد رسید. در ایران ســهم جمعیت شهرنشــین از 30 درصد کل جمعیت کشور در شش دهه قبل به بیش از 70 درصد درحالحاضر بالغ شده است. افزایش شدید جمعیت کلانشهرها که بهویژه در کشورهای درحالتوسعه با رشد نامتــوازن، نامتعادل و بیرویه توأم اســت، مشــکلات و معضلات زیادی در حوزههایی مانند تأمین شــغل، مســکن، خدمات شهری، حملونقل و محیط زیســت ایجاد کرده است. توسعه شــهری اگر بهدرستی مدیریت شــود، رشــد پایدار اقتصادی را تســهیل و منافع رفاه اجتماعی را ترویج میکند. فعالیتهای صنعتی و تجاری علاوه بر اینکه در مناطق شــهری یا حاشــیه آنها انجام میشود، از طریق شــهرها خدماترسانی، بازاریابی و تأمین مالی میشــود، بــه صورتی که در اغلب کشــورها بین 50 تا 80 درصد تولید ناخالص داخلی در مناطق شهری صورت میگیرد. یک شهر واقعی، شــهری است که قادر به جذب و حفظ سرمایهها، مردم و ایدهها و همینطور حفظ کارکرد خود در درازمدت باشــد. یک شهر قابل زندگی بهواســطه چالاکی و سرزندگی رشــد اقتصادی در نتیجه شدت و قدرت اتصالات و ارتباطات اقتصادی، به همــراه توازن و تعادل بین مؤلفههای پایداری محیط زیســت، کیفیت زندگی، تنوع فرهنگی، امنیت و همسازی اجتماعی- سیاسی توصیف میشود که مسلما فقط از طریق نظام تدبیر و تمشیت امور خوب و رهبری کارآمد شهری قابل حصول است.

رشد ابعاد شهرها و میزان تأثیرگذاری آنها موجب شده تا شهرداریها از قدرت و اهمیت بیشتری در رسیدگی و تأمین نیازهای جوامع برخوردار شوند. هماکنون نقش شهرداریها نهفقط به ارائه خدمات اولیه شهری، همچنین به حوزههایی مانند تسهیل کسبوکار و ترویج ثبات اقتصادی و اجتماعی به منظور رشــد و برابری درآمدی شهروندان نیز گسترش یافته اســت. بنابراین ضمن تأمین زیرساختها، تســهیلات عمومی و خدمات اولیه شهری، موضوعات متعدد و متنوعی از قبیل کیفیت زندگی شهری، فعالیــت اقتصادی، درآمد و رفاه شــهروندان، محیط زیســت و انتشــار آلایندهها، تأمین اوقات فراغت، مســائل اجتماعــی و فرهنگی، آموزش و بهداشــت، کاهش نابرابریهای اجتماعی، توسعه و کاربری زمین و تولید مسکن، جابهجایی و ترافیک شهری، مدیریت ریسکهای شهری، نوآوری و ارتباطات، دولت الکترونیک، مهاجرت و امنیت و ایمنی، نیز در دستور کار مسئولان و دســتاندرکاران امور شهری در سطح جهان و بهویژه مناطق توسعهیافته قرار گرفته است. مدیریت شهری خوب کلید پیشرفت توسعه پایدار است که فراهمکننده ساختارهای نهادی پشتیبان و مشوقهای نیل به توســعه پایدار بود، مشخصههای اصلی مدیریت شهری کارا و کارآمد، میزان مشــارکت عمومی و جوابگویی بالا، سطح پایین فساد، شفافیت، جامعیت قانون و کارآمدی و کارایی در امور اقتصادی است.

مدیریت شهری و شوراها

در ایران نظام تدبیر و تمشیت امور شهری ذیل قانون تشکیل شوراهای شــهر قرار گرفته اســت. بــر فعالیت شــوراها در اصول ششــم، هفتم، دوازدهم و شــش اصل دیگر قانون اساسی کشور تأکید و در این اصول بر تصمیمگیری و اداره امور کشــور در سطوح ملی، استانی و شهری تصریح شده اســت. بر طبق قوانین مصوب سال 1375 )و اصلاحی سال 1386 ) برای پیشبرد ســریع برنامههای اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، بهداشتی، فرهنگی، آموزشــی و ســایر امور رفاهی از طریق همکاری مردم با توجه به مقتضیات محلی، اداره امور هر روستا، بخش و شهر یا استان با نظارت شورایی به نام شورای روستا، بخش و شهر یا استان صورت میگیرد.

