« رگت و ری دشاهودربدمریم» ن ثسالعدیثمایطشناملا هخیوانییشد

Shargh - - هنر -

رضا آشــفته:

مرضیــه برومند، ناهید مســلمی، راضیه برومنــد و محمــد چرمشــیر در مقــام نقشخوانان، نمایشنامه «رگ و ریشــه دربدری»، نوشته غلامحسین ســاعدی را از 13 تا 1٥ اردیبهشت ســاعت 18 در تالار قشــقایی روی صحنه بردند. کارگردان این اجرا، افسانه زمانی اســت که در این ســالها در مقام کارگردان در صحنه تئاتــر تهران خوش درخشــیده. آثار ســاعدی همواره چاپ و دربارهاش نقد و پژوهش انجام و منتشر میشده است، اما انگار اجرای متنهایش راحت نبوده و تحت عنوان برداشــت و اقتباس یا گروههای جوانتر و دانشجویی توانستهاند نام او را در صحنهها به شکل کمرنــگ نگه دارند، امــا میدانیم که نام ســاعدی در کنــار نام اکبر رادی و بهــرام بیضایی در دهههای 40 و 50 خورشــیدی در مقام یکی از سه رأس مثلث طلایی درامنویســی ما ثبت شده و نبودنش چندان بهنفع تئاتر ما نبوده اســت. بههرتقدیر او فیلمنامه «گاو» را نوشته که پــس از انقلاب یکــی از پایههای تأیید و گســترش سینما شــده اســت؛ فیلمی که هم از تلویزیون پخش شده و هم امکان حضورش بر پرده سینما به بهانههای مختلف فراهم اســت. چــاپ نمایشنامه تکپردهای «رگ و ریشــه دربدری» در کتاب شش الفبا در سال 56 اتفاق افتاده و در این ســالها به همان دلیل ممنوعیت به صحنه نیامده است، هرچند دولتها در ظاهر امر نیز مخالفتی با نام او نداشــتهاند چون مجوز بسیار دادهاند که آثارش و آثاری درباره او منتشر شود.

پس از حدود 30 ســال که از زمان مرگ ساعدی در دوم آذر 64 در پاریس میگذرد، ابتدا قرار بود نمایشی از او به کارگردانی جعفر والی، اجرا شود که نزدیک به 10 متن این نویسنده را در صحنه یا مقابل دوربین تلویزیون کارگردانی کرده اســت. شــادروان والی میخواســت با اجــرای «آی بــاکلاه، آی بیکلاه» در تالار ســنگلج تابوشکنی کند. ظاهرا مدیران وزارت ارشاد با اجرای این نمایش موافقت کرده بودند، اما شرایط سنی و بیماری مانع از انجامش شد و بنابراین این فرصت ایجاد شد که یکی دیگر بخواهد نام ســاعدی را به صحنه ببرد. «آی باکلاه، آی بیکلاه» یک نمایش تمثیلی اســت. ساعدی در این نمایش نشان میدهد که اگر روشنفکران منفعل باشــند یا به مردم دروغ بگوینــد، چگونه در بیتفاوتی مــردم، محله و به یک معنا کشــوری غارت میشــود. مسئولان دولت روحانی بارها، تلویحا از غارت کشور در دولت پیشین گلایه کردهاند.

پــس از انقــلاب در دولــت اصلاحــات چندینبار نمایشهایی از ســوی گروههای جوانتر و ناشناخته به صحنه آورده شــد، اما در آن حدی نبود که بشود ماجرا را تبدیل بــه جریانی عمومی کرد. در بیستوســومین جشــنواره تئاتــر فجــر )83( بعــد از ســالها یکی از نمایشنامههای غلامحســین ساعدی به نام «دعوت»، بــه کارگردانــی میتــرا خواجهئیان اجرا شــد. نمایش «دعوت» بازگوکننده داستان دختری است که قرار است به میهمانی برود، او با وســواس بســیار لباسهایش را آماده میکند، اما زمانی که قرار است به میهمانی برود نمیداند به کجا دعوت شده است.

