سنگهایی برای عبور

Shargh - - هنر - علیرضا امیرحاجبی

خواسته یا ناخواسته بر محیط اطرافمان تأثیر میگذاریم. البته تأثیر نیز میپذیریم، اما بیش از پذیرش در فکر و تلاش هستیم تا اسباب تغییر و تأثیر باشــیم. فاعل باشیم و مؤثر. حال این تأثیرات میتواند مفید حال دیگران باشد یا برعکس ویرانگر و مخرب. میتوان گفت که شاید هدف غایی برای بســیاری از اندیشــمندان و هنرمندان نیز همین تأثیرگذاری باشد؛ از فلاسفه و نویسندگان گرفته تا هنرمندان در تمامی رشتهها.

اما گــروه دیگــری از هنرمندان نیز هســتند که با زبانــی ویژه و نه زبانی عامهپســند، بســترها و روشهای جدید و نســبتا شخصیتری را برمیگزینند. برای چه؟ برای بیان تأثیری که از جهان گرفتهاند. ذهنشان چهها دریافــت کرده؟ چهها دیــده؟ چهها ندیده؟ بــه چه صداهایی گوش داده و چه اصواتی را شــنیده؟ چه چیزهایی فراموش شــده؟ و نیــز آرزوهای خوشفرجام یا نافرجام و نگاه به آنچه از دســت رفته و دیگر بازنمیگردد که همان زمان است. اینها بر ذهن و بر بدن و بر رفتار هنرمند تأثیر میگذارد.

در چنین شــرایطی اگر هنرمند دســت به کنشــی خــلاق بزند، )که خود نوعی تأثیرگذاری بر محیط اســت( نمیتــوان این کنش را تنها بر مبنــای فاعلبودن هنرمند تعریف کرد. در اینجا هنرمند مانند آینه عمل میکنــد؛ آینهای که دارای اعوجاج اســت. هنرمند بهطورکل شــفاف نیســت و جهان از ورای جسم و ذهن او بهوضوح دیده نمیشود. حتی رئالیســتها هم که ادعای وضوح و شفافیت خفهشــان کرده باز هم بازنماییهایشان مبهم است.

واقعیت دستبهدســت میچرخد و دســتآخر تبدیل به دروغی بزرگ میشــود. پس هنرمند در چنین مقامی تأثیر میپذیرد و سپس با درونیکردن موضوعات، آنها را شخصی کرده و دوباره بازتاب میدهد، اما نکته همواره فراموششــده در اینجا مســئله کشف آن چیزی است که در هنرمند و نیز در طبیعت پنهان شــده اســت. هنرمند دســت به جستوجو و «مشاهده» میزند. از خود سؤال میکند. در رفتار طبیعت به مفهوم عام کلمه دقت میکند تا به پرســشهای بیشــتری برســد. هرچند که برای این پرســشها پاســخی یافت نشود. کشفِ انتزاع یکی از مهمترین دغدغههای گروهی از هنرمندان اســت؛ پدیدهای نهفته در طبیعــت، در ذهــن و در بدن که برخی به دنبــال بازنماییاش بودند و برخی نیز از این دغدغه گذشــتند و به «مفهوم» انتزاع و آبسترکســیون بیشــتر توجه کردند. در هنرهــای متأثر از ذن بودیســم هنرمند در پی بازنمایی اثر انتزاعی نیست، بلکه درصدد کشف و بیان مفهوم انتزاع در زندگی روزمره و هستی است.

این چند خط را بهعنوان مقدمهای مناســب یا نامناســب نوشــتم تــا به آثار جدید نســترن صفایی تحت عنوان «فراتر و بالاتر» اشــارهای کنم؛ مجموعهای تکرنگ که تأثیــرات انتزاعی مرکب خطاطی بر بدن هنرمنــد روی کاغذ یا پارچه کتانی را به نمایــش میگذارد. صفایی در این مجموعه همان کنش کشــف را دنبال میکند. زبان او زبان جدیدی نیست، اما آنچه بیان میکند کشف جدیدی است؛ حداقل برای خودش و مخاطبی که کارهایش را پیگیری میکند. بدن... امری فراموششــده اســت زیرا زیاد از حد به آن پرداختهاند. از فرط دیدهشــدن دیگر دیده نمیشــود. از فرط بودن دیگر نیســت. بدن تبدیل به امری عادی شده. همین بدن در آثار صفایی، )جدا از نگاه اروتیســم مصرفگرا/ لذتگرا( تبدیل به جغرافیایی کشفنشده میشود. این آثار شاید در زیرمجموعه هنــر اتفاقــی ‪Happening art(‬ ) قرار گیــرد زیرا با عناصری ســروکار دارد که ناگهانی، بداهه، تکرارناشــدنی و وابســته به پارامترهای زمان/ مکان اســت، اما بهلحاظ زیباشــناختی و تأثیرپذیری به هنر کالیگرافی ژاپنی وامدار اســت. نحوه ارائه سه اثر از این مجموعه به شکل طومار Scroll(،) تکرنگیبودن، اســتفاده از مرکب ســیاه و نیز توجه ویژه به فضاهــای خالی این گمان را تقویت میکند کــه تمایل هنرمند بیش از اینکه به ســمت زیباشناســی هنرمندانی چون ایو کلاین باشد، بهسوی تجربههای شــهودی شــرقی اســت. توجه به مفاهیمــی چون «آن» Instant() و برخورد لحظهای بدن با ســطح ســفید و انتزاعی هنرمند را از جهان شــلوغ و پرهیاهوی معاصر جدا و فضای گالری را تبدیل به جایگاهــی برای یافتن هارمونی و تــوازن طبیعی میکند. در چندین اثر قابشده، هنرمند به شکلی کمالگرایانه سعی بر این دارد که با شکلی از «مشاهده» درونی، تأثیرات مرکب خطاطی و لکهها را با نقطهچینها و خطوطی تشدید و به یکدیگر مرتبط کند. چیزی از بدن دیده نمیشود. تنها نشــانهای مبهم از وجود و حضور شخصی یا چیزی که بر سفیدی انتزاعی تأثیر گذاشــته است. این تأثیر بازتاب تأثیری است که طبیعت و محیط بر هنرمند داشته و در آینده نیز خواهد داشت؛ کشف یا بازکشف مفهوم انتزاع و تجرید بدون ورود به حوزه دستمالیشده نقاشی آبستره اکسپرسیونیستی. صفایی در این مجموعه، هم خود و هم مخاطبش را مورد آزمایش قرار داده اســت. ایده مجموعه «فراتر و بالاتر» جای پای محکمی را برای آینده این هنرمند پدید آورده است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.