انتخابات سراسری اولین دوره شوراهای شهر و روستا در هفتم اسفند 1377 با مشــارکت 24 میلیون نفر و دومین دوره انتخابات در سال 1381 با مشــارکت ‪2 0‬میلیون نفر برگزار شد. سومین و چهارمین دوره انتخابات شوراها در سالهای 1385 و 1392 بهترتیب با مشارکت حدود 28میلیون و 32 میلیون نفر انجام شد و پنجمین دوره این انتخابات در 29 اردیبهشت

ســال 1396 برگزار خواهد شد. در انتخابات سال 1396 شوراهای اسلامی شهر و روســتا، تعداد اعضای اصلی و علیالبدل شوراهای شهر به شرح زیر است: - شهرهای تا ۵۰ هزار نفر: پنج نفر عضو اصلی و سه نفر عضو علیالبدل - شــهرهای با جمعیت ۵۰ هزار نفر تا ۲۰۰ هزار نفر: هفت نفر عضو اصلی و پنج

نفر عضو علیالبدل

- شــهرهای با جمعیت ۲۰۰ هزار نفر تا ۵۰۰ هزار نفر: 9 نفر عضو اصلی و شش نفر عضو علیالبدل - شهرهای با جمعیت ۵۰۰ هزار نفر تا یک میلیون نفر: 11 نفر عضو اصلی و هفت نفر عضو علیالبدل - شــهرهای با جمعیت یک میلیون نفر تا دو میلیــون نفر: 13 نفر عضو اصلی و هشت نفر عضو علیالبدل - شهرهای با جمعیت بیش از دو میلیون نفر: 15 نفر عضو اصلی و 10 نفر عضو علیالبدل

- شهر تهران: 21 نفر عضو اصلی و 11 نفر عضو علیالبدل شورای شهر که نمایندگان آن از سوی مردم انتخاب میشوند، وظایف اصلی انتخاب شهردار، تصویب بودجه و نظارت بر عملکرد شهرداری را بر عهده دارد. براساس مفاد قانون شهرداری و نیز قانون تشکیلات شورای اســلامی کشــور، این نهاد یک مرجع تصمیمگیری و نظارتی با اختیارات وســیع دراینخصوص اســت که برخی وظایف آن واجد جنبههای وضع مقــررات و برخی دیگر از وظایف آن، جنبههــای نظارتی و مراقبتی دارد. خلاصه اهم وظایف و اختیارات شورای اسلامی شهر به شرح زیر است: 1- انتخاب شهردار برای مدت چهار سال 2- بررسی و شناخت کمبودها، نیازها و نارساییهای اجتماعی، فرهنگی، آموزشی، بهداشــتی، اقتصادی و رفاهی حوزه انتخابیه و تهیه طرحها و پیشنهادهای اصلاحی و راهحلهای کاربردی 3- تصویب آییننامههای پیشنهادی شــهرداری، نظارت بر حسن اجرای مصوبات شــورا و طرحهای مصوب و تأیید صورت جامع درآمد و هزینه شهرداری و انتشار آن 4- تصویب بودجه، اصلاح و متمم بودجه ســالانه شهرداری و مؤسسات و شرکتهای وابسته، تصویب وامهای پیشنهادی شهرداری و معاملات و نظارت بر آنها اعم از خرید، فروش، مقاطعه و اجاره 5- نظــارت بر حســن اداره امور مالی شــهرداری و کلیه ســازمانها، مؤسسات، شرکتهای وابسته و حفظ سرمایه، داراییها، اموال عمومی و اختصاصی شهرداری و همچنین نظارت بر حساب درآمد و هزینه آنها با انتخاب حســابرس رسمی و اعلام موارد نقض و تخلف به شهردار و پیگیریهای لازم 6- تصویب اساسنامه مؤسسات و شرکتهای وابسته به شهرداری 7- بررسی و تأیید طرحهای هادی و جامع شهرسازی و تفصیلی و حریم و محدوده قانونی شهرها 8- تصویــب مقررات لازم جهت اراضی غیرمحصور شــهری و نظارت بر اجــرای طرحهای مربوط به ایجاد و توســعه معابــر، خیابانها، میادین، فضاهای سبز و تأسیسات عمومی شهر 9- تصویــب لوایح برقراری یا لغو عوارض شــهر و همچنین تغییر نوع و میزان آن، نرخ خدمات ارائهشده از سوي شهرداری و سازمانهای وابسته به آن و نرخ کرایه وسایل نقلیه درونشهری 10- نظارت بر حسن جریان دعاوی شهرداری، امور بهداشت حوزه شهر و امور سینماها و اماکن عمومی 11- تصویب نامگــذاری معابر، میادین، خیابانهــا، کوچهها و کویها در حوزه شهری و همچنین تغییر نام آنها 12- اقدام درخصوص تشکیل انجمنها و نهادهای اجتماعی، امدادی، ارشــادی و تأســیس تعاونیهــای تولیــد و توزیع و مصــرف و توزیع ارزاق عمومی

