عصریسازی دین از نگاه دکتر آیینهوند

Shargh - - يادمان آيینه صادق - سیدهاشم آقاجری استاد تاریخ دانشگاه

دکتر آیینهونــد از همان دوران جوانی و دانشــجویی مطالعات و پژوهشهای اســامی- دینی خود را شــروع کردنــد و از ابتدای تحصیل و فعالیتهای دانشــجویی در پــی بهوجودآوردن جامعه اســامی بر اســاس معیارها و الگــوی دوران پیامبــر)ص( و زمان خافــت حضــرت علــی )ع( بودنــد. در ســالهای اول انقاب و همزمان با آغاز فعالیتهای تشکلهای انقابی- دانشجویی، ایشان بازآفرینی و تحقق الگوی جامعه اسامی را بدون توجه به تحولات و نوآوریهــای دنیای مــدرن دنبال کرد، ولی با گذشــت زمان و در طول دو، سه دهه با تجربیات زیادی که از طریق مطالعات و تدریس و تألیــف کتب و مقــالات اندوخت و از طریق گســترش اطاعات و اندوختههای تاریخی به این نتیجه رسید که احیای دین و ارزشها و باورهای دینی بدون توجه به مقتضیات دوران مدرن ممکن نیست. به همین سبب نگاه و رویکردش به اجتهاد و نوآوری در دین و تفسیر عصرانی و امروزی از اسام و سنت نبوی بهتدریج جایگاه مهمی در اندیشه و دیدگاهش پیدا کرد. در نوشتهها و تألیفات سالهای پایانی عمر، ایشــان به ضرورت توجه به اموری همچون عقانیت، آزادی، دموکراسی و بازخوانی میراث اسامی از منظر نیازهای دوران مدرن پرداخت. در بازخوانی وقایع مهم تاریخ اســام و بهخصوص سنت و سیره نبوی و علوی در مقابل جریانهای حدیثگرایی، نقلگرایی، جزماندیشــی و عقلگریزی به ضرورت توجه به جریان عقلگرایی و اعتزالگرایی در اندیشــه اسامی اهتمام ورزید و قرائت وی از تاریخ اســام قرائتی عقلگرایانه و عصرانی و امروزی شد. ضرورت توجه به مســائل و مقام و منزلت زنان، حقوق زنان و بازخوانی و تصحیح احادیــث جعلی در مورد جایگاه و موقعیت زنان از دوران جاهلیت تاکنون از محورهای اساسی اندیشه دکتر آیینهوند بود. نگاه انحرافی و تبعیضآمیز نســبت به زنان در دوران پــس از پیامبر و بعد از آن بازتولید جریان جاهلی و متأثر از روایات واردشــده از ادیان یهود بر دوران اســامی اســت. دکتر آیینهوند با پرداختن به مسائل زنان و تأسیس رشــتهای به نام مطالعات زنان گام بسیار بزرگ و ارزندهای در جهــت ترفیع مقــام زن در جامعه ایران برداشــت. همچنین به بازخوانی فقه اسامی در جهت استیفای حقوق برابر زنان با مردان پرداخت که این تحول اندیشه و دیدگاه آیینهوند متأثر از نواندیشانی همچون دکتر نصر حامد ابوزید، حسن حنفی، محمد عابد الجابری و محمد آرکون اســت. عاوه بر تحول و بازنگــری در مورد مقام و منزلــت زنان، دکتــر آیینهوند در امور سیاســی نیز بــه بازخوانی و بازآفرینی دســت زد. این بازآفرینی شــامل بازخوانی دموکراتیک از ســنت و سیره نبوی و علوی بود. ایشان معتقد بود، این دولت است که باید تســلیم دین مردم شــود و باید به مردم اجازه داد همچون زمان پیامبر در امور خودشان و در جهت حفظ منافع و مصالحشان تصمیم بگیرند. اینجاست که مسئله شورا ملموستر میشود.

هــر دولتی اگر بخواهد موفق عمل کنــد، باید نگرش و عملکرد عقانی داشته باشد و مردمیتر باشد. در طول تاریخ حکومتهایی دوام بیشتري داشتند که مردمیتر بودند و نهادهای مدنی را تقویت کردند و به حقوق شــهروندی همچون آزادی بیان و آزادی اندیشه احترام میگذاشــتند. بنابرایــن باید حقوق مــردم را همچون زمان پیامبر)ص( و امام علی )ع( رعایت و آنها را تکریم کرد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.