مهععادندیرانن وگو با بگزفرتگ«شدررق »از ق هبشدارضرسه مید شرببارههدمعوادلنتزغالیهگاخبرداد

25درصد كل تولید كشور در حوزه معادن در اختیار شبهدولتیهاست

Shargh - - اقتصاد -

شــرق: ماجرای معدن زغالسنگ زمســتانیورت، چنان سهمگین بود كه همه را متأثر كرد. همه از مســئولان ماجرا را میپرســند. میخواهند بدانند مقصر كیست كه چنین شده؟ برخی از دلواپسان هم دم انتخابات ماجرای انفجار این معدن را به دولت منتسب كردند. اما واقعا چه كسی مسئول ماجراســت؟ این پرســش را با محمدرضا بهرامن، رئیس خانه معدن ایران، در میان گذاشتیم. او به شرق میگوید نمیتوان دولت را مقصر ماجرا دانست زیرا اصولا 95 تا 97درصد معادن كشور خصوصی هســتند و این معدن هم متولی خصوصی دارد. هرچند اگر در سهام این معدن متمركز شــویم، خواهیم دید 20درصد سهام این معدن در دست صندوق مهر ایرانیان اســت كه به گفته بهرامن، سه نفر از هفت نفر این ســهامداران در هیئتمدیره این معدن حضور دارند. از او تقسیمبندی معادن كشــور را هم جویا شدیم. میگوید از این 97درصد، حدود شش تا هفت درصد دست خصولتیهاست كه البته معادن بزرگ كشور را در اختیار دارند. به بیان دیگر، 25درصد از تولید معادن كشور با وجود این سهم اندك، از معادن خصولتیها به دست میآید.

نقش دولــت در حوزه معادن چگونه اســت و وقتی این معادن واگذار میشود، وظایف دولت چیست؟

بحث مهم این اســت که فعالیت معدنی معمــولا به چند صورت انجام میشود. اینکه متقاضی در مراحل اولیه اکتشاف خودش کارهای اکتشــافی را انجام میدهــد؛ یعنی یک محدوده را پیــدا کرده و به نام خودش ثبــت میکند. بعد از پایــان مراحل اکتشــاف و گرفتن گواهی کشــف درخواســت پروانه بهرهبرداری میکند و وقتی پروانه را گرفت، بــرای مدت محدودی طبق طرحی که ارائــه میدهد، معدن در اختیار خودش است.

این پروسه چه مدت است؟

بســتگی به نوع و میزان ذخیره و طرحی که ارائه میدهند، دارد که مــدت بهرهبرداری بر پایه آن انتخاب میشــود. فــرض کنیم اگر میزان ذخیره بالا باشــد، میتواند تا ۲۵ ســال پروانه بهرهبــرداری بگیرند. اگر ذخیره پایین باشــد، میتواند پنجساله باشــد؛ حتی پروانههای سهساله و ۱۰ساله داریم.

درباره زغالسنگ چطور؟

زغالســنگ یکی از مواردی اســت که معمولا چون استخراج آنها راحت نیســت و ذخایر معدنیشــان به صورت رگهای اســت و میزان شــناختی که روی ذخایر معدنی بر پایه اکتشــافاتی که انجام دادهاند، مشخص شده، براســاسآن مدت پروانه بهرهبرداری مشخص میشود. نمونــهاش همین معدنی که همین اتفاق ناگوار در آن پیش آمد، مدت پروانهاش ۲۰ســاله بود که از ســال ۸۲ واگذار شــده بود. وقتی معدن واگذار شد، طبق قانون در اختیار بهرهبرداران قرار میگیرد. بهرهبرداران باید براســاس قانونی که مشخص شــده و طرحی که ارائه دادهاند، به بهرهبرداری ادامه دهند. دولت هم براســاس میزان پروانه بهرهبرداری که سالانه مشخص شده که اصطلاحا ظرفیت اسمی مینامیم، حقوق دولتــی تعیین میکند؛ اما نقشــی که دولت دراینبــاره دارد، نظارت و کنترلهای لازم در مســائل ایمنی است. اگر کسی تخلف کند، دراینباره اخطارهــای لازم را خواهــد گرفت. در اینجا واســطهای بــه نام نظام مهندسی ایجاد شــده که با مسئولان فنی که در معادن به طور مستمر و دائم حضور دارند، در ارتباط اســت و براساس آن گزارشهای لازم را به طور مســتمر در اختیار ســازمانهای مربوطه در استانهای مربوطه ارائه میدهد و براســاساین اگر تخلفی بههردلیل پیش بیاید و مغایر با اصول فنی باشــد، قطعا اخطار خواهند گرفت. اگر تجهیزات و امکانات براساس استانداردها نباشد، ناظر فنی گزارش میکند و اخطار میدهند.

