ع نمیشومداوبنرراوپای هایموزاره دخارنجیها گ با « تگفعتیویونشترقک»:لیف کرد

Shargh - - دیپلماسی -

شــرق؛ آرزو فرشــید: نگاه جناحی به مقوله سیاست خارجی که نتیجهای غیر از ورود به بازیهای سیاسی، حزبی و انتخاباتی ندارد، موضوعی اســت که مجید تختروانچی ، معاون اروپــا و آمریکای وزارت امور خارجــه، از آن گلایــه دارد. حرفهایــی مثل اینکه تحریمها لغو نشده یا پول نفت به کشور بازنمیگردد را خلاف واقع میداند و تأکید دارد برجام به وظیفه خود یعنی لغو تحریمهای هستهای و رفع موانع، عمل کرده اســت. زمینههای گسترش روابط سیاسی و اقتصادی با اروپا در نتیجه همین برجام فراهم شــده و به گفته تختروانچی، اصلا نمیتوان آن را با گذشــته مقایسه کرد. باقیبودن برخی مشــکلات مالی نیــز مانع این حرکت رو به جلو نیســت. آنچه در ادامه میخوانید، مشــروح گفتوگوی شــرق با مجید تختروانچی، معاون اروپا و آمریکای وزارت امور خارجه، است.

از اروپا شروع کنیم. بعد از اجرای برجام روابط ایران و اروپا رو به پیشــرفت بوده اســت. یکی از کشــورهای مهم اروپا، فرانسه اســت که بهتازگی انتخابات را پشــت سر گذاشــته؛ به نظر شما این انتخابات در روند روابط ایران و فرانســه اثرگذار است؟

ما با اروپا به طور ســنتی روابط خوبی داشتهایم و در ســالهای گذشــته رفتوآمدهای سیاسی بسیاری بین مقامات ایــران و مقامات اروپایــی صورت گرفته اســت. تجارت در جریان بوده و صنایع دو کشــور نیز همکاری داشــتهاند. به عبارتــی، اروپاییها و ایران به توســعه روابط خــود علاقهمند هســتند و زمینههای بســیاری برای ایــن امر وجود دارد. بعــد از برجام نیز فرصت جدیــدی برای گســترش روابط یافتیــم؛ زیرا موانعی که در ســالهای تحریم برای همکاری با آنها وجود داشــت، اکنون رفع شــده و این مورد استقبال طرفین است.

فرانســه یکی از کشــورهای اروپایی اســت که از قدیم با آن روابط خوبی داشــتهایم. اینکه پیروز میدان انتخابات ریاســتجمهوری این کشور چه کسی است، بــرای ما تفاوتی ندارد؛ طبق اصول خود با این کشــور همکاری میکنیم. شــما مشــاهده کردیــد بلافاصله بعد از پیــروزی مکرون، دکتر روحانــی برای وی پیام تبریک فرســتادند و یک بار دیگر بــه علاقه ایران برای گسترش روابط با فرانســه تأکید کردند. بعد از برجام، همکاریهای خوبی با این کشــور داشتهایم؛ بهعنوان مثال، بر اســاس قرارداد ســاخت خودرو که سال قبل نهایی شد، علاوه بر بازار ایران، 30 درصد صادرات نیز مورد توجه قرار گرفته اســت؛ یعنی ما از ســرمایهای که فرانسویها میآورند، بهرهمند میشویم. همچنین فناوری منتقل شده و بازار مشترکی برای کالاهایی که در ایران تولید میشــود، خواهیم داشــت. این یکی از نمونههای استفاده از فرصتهای بعد از برجام است.