البته محمد رحمانیان هــم یکی از حرفهایها بود که همان ســالها )79( برداشــتی آزاد از «دعوت» را بــه صحنه آورد و بعدها اجرائی از آن را به جشــنواره سیوســوم تئاتر فجر )93( و بعد بــه اجرای عمومی در همان سال رســانید. این حرکت هم ستودنی است، امــا ایکاش فضا بــرای اجرای عمومی آثار ســاعدی زودتر از اینها علنی میشــد. همچنین کورش خامنهای توانســت اجــرای «نردبــان» را که برداشــت آزادی از نمایشنامه «زاویه» غلامحســین ساعدی بود، از هفتم دیماه 1393 در تالار اصلی فرهنگســرای ارســباران اجرا کنــد. «نردبــان» کــه کاری از گروه تئاتــر اگزیت محسوب میشــود، نمایش کمدی ابسورد است که به نقد دموکراســی میپردازد. این نمایش اقتباسی آزاد از نمایش «زاویه» ســاعدی است و برای اولینبار در سال 1999 به زبان صربوکرواتی بازنویســی شد و در همان سال در تئاتر ترشــنیافکا در شهر زاگرب به کارگردانی و دراماتورژی خامنهای روی صحنه رفت.

ســاعدی نخســتین نمایشنامــه خــود را بــا نام پیگمالیــون در 21ســالگی )1334( نوشــت و اولیــن نمایشنامــهاش از مجموعه دهلالبــازی )پانتومیم( که در ســال 42 منتشر شــد، به نام پانتومیم «فقیر» از ســوی جعفر والی در تلویزیون اجرا شــد. از او در سال 44، نمایشنامه «چوببهدســتهای ورزیل» منتشــر شــد که به کارگردانی جعفر والی در تالار سنگلج روی صحنه آمد. همچنین در این ســال، انتشار نمایشنامه «بهتریــن بابای دنیــا» انجام و بــه کارگردانی عزتالله انتظامی در تالار سنگلج اجرا شد. همچنین در سال 45، نمایشنامههــای «بامها و زیر بامها» و «ازپانیفتادهها» بــه کارگردانی جعفر والی در تلویزیون و «ننه انســی» در تئاتر سنگلج اجرا شــد. نمایش «گرگها» و نمایش «گاو» نیــز در تلویزیون بــه کارگردانی جعفر والی اجرا شــد. در ســال 46 انتشــار نمایشنامه «آی باکلاه، آی بیکلاه» صورت گرفت که به کارگردانی «جعفر والی» در تالار سنگلج روی صحنه آمد. همچنین در این سال، انتشار «خانه روشنی» شامل پنج نمایشنامه انجام شد که نمایشنامه «خانه روشــنی» از سوی علی نصیریان و نمایشنامه «دعوت» از سوی جعفر والی، کارگردانی شــدند و روی صحنه رفتند. نمایشنامه «دست بالای دســت» به کارگردانــی جعفــر والــی و نمایشنامه «خوشــابهحال بردباران» به کارگردانی داوود رشیدی در تلویزیون اجرا شدند. در سال 47 انتشار نمایشنامه «دیکته و زاویــه» (دو نمایشنامه( انجام شــد که به کارگردانی داوود رشیدی در تالار سنگلج به اجرا درآمد. در ســال 48 نیز، انتشــار نمایشنامــه «پرواربندان» و اجرای آن به کارگردانی محمدعلی جعفری در تهران و شهرستانها انجام شد. در سال 49، انتشار نمایشنامه «وای بــر مغلوب» و اجــرای آن بــه کارگردانی داوود رشیدی در تالار سنگلج ممکن شد.

انتشار نمایشنامه «چشم در برابر چشم» در سال 1351 و اجرایش به کارگردانی «هرمز هدایت» اتفاق افتاد. پــس از آن ماجرای بهزندانافتادن ســاعدی مانع از اجراشــدن متنهایش شــد. پس از انقلاب، بســیاری از هنرمندان ایرانی خارج از کشور توانستند برخــی از متنهای ســاعدی را به صحنــه ببرند، از جملــه؛ در ســال 63 نمایــش «اتللو در ســرزمین عجایب»، به کارگردانی ناصر رحمانینژاد در فرانسه و چند شهر دیگرِ اروپا، در سال 86 نمایش «ماجرای ناموسپرســتان» بــه کارگردانی وحیــد رهبانی، در سال 92 نمایش آی باکلاه، آی بیکلاه به کارگردانی محمد رحمانیان در کانادا و... .

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.