«تخریب خلاق» در دولت یازدهم

Shargh - - ورزش -

برای آشــنایی بیشتر با مفاهیم مربوط به تخریب خــاق، ابعــاد فراینــد و پیامدهــای آن میتوان به آثار جــوزف شــومپیتر، اقتصاددان مشــهور اتریش )درگذشــته به ســال ۱۹۵۰( یا کتاب ارزشمند «چرا ملتها شکســت میخورند» کــه حاصل پژوهش و مطالعه عمیق علمی و وســیع چند ســال قبل دو نفر از اقتصاددانان مشــهور معاصر در امآیتی بوده و خوشــبختانه دو نسخه مناســب از ترجمه فارسی آن نیز در دســت اســت، مراجعه کرد. اگر بخواهیم کارنامــه اقتصادی دولــت دکتر حســن روحانی در دوره نزدیک به چهار سال گذشته را از منظر اقتصاد توســعه ارزیابی کنیم، بیگمان، ادبیــات مربوط به تخریب خاق، میتواند معیارهایی مناسب به دست دهد. دولت یازدهم در شــرایطی ســاختمان بزرگ و ســر به گردونســای اقتصاد ایران را در ســال ۹2 تحویل گرفت، که از یک ســو به دلیل نابسامانیهای دیرین، بافتی فرســوده داشــت و از ســوی دیگر، بر اثر ضعف مدیریت در هشت ســال قبل، به گونهای ترک برداشــته بود که معمار زبدهای را نیاز داشت تا هم اهل خانــه را در خانه حفظ کنــد، هم تعمیر و اصاح انجام دهد و هم به فونداســیونها بپردازد. در اینجا از میان مواردی مانند تورم بالای 4۰ درصد، کاهش شدید درآمد صادرات نفتی و غیرنفتی، نظام ناهدفمند یارانهها، مشــکات ریز و درشــت مسکن مهر و بیشــمار مــوارد نظیر آن که به رشــد منفی اقتصاد نیز منجر شــد، فقط به دو نمونه مهم اشاره میشود. متخصصان صنعت نفت در سراسر جهان معتقدند در فرایند اســتخراج نفت، اگر وقفه مهمی رخ دهد، برداشت دوباره از مخزن، به گونهای که به ظرفیت قبل برسد، به دلیل افت شدید ذخایر مخزن، اگر غیرممکن نباشد، بسیار سخت است. متخصصان بازاریابی معتقدند ازدســتدادن بازار ممکن اســت یکشــبه رخ دهد، اما بهدســتآوردن مجدد آن به دلیــل جایگزینی عرضهکنندههــای جدید، چیزی در حد محال اســت و این هــر دو در صنعت نفت رخ داده بود. اگر بخشــی از افت صادرات نفت، به دلیل تحریمهــای ناعادلانه بینالمللی بــود - که بخش مهمی از آن هم پیامد تنشآفرینیهای غیرضروری دولت پیشین تلقی میشود - درصد درخورتوجهی از آن بــه دلیــل مدیریت غیرحرفهای و اشــتباههای اساســی مانند توقف ســوآپ نفت بود کــه در دوره هشتســاله دولت قبل اتفاق افتاد. در این شــرایط دولت روحانی هم باید ســهم خــود از بازار نفت را بــه ایران برمیگردانــد و هم اســتخراج و صادرات آن را افزایش میداد. میتــوان تصور کرد که بدون دستیابی به برجام این آرزوها چه سرابی میتوانست باشد. نمونه دیگر، نظام بانکی است. دولت یازدهم در این خصوص دست به اقدامی خطیر زد که نمونه بارز تخریب خاق است. سالهاست بیماری مزمن و جانکاهی گریبان بسیاری از بانکهای کشور را گرفته است که برای کل اقتصاد، میتواند خطرآفرین باشد. دســتوریبودن نرخ ســود بانکی و نیز عدم تناسب نرخ تعیینشــده دســتوری با واقعیتهای اقتصاد، مســئله تخصیص وجوه در کشــور را سالهاست با بحران مواجه کرده اســت. سیاستهای یکشبهای مانند تســهیات تکلیفی، روش تســعیر ارز و نظایر آن، بهشــدت از کیفیت داراییهای بانکها کاسته و ناترازی آزاردهنــدهای را بر ترازنامه آنها حاکم کرده است، همچنان که بخشی از سودهای شناساییشده و تقسیمشــده آنها نیــز جای حــرف دارد. دولت یا باید بر این عارضه مشــکلآفرین سرپوش گذاشته و به دورههای بعد حوالــه میداد یا به جراحی بزرگ میپرداخــت. طبیعــی اســت جراحی بــزرگ، هم درد دارد، هــم هزینه و ازایــنروی تحمل ویژهای را ایجاب ميکــرد و این همان تخریب خاق اســت و دوراهی سیاســتمدار. ازآنجاکه بــدون نظام بانکی کارآمــد بهمثابه شــبکه مویرگی وجــوه، هیچگونه رشــد و پیشــرفت اقتصادی پایدار قابلتصور نیست، دولــت سیاســت شفافســازی و اصــاح را پیش گرفته اســت که البته رنج عظیمی نیز به دنبال دارد. دولت یازدهــم در عرصه اقتصــاد و در بخشهای مهمــی از آن از نفت و نظــام بانکی گرفته تا گمرک و بیمــه و بهداشــت و درمــان و آموزشوپرورش و فرهنگ و دانشــگاه، در نقطههایی از تخریب خاق قــرار دارد. با رویکــرد انتقاد و مخالفــت به منظور کاهــش آراي نمایندگان دولت فعلــی در انتخابات ریاســتجمهوری، میتوان شواهد مختلفی را برای اعتــراض نشــان داد و از بیتابی ســاکنان این خانه دردستتعمیر استفاده سوء کرد و روی به مالهکشی و پوشــاندن نواقص ســاختاری آورد؛ امــا با نگاهی مســئولانه، علمی و راهبردی، میتــوان حقیقت را بهتر دید و زمینهسازی مناسب، تقویت فونداسیونها و زدودن بيتعادليها و مقاومســاختن اقتصاد را که دســتاورد بزرگ دولت فعلی اســت و برکات آن در سالهای آینده ظهور بهتری خواهد یافت، ارج نهاد و سپاسگزار بود. بدون برخورداری از زیرساختهای قوی در اقتصاد، نه سیاستهای پولی جواب درست میدهد و نه سیاستهای مالی. نه تولید رونق پایدار میگیرد و نه نرخ رشــد کشــور افزایش مییابد. باید همــه نخبگان تاش کنند تا با تــداوم دولت کنونی، گامهای اساســی بعــد از تخریب خــاق که همان ساختن و افراشتن اســت، برداشته شود. مگر نه این اســت که هر اصــاح اقتصادی اساســی در جهان، دستکم به ۱۰ تا ۱2 ســال زمان نیاز دارد تا درختی بارور شود و نه یکی دو دانه، بلکه میوههایی انبوه و آبدار دهد؟ بازگشت به عقب، شایسته کشور ثروتمند و روبهرشد ایران نیست.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.