بــه همکاریهای ایــران و فرانســه در حوزه خودروسازی اشاره کردید. یکیدیگر از عرصههای همــکاری دو کشــور، در حوزه هواپیمــا )خرید از ایرباس و ایتیآر( بود. قراردادهای این حوزه در چه مرحلهای است؟

توافقات انجام و قراردادها امضا شــده است. این شرکتها باید مجوزهایی از بخش خزانهداری آمریکا میگرفتند که گرفتهاند. بحث فایننسینگ هم در حال انجام است. ممکن است در این بخش کارهایی باقی مانده باشد که به مرور زمان انجام میشود؛ بههرحال، این فراینــد در جریان اســت. چند فرونــد هواپیمای ایرباس دریافت شــده و «ایتیآر» نیز در نوبت است. بر اســاس جدولی که با ایرباس داشــتهایم، کار پیش خواهد رفت. فکر میکنم تا سال 2019 یا 2020 )در دو سال آینده( این هواپیماها را خواهیم گرفت.

از ایتیآر که یک شــرکت فرانسوی- ایتالیایی است، صحبت شــد. مذاکراتی نیز همین چند روز قبل با همتای ایتالیایی داشــتید. مجموعه روابط ایران و ایتالیا را چطور ارزیابی میکنید؟

ایتالیا نیز یکی دیگر از کشــورهای اروپایی است که سالها با آن همکاری نزدیکی داشتهایم. صنعت این کشور با صنعت ما بســیار عجین شده و در حوزههای مختلــف، از حوزه معدن تا صنایع مختلــف، با ایتالیا همــکاری میکنیــم. شــرکتهای ما در ســالهای گذشــته همکاری خوبی با ایتالیاییها داشتهاند؛ یکی از نمونههــای جدید ایــن همکاری، همیــن قرارداد بــا «ایتــیآر» اســت. صحبتهایــی نیــز در حوزه خودروســازی شــده و زمینههای کاری در حوزههای مختلف صنعت و معدن وجــود دارد. ایتالیا ازجمله کشــورهای اروپایی اســت که روابط سیاســی خوبی بــا آن نیز داریــم و مقامات دو کشــور رفتوآمدهای منظمی دارند. آقای دکتر روحانی سفری به این کشور داشتند و بعد نخســتوزیر ایتالیا به تهران آمد. آقای دکتــر ظریف چندین بار با وزرای خارجه ایتالیا ملاقات کردهاند و بنده هم مذاکــرات منظمی با همتای خود دارم که در واقع مروری اســت بر مسائل دوجانبه. در دوران پسابرجام این مســائل با تأکید بر همکاریهای اقتصادی و تجاری است.

چند روز قبــل در چارچوب همیــن مذاکرات منظم با کشــورهای اروپایی، دیــداری با همتای آلمانی خود داشتید. روابط اقتصادی ایران و آلمان خوب پیش میرود؛ اما وضعیت روابط سیاسی را با توجه به اینکه قبل از هر دو ســفر، آقای گابریل به واسطه مواضعی که درباره وضعیت حقوق بشر در ایران و آزمایشــات موشکی ما داشتند، حواشی مطرح شد و ایران نیز آن اظهارات را «غیرسازنده» خواند، چطور میبینید؟

آلمــان هــم ازجملــه کشــورهایی اســت که به طور ســنتی روابــط اقتصادی و سیاســی خوبی با آن داشــتهایم. همکاریهای خوبی در حــوزه اقتصاد با آلمانها انجام شــده که نمونه آن همکاری در حوزه انرژی بهویــژه انرژیهای تجدیدپذیر اســت. بهتازگی یک مجموعه انرژی خورشــیدی با همکاری آلمان در نزدیکی همدان افتتاح شد. پتروشیمی و خودروسازی نیــز نمونه دیگر آن اســت. در همکاری بــا همه این کشورها نیز ممکن اســت درباره موضوعاتی اختلاف نظر داشته باشیم، این طبیعی است؛ زیرا نمیتوان دو کشــور در دنیا پیدا کرد که هیچ اختلاف نظری نداشته باشــند. حقیقتا ما حتی با دوســتانمان خیلی صریح هستیم و موارد اختلاف نظر خود را بیان میکنیم. اگر موضعگیری مقامات آنها در تهران یا در آســتانه سفر در کشــور خودشــان با اصول ما منطبق نباشد، خیلی صریح به صورت خصوصی و اگر لازم باشد به صورت عمومی اعــلام میکنیــم. آنها به خاطــر ملاحظات سیاسیشــان چنین موضعگیری میکنند که از دید ما پذیرفته نیست و هر وقت که لازم بوده، عکسالعمل مناسب را نشان دادهایم.