نظر به جایگاه و موقعیت مهم و گسترده نظام مدیریت شهری جهانی بــا ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیســتمحیطی و با توجــه به وظایف و کارکردهای شورای شــهر در ایران، ترکیب و کیفیت اعضای شورای شهر نقش و اهمیت بالایی در جهت اداره امور، آبادانی و توسعه پایدار شهری ایفا میکند. چنانچه ذکر شد اداره امور شهرها شامل زمینهها و حوزههای متنوعی اســت که در صــدر آنها موضوعــات مهم اقتصادی، ســرمایه انسانی، کیفیت زندگی، محیط زیست، اجتماعی و فرهنگی، تأمین مسکن، جابهجایی و ترافیک شهری، مدیریت ریسکها، امنیت و ایمنی واقع است. همچنین معضلاتی مانند کاهش فقر و فساد، ایجاد اشتغال و تأمین آب در اغلب شهرهای کشور بر مسائل دیگر اولویت دارد. شوراهای شهر قدرتمند و توانمند با جذب سرمایههای مادی و استعدادهای انسانی برتر، اقتصاد شــهر و به تبع آن ســطح رفاه شــهروندان را ارتقا داده و مسیر توسعه را هموار میکنند. بنابراین در زمینه توانمندی و کارکرد مؤثر و کارآمد شوراها، میــزان تخصص و تجربه مرتبط با موضوعات و مدیریت شــهری اعضای آنها دارای اولویت و نقشي قاطع است.

بررسی و ارزیابی تواناییها و توانمندیهای اعضای شوراهای دوره چهارم

براي ارزیابی تواناییها و توانمندیهای اعضای دوره چهارم شوراهای شــهرهای کشــور، با توجه به دادههای در دســترس مانند متوسط زمان تحصیلات، ارتباط تحصیلات با موضوعات مدیریت شهری، سوابق کاری مرتبط با فعالیتهای شــهرداری و مدیریت شــهری، سابقه عضویت در شــورای شهر و جنســیت، تلاش میشــود تا ترکیب و وضعیت اعضای شــوراهای مراکز اســتان و شــهرهای متوسط کشــور، به صورت نسبی بررسی شود. نظر به اینکه اغلب شــهرهای کشور دارای سایت اینترنتی شورای شهر هستند، از طریق ســایت شورای شهرها اقدام به جمعآوری دادهها شــد. با توجه به اینکه از بین 31 مرکز اســتان، در سایت فقط 15 اســتان و از بین 50 شهر بزرگ و متوســط کشور، در سایت فقط 18 شهر، اطلاعات، مشخصات و سوابق اعضای شــورای شهر درج شده است، در نتیجه این گزارش دربرگیرنده اطلاعات اعضای شوراهای 18 شهر تهران، اراک، اردبیل، ارومیه، اصفهان، بندرعباس، تبریز، زاهدان، زنجان، ســمنان، سنندج، شهریار، شیراز، کرمان، ملارد، همدان، قم و یـزد است.

نتایج جمعبندی مشخصات و ســوابق عمومی اعضای شوراهای 18 شــهر بر حسب شاخصهای )1( متوسط زمان تحصیل، )2( نسبت اعضا با تحصیلات دانشــگاهی مرتبط با موضوعات شهری، )3( نسبت اعضا با سوابق کار مرتبط با مدیریت شهری، )4( شاخص کلی )میزان تحصیلات، ارتباط تحصیلات و ســابقه شغلی(، )5( سابقه عضویت در شورای شهر، (6( سهم روحانیون از اعضای شــورای شهر و )7( سهم زنان از اعضای شورای شهر، ارزیابی و رتبهبندی میشود.

(1( متوسط زمان تحصیل

شاخص متوســط زمان تحصیل که براساس کل ســنوات تحصیل یا میزان تحصیلات پس از دیپلم ســنجیده میشــود، نشــاندهنده سطح تحصیلات با آموزش عالی اعضای شــورای شــهر اســت. متوسط زمان تحصیل اعضای شوراهای کل 18 شهر مورد مطالعه، 17.4 سال است که نزدیک به مقطع کارشناســی ارشد است. اعضای شورای شهرهای تهران و تبریز با متوســط زمان تحصیل نزدیک به 20 سال )بین کارشناسی ارشد و دکترا( دارای بهترین ســطح تحصیلات هســتند. متوسط زمان تحصیل دیگر اعضای شورای شــهرها به جز یزد که دارای کمترین میزان )در حد کارشناسی( است، بین کارشناسی و کارشناسی ارشد قرار دارد.

