تفاهمنامه «آستانه» پذيرش منطق صلح و مصالحه ملی

Shargh - - جهـان - اردشیر زارعیقنواتی

امضای تفاهمنامه جدید «آســتانه» در جمعهشب پنجم ماه «می» بین سه کشور روسیه، ترکیه و ایران که ظاهرا با حمایت آمریکا و عربستان هم همراه بوده اســت، یک گام بــزرگ در جهت کاهش درگیری و تنش در بحران و منازعه ســوریه است. در این تفاهمنامه برای ایجاد «مناطق امن» یا بــه تعبیری کمتنش، طرفیــن توافق کردند مناطقی در اســتان «ادلب»، حومه غربی «حلب»، مناطق شــمال شــرقی استان «لاذقیه»، مناطقی در شــمال «حمص» و منطقه غوطه شرقی در حومه «دمشق» را در یک دســتهبندی چهارگانه تحت نظارت نیروهــای ضامن توافق و همکاری مشترک گروههای شورشی و ارتش سوریه تابع مقررات «انجماد جنگ» و مصون از پــرواز و بمباران هوایی قرار دهند. در حالی که محور روســیه- ایران در راســتای امضای این توافق، موافقت دولت سوریه را برای تعهد به مفاد تفاهمنامه جلب کردهاند، دولت ترکیه که از مخالفان حمایت میکند هنوز نتوانسته است تعهد رسمی گروههای شورشی را به دست آورد. این گروههای مخالف که زیر نام «هیئت عالی مذاکرهکنندگان» در مذاکرات آســتانه شرکت داشتند، به صورت تلویحی مخالفت خود را با آن اعــلان کردهاند. از آنجا که ترکیه بهعنوان بزرگترین همپیمان آنان تفاهمنامه را امضا کرده و موافقت هیئت آمریکایی و سعودی هم جلب شده است به نظر میرسد آنان در کوتاهمدت هیچ راهی به غیر از پذیرش آن نداشته باشند. با عملیاتیشــدن این توافق در روز شنبه بنا بر گزارش منافع اطلاعاتی و خبری داخلی و بینالمللی، به نظر میرســد مکانیسم اجرائی تفاهمنامه تا حدود زیادی عملیاتی شده و از درگیریها بهشدت کاسته شده است.

تفاهمنامه ایجاد مناطق کمتنش که فعلا برای شــش ماه پیشبینی شــده اســت تا حدود زیادی نیروهای جنگی را از شعلهورترکردن جنگ بازمیدارد و یک «صلح سرد» را در این مناطق تضمین میکند. از این پس هیچ عملیات هوایی جنگیاي بر فراز این مناطق انجام نخواهد گرفت و در عوض گروههای شورشی هم موظف شدهاند که از حمله به نیروهای ارتش ســوریه و مناطق پیرامونی اجتناب کننــد. اهمیت این تفاهمنامه در آنجا بیشــتر نمود پیدا میکند که برعکس مذاکرات بدون ســرانجام «ژنو» بازیگران آلترناتیو حاضر در بحران ســوریه با فراتررفتن از منازعات سیاســی و اهداف ژئوپلیتیک منازعهجویانه، اینبار نیز همچون تصمیم قبلی در همین مذاکرات آستانه برای برقراری آتشبس، تمرکز خود را بر روندي واقعی و پراگماتیســت حول مهار بحران و آمادهسازی بستر برای نوعی از «مصالحه ملی» قــرار دادهاند. این توافق به نوعی پیشزمینه پذیــرش یک مدل از حاکمیت فدرالی در آینده ســوریه خواهد بود که به نظر میرســد تنها راه پایاندادن به جنگ و خونریزی در این کشور باشد. بدون تردید بستر چنین تفاهمنامه و همچنین قبل از آن توافق آتشبس که در مذاکرات آستانه حاصل شده است به عزم روسیه و همکاری ایران و ترکیه برای مهار بحران و تحقق یک پروسه آشتی ملی ارتباط مستقیم پیدا میکند. بعد از شــش ســال درگیری و خشــونت که کشور سوریه را جولانگاه منازعات فرقهای و جنگهای نیابتی کرده بود با ورود روسیه به متن بحران تمام معادلات ژئوپلیتیک حول این بحران به صورت اساسی تغییر کرد و هماکنون نتایج مثبت آن کاملا هویدا شده است.