این ملاحظات سیاســی خیلی مانع گســترش همکاریهای ایــران و آلمان یا دیگر کشــورهای اروپایی نشده، اما شاهدیم که فضای روابط ایران و انگلســتان متفاوت اســت و منفعت اقتصادی حاصــل از همکاری با ایران بعــد از برجام مانع از موضعگیریهای ضدایرانی آنها نمیشــود. اگرچه بعد از بازگشــایی سفارت انگلســتان در تهران و ســفر آقای هاموند روابط دو کشور به سوی بهبود میرفت؛ اما چرخش قدرت در انگلستان و روی کار آمدن خانم «می» سبب شده که بیشتر با عربستان همسو باشند و مدام سیاستهای منطقهای ایران را مورد حمله قرار دهند. به نظر شما چرا انگلستان جایگاه خــود در خاورمیانه را به منفعت اقتصادی ترجیح میدهد و دنبال همکاری با ایران نیست؟

حداقل خودشــان نمیگویند کــه دنبال همکاری اقتصادی با ایران نیســتند. برداشت ما نیز این نیست. همانطــور که با دیگــر کشــورهای اروپایی همکاری میکنیم، علاقهمندیم با انگلســتان نیز در زمینههایی که ظرفیــت دارد، همکاری کنیم؛ مثلا انگلســتان در بخــش مالی و بیمهای خیلی قوی اســت و ما علاقه داریــم که با آنها همکاری کنیم. درحوزههای صنعتی کارهای خوبی با انگلستان شروع شده است. منظور از شروعشدن، صحبت درباره توافقات است. درعینحال ما سابقه تلخی در روابط با انگلستان داریم. این سابقه را یکباره نمیتوان از ذهنها پاک کرد؛ بهخصوص که ما میبینیم مقامات انگلیســی هر چنــد وقت یکبار مواضعی میگیرند که آن مواضع مخرب اســت. این دو مســئله در کنار هم کار را ســختتر میکند. این را هم در نظر بگیرید که ما هر جا لازم بوده عکسالعمل مناســب نشان دادهایم. به انگلیسیها نیز گفتهایم که باید تصمیم گرفته شود، اگر میخواهیم همکاری کنیم روابط باید براساس اصول حاکم و مورد پذیرش همه کشورها باشد. اولین مورد از این اصول دخالتنکردن در امور داخلی اســت. ما دراینباره ســابقه و خاطره خوبی از انگلســتان نداریم و به خودشان نیز گفتهایم. باید با پذیرش اصول کار کرد و همکاریهای اقتصادی در این چارچوب میتواند افزایش یابد.

وقتــی از روابط ایــران و انگلســتان صحبت میکنیم، نمیتوان به این نپرداخت که خانم «می» با «ترامپ» در مواردی همسو است. مسئله خروج از اتحادیه اروپا نیز مطرح اســت. اگر انگلستان با جدایی از اتحادیه بیشــتر به ســمت آمریکا برود، روابــط ایــران و انگلســتان در کدام مســیر قرار میگیرد؟