(۲( نسبت اعضا با تحصیلات دانشگاهی مرتبط با موضوعات شهری

هرچند میزان تحصیلات اعضا روی کیفیت شــورای شهر تأثیر مثبت دارد، اما موضــوع بهمراتب مهمتر، چگونگی و میزان ارتباط بین رشــته تحصیلی و تخصص آنها با موضوعات حوزه اداره امور و توســعه شهری است. بسیاری از رشتههای دانشــگاهی ارتباط درخور اعتنا و معنیداری با مدیریت و راهبری شــهرها ندارد. بر حسب امتیازدهی اعضای شورای شهرها، متوسط نسبت اعضا با تحصیلات دانشگاهی مرتبط با موضوعات شــهری به کل اعضا در 17 شــهر، 29 درصد اســت، یعنی اینکه گرایش تحصیلی و تخصصی بیش از دوسوم اعضای شورای این شهرها ارتباطی با موضوعات اداره امور شــهری ندارد. اعضای شورای شهرهای بهترتیب سمنان، شیراز، همدان و تبریز با نسبت بین 39 تا 48 درصد دارای وضعیت بهمراتب بهتری بوده و اعضای شــورای شــهرهای یزد، ارومیه و اراک با نسبت زیر 15 درصد از وضعیت مطلوبی برخوردار نیستند. اعضای شورای شهر تهران با نسبت 18 درصد در زیر متوسط کشوری قرار دارد. شایان ذکر است که در کنار دارابودن مدرک تحصیلی مرتبط با امور و مدیریت شهری، تخصص، تجربه و کیفیت اخذ مدرک از اهمیت بیشتری برخوردار است.

(3( نسبت اعضا با سوابق کار مرتبط با مدیریت شهری

وجود اعضای باتجربه و ســوابق کاری مفیــد روی کارایی و کارآمدی عملکرد شورای شهر تأثیر غالب و قاطعی دارد. نسبت اعضای با سوابق کار مرتبط با امور و مدیریت شــهری در کل شوراهای 15 شهر، 28 درصد اســت. بهترتیب اعضای شورای شهرهای شــیراز، تبریز، سمنان، ارومیه و زاهدان با نســبت اعضای با ســوابق کار مرتبط با مدیریت شهری به کل اعضــای بین 40 تا 50 درصد دارای میزان تجربه و ســوابق کار بالاتری در رابطه با اداره امور شــهری هستند. نســبت اعضای با تخصص و سابقه شهر تهران 21 درصد و پایینترین نسبت مربوط به شهر یزد با میزان ناچیز هشت درصد است.

(4( شاخص کلی )میزان تحصیلات، ارتباط تحصیلات و سابقه شغلی(

این شــاخص کلی با ترکیب وزنی شــاخصهای میــزان تحصیلات، ارتباط تحصیلات و سابقه شغلی اعضای شورای شهر محاسبه میشود. براساس شاخص کلی، کیفیت اعضای شورای 15 شهر 37 است. شورای شهرهای شیراز، سمنان و تبریز با شاخص کلی بالای 50 در وضعیت بالای متوسط و بهترتیب شورای شهرهای یزد، اراک، کرمان و سنندج با شاخص زیر 30 در زیر حد متوسط قرار میگیرند. با وجود طیف وسیع متخصصان و نخبگان اقتصادی، اجتماعی و محیطزیســتی و دیگر موضوعات حوزه شهری در تهران، شاخص کلی اعضای شورای این شهر پایینتر از متوسط کشوری است. شورای شهر یزد با دارابودن شاخص کلی 21 که 43 درصد زیر متوسط کشــوری است، دارای بدترین وضعیت در بین شهرهای مورد مطالعه است. در بســیاری از شهرهای کشور، به جای توجه به شناخت، تخصص و تجربه مرتبط با اداره و توســعه شــهرها، متأســفانه مســائل سیاسی، جناحی و فضای سطحی و احساسی در انتخاب اعضای شورای شهر ملاک قرار گرفته شده است.

(۵( سابقه عضویت در شورای شهر

ســابقه عضویت در شورای شــهر از ســویی به معنای وجود تجربه بیشــتر در انجام وظایف شورا و از ســوی دیگر به مفهوم تداوم و استمرار انحصار قدرت شــورای شهر در نزد اشخاص و گروههای خاص است و به نظر میرســد حد میانه حالت مطلوب باشد. میزان متوسط نسبت تعداد اعضای شــورای شهر با سابقه عضویت قبلی به کل اعضای 15 شهر، 27

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.