اظهارات شــفاف مقامات سیاســی و نظامی ارشــد روسیه بهعنوان اصلیترین بازیگر کنونی در بحران ســوریه مبنی بر اینکه از این پس پرواز هواپیماهای جنگی بر فراز این مناطق انجام نخواهد گرفت و تأکید آنان بر اینکه حتی هواپیماهای ائتلاف به رهبری آمریکا نیز اجازه پرواز و عملیات هوایی در این مناطق را ندارند، تا حدود زیادی در راستای تحقق مصالحه ملی و عدم دخالت قدرتهای فرامنطقه در ســوریه بوده است. هرچند اصرار پیشین ترکیه و ائتلاف غربی برای ایجاد مناطق امن در سوریه تابع مدل شکســتخورده و زمینهســاز تجاوز نظامی برای ساقطکردن رژیم «بشار اســد» بود، اما وضعیت جدید کاملا متفاوت و تأمینکننده حقوق انســانی غیرنظامیــان مناطق تحت تصرف مخالفــان و حفظ حاکمیت دولت دمشق اســت. تأکید مقامات روسیه مبنی بر استقرار سیستمهای پدافند هوایی پیرامون مناطق تعیینشــده در تفاهمنامه آستانه و اینکه آســمان این مناطق روی همه هواپیماهای نظامی به صورت اتوماتیک قفل شــده اســت، حاوی یک پیام روشــن به همه طرفیــن درگیری و از جمله قدرتهای خارجی اســت که در این مناطق اجازه بازی جنگی به هیچکس داده نمیشــود. آمریکا هم با پذیرش این تفاهمنامه و بعد از آن استقبال رســمی پنتاگون از آن تا حدود زیادی به مرزبندی انجامشده تمکین کرده و رؤیای مخالفان اســد برای کشاندن پای نیروهای خارجی براي ساقطکردن دولت دمشــق به کمک خارجی هم در صورت اجرای درست این توافق پایانیافته تلقی شده و آنان در موقعیتی قرار میگیرند که باید نحوه همزیستی و تعامل با حکومت اسد را تا زمان عملیاتیشدن پروسه سیاسی برای حلوفصل نهایی بحران بپذیرند.

در تفاهمنامه بهصراحت قید شده است که ارسال کمکهای انسانی و امدادی به مناطق تعیینشــده باید محترم شــمرده شود و ایستهای بازرســی مشــترک دولت و گروههای شورشــی در همــکاری با یکدیگر زیــر نظــارت نیروهای ضامن قــرارداد و احتمالا نیروهــای حافظ صلح از کشــورهای همســایه امنیت مناطق را تأمین خواهند کرد. روســیه و متحدان آن با این تفاهمنامه تقریبا همزمان توانستند سناریوها و اهداف تجاوزکارانــه که بهتازگی از ســوی دولت «دونالد ترامپ» برای ســوریه تدارک دیده شده بود و یک نمونه آن در حملات موشکی ارتش آمریکا به پایگاه هوایی «الشعیرات» انجام شد را خنثی کرده و در کنار آن رسیدگی به وضعیت انسانی مردم مناطق تحت تصرف مخالفان را هم تعهد کنند.

تفاهمنامه آســتانه دومین گام بلند و واقعی در مهار بحران ســوریه تلقی میشــود که هرچند هنوز نمیتوان با قاطعیت نسبت به موفقیت کامــل آن تأکید کرد امــا با توجه بــه تجربه قبلی درخصــوص تفاهم آتشبس که هنوز ازســوي طرفین رعایت میشــود، میتوان به اهمیت و نقش مثبت آن در آینده حلوفصل بحران امیدوار بود. جنگ و منازعه سوریه به دلیل انشقاقی که در ساختار ملی این کشور انجام گرفته است و دخالتهای منطقه و بینالمللی در این بحران، اجازه پیروزی نهایی را به هیچیک از طرفین منازعه نمیدهد و بههمیندلیل مصالحه سیاسی و تفاهم در عرصه میدانی جنگ یک ضرورت اجتنابناپذیر خواهد بود که همه طرفین منازعه باید واقعیت آن را بپذیرند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.