همانطور که گفتــم ما برای تــداوم روابطمان با دیگران به اصولی اعتقاد داریم که باید رعایت شــود. درباره انگلســتان نیز همینطور اســت. ما دخالتی در اینکه آنها به ترامپ نزدیک یا از او دور شــوند نداریم و فکر میکنیم که نمیشــود برای همــه دنیا تعیین تکلیف کرد و گفت با چه کشــوری، چه نوع رابطهای وجود داشــته باشــد؛ امــا میتوانیم بگوییــم که اگر میخواهیــد با ما روابطی در چارچوب اصول داشــته باشــید، نباید در امور داخلی ما دخالــت کنید. باید از موضع برابر وارد شــوید و... . روابط طرف مقابل با ما، نباید متأثر از روابط او با ســایر کشورها باشد. البته اگر ببینیم روابطی که با دیگر کشــورها برقرار میکنند در جهت ظلم و ســتم به دیگران اســت مواضع خود را اعلام میکنیم. مثلا اینطور نیســت که کشوری نسبت به مردم فلســطین ظلم و ســتم کند و مــا مثلا چون مستقیما به ایران مربوط نیست، ساکت بمانیم. این کار صحیح نیســت که روابط انگلستان و آمریکا در روابط ایران و انگلستان اثرگذار باشد.

یکــی از موضوعات مــورد تأکیــد و پیگیری انگلســتان وضعیت پرونده نازنین زاغری اســت. شــما چقدر در جریان روند این پرونده هســتید؟ وزارت خارجه با توجه به درخواستهای انگلستان در جهت روشنشــدن تکلیف ایــن پرونده تلاش میکند؟ بله، انگلیسیها در بیانیهها و صحبتهای عمومی به این مسئله زیاد پرداختهاند. ما نیز همیشه گفتهایم که چون دوتابعیتیبودن را به رســمیت نمیشناسیم، همیشــه یک شــهروند ایرانی از نظر ما ایرانی اســت حتی اگر تابعیت کشــور دیگری را نیز داشــته باشــد. برایناســاس پرونده هر شــهروند ایرانــی که جرمی مرتکب شــده باشــد، در سیســتم قضائی ایران مورد بررســی قرار میگیــرد و حکم صادر میشــود. این را بارها گفتهایم و مختص به انگلستان نیز نیست.

در جریان جزئیات پرونده مذکور هستید؟

در جریان کلیات آن هســتیم. این پرونده در دست قــوه قضائیه اســت و آنهــا در این مــورد اعلام نظر میکنند.

پیــش از اینکــه از بحث اروپا خارج شــویم، بفرمایید مجموع روابط ایران و کشورهای اروپایی را چطور ارزیابی میکنید و چه چشــماندازی برای آن متصورید؟

روابط با اروپا در عین اینکه هنوز مشــکلات بانکی کاملا حل نشده اســت، خوب پیش رفته و اصلا قابل مقایسه با گذشته نیست. منظور از گذشته، دوران قبل از برجام است. از زمانی که توافق موقت ژنو انجام شد تاکنون که حدود سه سال و نیم گذشته است، سال به سال روابط تجاری بیشــتری با اروپا داشتهایم. بعد از اجرای برجام نیز این روابط گســترش یافت. براساس آخریــن آمار تقریبی که در اختیار داریم همکاری ایران و اروپا در ســال 2016 حدود 78 درصد بیشــتر از سال 2015 بوده اســت. حجم تجاری در سال 2016 حدود 14 میلیارد دلار )هشــت میلیارد صادرات آنها و شش میلیارد صادرات ما( بوده اســت. دنبالکردن این خط، نشان میدهد روابط ایران و اروپا رو به گسترش است. یادداشتهای تفاهم و قراردادها امضا و کارهای مالی آن دنبال میشود. همه اینها حرکتی رو به جلو است که در گذشته شاهد آن نبودیم.