با این اوصاف چند وزارتخانه درگیر مسائل معدن است. كار، راه و ساختمان و وزارت صنعت؟

مســائل و مــوارد ایمنی میتواند جــزء مســئولیتهای وزارت کار باشــد؛ یعنی رعایــت اصول ایمنی یکی از مســائل و مبانیای اســت کــه در مســئولیت وزارت کار قرار میگیرد. این یکی از مواردی اســت کــه همیشــه وزارت کار میتواند کنترل لازم را در این زمینه داشــته و ناظرانی را داشــته باشــد که دراینباره گزارشهایی تهیه و ارائه دهند. نظام مهندسی بهعنوان زیرمجموعه وزارت راه و ساختمان، مسئولیت خاص خــودش را دارد و مبانــی و نظارتهایی دارد؛ مثــلا اگر از نظر بهرهبرداری برداشــتهای نامناسب داشته باشــیم و مشکلاتی ایجاد شــود، حتما نظام مهندســی گزارشهای لازم را به ســازمان مربوطه میدهد و ســازمان مربوطــه باید ضربالاجل اخطــار را به بهرهبردار مدنظر بدهد. پروانه بهرهبــرداری هم برعهده وزارت صنعت و معدن اســت؛ اما فراموش نکنیم مسائلی هســت که به صورت اختصاصی وزارت صنعت و معدن یا متولی بخش معدن، دنبال میکند. مواردی درباره مواد معدنی یــا بحرانهای مالی یا بحرانهایی که درباره رکود پیــش بیاید. مســائلی که مصرف مــواد تولیدات معدنــی به حداقل برســد و نتوانند موادشــان را حمل کنند. آنگاه وزارت صنعت و معدن تصمیماتی میگیرد که براســاسآن با وجــود اینکه طرح بهرهبرداری ارائه شده باشد، برای دوره کوتاهی تغییراتی ایجاد میشود. فرض کنید درباره زغالسنگ به دلیل اینکه قیمت تمامشده زغالسنگ در معادن زیرزمینی ما تقریبا بالا بود و مصرف خاص عمدتا در کارخانجات خاص دارد، آنها برای مدتی نمیتوانســتند بازارهای دیگری داشــته باشــند، براساساین در شــورایعالی معادن تصمیم گرفته شد، حقوق دولتی که مربوط به معادن زغالسنگ است، در حداقل بماند و هیچ تغییراتی داده نشود تا بتوانند به فعالیتهایشان ادامه دهند و مشکلات کارگری برایشــان به حداقل برسد. در معادن دیگر خیلی این مورد را نداشتیم؛ چون بازار مصرفشــان محدود بود و قیمت تمامشدهشــان نســبت به عرضــهای که میکردند، خیلی بالا نبود و بــرای اینکه از رقابت خارج نشوند، شــورا با تغییراتی که داشت برای حقوق دولتی موافقت نکرد و قاعدتا متولی هم همین را اعلام کرد. یکی از فاکتورهایی که استثنائا در بخش زغالسنگ داشتیم، تسهیلاتی بود که برای فعالان زغالسنگ در کشــور ایجــاد کردند؛ یعنــی از طریق صندوق بیمــه فعالیتهای معدنی، تســهیلاتی را به این بخش برای تجهیز و نوسازی ماشینآلات میدادند. خصوصا در بخشهای نوســازی تجهیزات ایمنی تسهیلاتی را با حداقل بهره در اختیارشــان قرار میدادند. دولت هم حتی موظف شــد که بخشی از تجهیزات ایمنی را برای این واحدها از طریق ایمیدرو )ســازمان توســعه و نوســازی معادن و صنایع معدنی ایران( تأمین و عرضه کند و این سیاســتها علاوه بر سیاســتهای جاری به صورت اختصاصی گرفته شــد؛ چون دولت خــودش را موظف کرد این کمک را انجام دهد.

به طور مشخص آیا درباره ماجرای معدن آزادشهر، دولت مقصر بود یا خیر؟

نبایــد بگوییم دولت مقصر بود؛ چون این معنا یکجانبه اســت. در حاشــیه فعالیتهای اقتصادی نمیتوانیم بگوییم دولت مقصر است. نباید دنبال مقصر به این صورت باشــیم؛ بلکه باید دنبال این باشیم که چه عواملی باعث این مشــکل شدهاند. اگر بگوییم دولت مقصر است، شاید به انحراف کشیده شویم. وظیفه دولت استخراج نبوده. استخراج وظیفه ما و همه بهرهبرداران اســت؛ ولی ما ممکن اســت با مشکلاتی مثل آموزش و... روبهرو باشیم.

این موارد برعهده چه كسی است؟

آموزش بهطور نســبی باید بهروز باشــد. نقش دولت میتواند در آموزشهای لازم و اولیه باشد و دراینباره دخالت کند. نظام مهندسی میتواند دراینباره نقش داشــته باشد و برای همین است که امروز در معادن، ناظر میگذارند. حادثــه اخیر معدن، حادثهای نبود که دنبال مقصــر برای آن باشــیم. وقتی این اتفاق میافتد؛ ممکن اســت تمام مشــکلات را همزمان مطرح کنیم که ممکن اســت مــا را از واقعیت دور کند.

ادامه در صفحه 15

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.