ادعاهای تکراری، حرفهای مشترک

Shargh - - عل - محمدرضا دستورانی

روزنامهنگاران علمی باســابقه، معمولا خاطرات زیــادی دارند از افرادی که مدعی اختراعی جدید یا ابتکاری تازه هستند. وقتی که پای صحبت خبرنگاران علم مینشینیم، علاوه بر اینکه ما را با تحولات و دســتاوردهای تازه علم آشنا میکنند و اختراعات و ابتکارات پژوهشگران واقعی را برایمان شــرح میدهند، خاطرات زیادی از شبهمخترعان دارند. واقعیت این است که در همه جوامع و از جمله جامعه خود ما، مخترعان و نوآوران به شــهرت و محبوبیت بسیار میرسند و حتی ممکن است از این راه به ثروت و مکنتی هم برسند، به همین دلیل است که بسیاری دوست دارند خود را مخترع و مکتشف معرفی کنند، اما باید دانست شبهاختراعات با اختراعهای واقعی بســیار تفاوت دارد. در ادامه برخی از نشــانههای شبهاختراعات و شــبهمخترعان را با هم مرور میکنیم. اگر چنین نشــانههایی را در ادعاهای مخترعان دیدیم، باید بیشتر دقت کنیم تا مطمئن شویم اختراعشان واقعی است یا نه.

۱- بیشتر شــبهمخترعان مدعی هستند اختراعشان اولین اســت؛ اولین در جهان. برای مثال بازدهی خودرو یا ابزارشــان چندبرابر بازدهی خودروهای مشــابه خارجی است، سرعت خودرو چندبرابر خودرو خارجی اســت و موارد بسیار دیگر مانند آن. با توجه به اینکه مکانیسم بسیاری از ابزارها و دســتگاهها مشخص است، بسیار دور از ذهن است که کسی بتواند بهیکباره تحولی اساسی و انقلابی ایجاد و چیزی را برای اولینبار در جهان تولید کند.

۲- همیشــه تا شــنونده یا مخاطب )برای مثال خبرنگار( ســاکت و او متکلم وحده باشــد، شــبهمخترع او را انسان بزرگی معرفی میکند که بسیار فهمیده و باکمالات است، اما همین که درباره چندوچون اختراعش ســؤال کنند، به او اتهام میزند و ســیل اتهامها جاری میشود؛ تو چیزی از تکنولوژی یا علم نمیدانی یا سوادش را نداری یا حسودیات میشود، از جمله اولین و سادهترین اتهامهاست. اگر منتقد عقبنشینی کرد که چه بهتر، اما اگر عقبنشینی نکرد، اتهامها مرتب سنگینتر میشوند: جاسوس شرکتهای خارجی هستی یا ستون پنجم خارجیها هستی که نمیگذاری دانشمندان جوان ایرانی پیشرفت کنند.

۳- بسیاری از این شبهمخترعان یا مدرک تحصیلی دانشگاهی ندارند یا اینکه مدرکشان، ربط چندانی با اختراع و ابتکارشان ندارد و بههمیندلیل دوست ندارند درباره مدرک و سابقه تحصیلی خود صحبت کنند. هرچند که در موارد اندکی، افرادی توانســتند بیرون از حوزه تحصیلی خود، نوآوریهایی داشــته باشند، اما معمول آن است که نوآوران )بهویژه در حوزه علم و فناوری(، در بهترین دانشگاهها تحصیلات مرتبط داشته باشند.

4- شــبهمخترعان هرچند بســیار دوست دارند خبر اختراعشــان همهجا بپیچد و مردم آنها را بهعنوان مخترع بشناســند، اما درباره مکانیسم عملکرد اختراع خود اصلا صحبت نمیکنند. حداکثر اطلاعاتی که درباره اختراع خود و مکانیســم عملکرد آن میدهند، به این شــکل است: «از کاتالیزور ویژهای استفاده کردیم که باعث میشود هیدروژن خاصیت انفجاری نداشته باشد»، «هیدروژن از طریق شــیلنگ ویژهای وارد موتور خودرو میشود»، «هیدروژن در بخش خاصی از موتور میسوزد» و بسیاری از اطلاعات کلی دیگر که ارزش علمی و فنی ندارد.

۵- چند کشور خارجی از او دعوت کردند، اما او اختراعش را به آنها نمیفروشد چون دوست دارد این اختراع به نام ایران و ایرانی ثبت شود. )یکی میگفت عدد پی ۳.۱4 نیست، ۳.۱۵ است. اگر مسئولان به حرفم گوش کردند که چه بهتر، اگر نه، من برخلاف میل باطنیام کشف خودم را در اروپا و آمریکا ثبت میکنم. البته مســئولان تا حالا که به حرفش گوش ندادهاند، اما نمیدانم چرا کشفش را در اروپا و آمریکا ثبت نمیکند؟(

6- چندان تمایلی ندارند که اختراعشــان در محیطهای تخصصی بررســی شود؛ برای مثال انتظــار داریم یک اخترشــناس، ریاضیدان و پژوهشــگر حوزههای علمی و فنی دیگر، کشــف جدیدشــان را در یک ســمینار تخصصی یا ژورنال علمی مطرح کنند. زمانی که کشف جدیدشان در مجامع علمی تأیید و پذیرفته شد، در مراحل بعد بهعنوان یک دستاورد علمی، در رسانههای عمومی مانند شبکههای خبری یا روزنامهها مطرح میشود، اما شبهمخترعان علاقه چندانی به محیطهای علمی ندارند و کشفشــان را مســتقیم به رسانهها میکشانند. هرچند کولهبار آنها پر اســت از مصاحبه با رســانهها و کارنامه آنها از مقالههایی که در مجامع تخصصی مطرح یا در ژورنالهای علمی به چاپ رسیده باشد، خالی است.