مثــال دیگر برای توســعه ایــن همکاریها، حوزه همکاریهای هستهای اســت. قبلا اروپاییها در کنار آمریکا ما را متهم میکردند که در حال ساخت سلاح اتمی هســتید. این حرف بیپایه و اساســی بود که رد میکردیــم، اما آن فضا به نحوی تغییر کرده که وقتی کمیســیونر انرژی اتحادیه اروپا به ایران سفر میکند با آقای صالحی ملاقات و درباره همکاریهای هستهای صحبت میکند. حتما در جریان هســتید که به تازگي دو قرارداد با اتحادیه اروپا درباره همکاری هســتهای در زمینه امنیت نیروگاهها بســته شــد. اینها قبلا قابل تصــور نبود. اکنــون زمینه تجــاری، ســرمایهگذاری، محیط زیســتی و... برای همکاری فراهم است. علاوه بــر موضوع مبارزه با تروریســم و مســائل منطقهای، مجموعهای از موضوعات سیاســی و اقتصادی وجود دارد که همه از وجود زمینه برای همکاری بیشــتر با اروپا حکایت میکند.

بــه آمریکا برســیم. رونــد حلوفصل بحران ســوریه به جایی رســیده اســت که آمریکا نیز در مذاکرات آستانه شرکت میکند. به نظر شما رویکرد آمریکا در مســئله ســوریه تغییر بنیادین خواهد داشت؟

دولــت ترامــپ هنوز به صــورت روشــن موضع خود را درباره مســائل مختلف سیاستخارجی اعلام نکرده اســت. در مذاکرات اخیر آستانه حضور داشتند و خودشــان میگویند )براســاس آنچه در مطبوعات و رســانهها اعلام میشــود( سیاســت خود را تدوین نکردهانــد. بنابراین ما هم نمیدانیم سیاســت جدید آنها چه خواهد بود. بااینحال آمریکا تاکنون سیاست سازندهای در موضوع سوریه در پیش نگرفته است. در مواقعی دیدهایم که از تروریســتها در عراق و سوریه حمایت کرده و به صورت مســتقیم یا غیرمستقیم به نفــع آنها وارد عمل شــدهاند. نمونه آن همین حمله نظامی بــه پایگاه نظامی ســوریه بود. ایــن اقدام به بهانهای صــورت گرفت که حتی حاضر نشــدند یک تحقیقــات بیطرفانــه دربــاره آن انجام شــود. نگاه کنیم که چه کســانی از اقدام آنها خوشــحال شدند. تروریســتهایی که در ســوریه میجنگنند از حرکت آمریــکا اســتقبال کردند. برای اینکــه بدانیم در آینده بــه چه صورتی عمل خواهند کــرد باید منتظر ماند تا سیاستشــان را تدوین کنند، ولی کارنامه بدی تاکنون از خود بهجای گذاشتهاند.

بهاینترتیــب ضمــن تأکیــد بر اینکــه هنوز نمیتوان درباره سیاســت خارجی ترامپ قضاوت کرد به تغییر رویکرد آنها خوشــبین نیســتید. این درحالی اســت کــه مجموعــه وزارت خارجه با وجود نامشخصبودن سیاست خارجی ترامپ به پایبندی او به برجام خوشبین است. ترامپ حــدود 10 روز دیگر )28 می( فرصت دارد تــا تکلیف خود را درباره تمدید لغو تحریمها روشــن کند. پیشبینی قطعی این مســئله کار ســختی است اما به نظر میرســد که این کار را میکند. البته ممکن اســت این تمدیدکــردن با لفاظیهایی همراه باشــد. صحبتهای نامربوطی که درباره مسائل غیربرجامی میزننــد یا حرفهای بیمعنی؛ مثــل اینکه میگویند ایران روح برجــام را نقض کرده اســت. با همه اینها به نظر میرســد که به ســمت تمدید لغــو تحریمها میروند. بااینحال مــا برای هر نوع برنامهای آمادگی داریــم و برنامهریــزی کردهایم. اروپاییهــا نیز در این زمینه صحبتهای علنی بسیاری در حمایت از برجام داشــتهاند. در جلسات خصوصی نیز با جزئیات بیشتر همین موضع را گرفتهاند.