۷- اگر ادعایشان را پذیرفتند که چه بهتر، اما اگر نپذیرفتند، مدعی میشوند که شما حرف مرا نمیفهمید؛ همانطور که هیچکس حرف «اینشــتین» را هم نفهمید یا هیچکس حرف «گالیله» را قبول نمیکرد! صدســال طول کشــید تا متوجه شوند حرف «اینشتین» درست است، شما هم صدسال دیگر متوجه میشوید که من کی بودم و چی گفتم، من هم صدسال زود به دنیا آمدم.

۸- معمولا برای تشریح دســتاوردهای خود به خبرنگاران مراجعه میکنند. خبرنگاران هم برای حمایت از ایدههای جدید، امکان انتشــار ســخن آنها را فراهم میکنند، اما اگر خبرنگاری با سخن آنها مخالفت کرد، پرسشی را مطرح کرد یا از توجیههای ساده آنها قانع نشد، سریع موضع میگیرند که مگر تو کارشناسی؟ تو خبرنگاری، وظیفهات را انجام بده؛ یعنی تا زمانی که خبرنگار با او مخالفت نمیکند، بسیار خبره و باسواد توصیفش میکنند، اما زمانی که با او مخالفت کنند، به او میگویند مگر تو کارشناس ریاضی هستی؟

9- اگر کســی از آنها یا دســتاورد آنها انتقاد کند، پشت سپر مظلومیت پناه میگیرند. معمولا مدعی میشــوند اســتادان دانشگاه و محققان پژوهشــگاهها یک تیم یا یک باند هستند و اجازه نمیدهند غریبهای وارد جمع آنها شــود. در برخی از موارد هم مدعی میشــوند آنها خودشان هم میدانند که حرف من درست است، اما به زبان اقرار نمیکنند، چون میدانند اگر اقرار کنند، نانشان آجر میشود.

۱۰- بســیاری از شــبهمخترعان در اســتفاده از باورهای دینی ماهر هســتند. اختــراع آنها یا بخشهای مختلف اختراع آنها نامهای دینی دارد. چرا؟ چون اگر کسی انتقادی به دستگاه آنها وارد کرد، سریع بتوانند موضوع بحث را عوض کرده و به او اتهام بزنند؛ که فرد منتقد، مخالف دین اســت. باید اعتراف کرد استفاده از باورهای دینی، راهحل هوشمندانهای برای مقابله با منتقدان اســت. البته این راهحل تا چند سال پیش کارساز بود و بسیار از کارشناسان جرئت نمیکردند، به چنین اختراعها و ابداعهایی انتقاد کنند، اما خوشبختانه در چند سال اخیر این ترفند نیز تا حدودی کارآییاش را از دست داده است. امروزه نمیتوان با توسل به عقاید دینی و مذهبی مردم، آنها را مجاب کرد که حرف یا ادعای نادرستی را بپذیرند.

۱۱- از پتانســیلهای قومی و قبیلهای بســیار خوب اســتفاده میکنند. معمولا استانداران و فرمانداران منطقه آنها، از اکتشــاف آنها تعریف و تمجید میکنند. هرچند علم و فناوری ماهیتی جهانی دارد، آنها دستاوردهای ظاهرا علمی خود را با مقامات شهر و استان در میان میگذارند.

۱۲- زمانی که از آنها میپرســیم اگر کشف شما درست است یا اختراعتان کارآمد است، پس چرا از آن استقبال نکردند، در پاسخ میگویند مافیا نمیگذارد که ما اختراعمان را در اختیار مردم بگذاریم. برای مثال در همین مورد خاص، فرد مخترع مدعی شده است: «اینکه چرا خودروهای هیدروژنی نســل جدید از آب برای ســوخت اســتفاده نمیکنند، کار مافیای سوخت است. آنها میخواهند این تکنولوژی را چند دهه بعد به مردم بدهند؛ زیرا اگر از آب استفاده کنند، دیگر کسی ســراغ ســوخت هیدروژن و اینکه در جایگاههای مخصوص، باک ماشین را پر از هیدروژن کرده و بابت آن پولی بپردازد، نمیرود. خودرویی که ما تولید کردیم و ســوخت آن نیز آب اســت، شاید مافیای سوخت جهان هفتاد سال دیگر ارائه کند؛ اما ما امروز آن را رونمایی کردیم».

۱۳- معمــولا این افراد به تنهایی کار میکنند. با توجه به اینکه امروزه علم و فناوری بســیار پیشــرفت کرده اســت، هیچ کس نمیتواند در چند رشته )حتی نزدیک به هم( متخصص باشد و همیــن موضوع ایجاب میکند افراد گروهی یا تیمــی کار کنند. علاوه بر این هزینه تحقیقات و پژوهشهای علمی بسیار زیاد است و کمتر کسی، به تنهایی توانایی هزینهکردن چنین سرمایهای را دارد. اگر زمانی کسی مدعی شد که یکتنه به موفقیت بزرگی رسیده یا چیز نو و کارآمدی ابداع کرده است، باید در صحت ادعای او شک کرد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.