دلیل اینکه برجام را چندان در خطر نمیبینید، همراهی اروپا با ایران اســت؟ نشــانهها و دلایل دیگری کــه موجب ایجاد خوشــبینی میشــود، چیست؟

اولا برجام یک ســند دوجانبه میان ایران و آمریکا نیســت که بتواننــد آن را بهم بزنند. ایــن یک توافق چندکشوری است که موردتأیید شورای امنیت سازمان ملــل قرار گرفتــه و به صورت یک تعهــد بینالمللی درآمده است. این تعهد براســاس حقوق بینالمللی وزن زیــادی دارد. بــه اضافه اینکه به اســتثناي عده اندکی همه دنیا در جهــت حمایت از برجام صحبت کردهاند؛ پــس اگر آمریکا بخواهــد تصمیم بگیرد که خلاف مســیر این رودخانه شنا کند، خودش را منزوی خواهد کرد. اگر عقل ســلیم حاکم باشد، نباید به این سمت بروند و ما نیز اگرچه نمیتوانیم مطمئن باشیم، ارزیابی میکنیم که آنها لغو تحریمها را تمدید کنند.

اجازه بدهید در ســؤال آخر کمی وارد مسائل داخلی شــویم. شــاهدیم که در جریان مناظرات انتخاباتی، برجام یکــی از موضوعات مورد بحث است. به نظر شما حملهها و انتقادهایی که میشود در نگاه مردم به برجام و از طرفی سرنوشت آن در دولت بعد چه تأثیری خواهد داشت؟

مــا از ابتدا بــه برجام بهعنــوان یک پــروژه ملی نــگاه کردهایم. اکنون نیز معتقدیم کــه باید به مقوله سیاســت خارجی، بهویژه بخشــی که بــا امنیت ملی ارتباط پیــدا میکند؛ نگاه فراجناحی داشــت. اگر غیر از این باشــد و وارد بازیهای سیاسی، حزبی، جناحی و انتخاباتی شــویم کشــور ضرر میکند. متأسفانه در مــدت مذاکرات و بعد از آن دیدیــم که همه جناحها ایــن نگاه را ندارند. وقتی بــرای مذاکره میرفتیم لازم بود که پشــتمان بــه حمایتهای داخلی گرم باشــد. رهبری انقلاب همیشــه به ما لطف داشتهاند و آقای رئیسجمهور که از نزدیــک کار را پیگیری میکردند، حمایتهای ارزشمندی از تیم مذاکرهکننده داشتند که این امر پشتوانه بسیار خوبی برای ما در طول مذاکرات بود؛ اما شــاهد بودیم که به شــکلهای مختلف مثل یک مقالــه در روزنامه یا یک برنامــه تلویزیونی یا در قالب بیلبوردهای ســطح شــهر به نحو دیگری عمل شــد. مذاکرات موضوعی نبود که ما رأســا درباره آن تصمیم گرفته باشــیم و مقامات ارشد نظام در جریان جزئیــات کار بودند. قبل از هر مذاکره دســتورالعمل میگرفتیم و بعد از بازگشــت نیز گــزارش میدادیم. با این حال شــاهد بداخلاقیهایی بودیــم که به نظر من اصلا صحیح نبود. اکنون نیز در آســتانه انتخابات هســتیم و بحث برجام مطرح اســت. بــه اعتقاد من بیــان انتقادات هیــچ ایرادی ندارد و همــه میتوانند براســاس شــواهد دقیق انتقادات خود را بگویند؛ اما نباید حرفهای خلاف واقع زد. اینکه بگویند تحریمها هنوز باقی اســت، صحیح نیست زیرا همه تحریمهای آمریکا، اروپا و شــورای امنیت در حوزه هستهای لغو شــده است. از طرفی برجام قرار بود موانع را رفع کند و این موانع اکنون لغو شده است. اینکه کشور تصمیم دارد بعد از رفع موانع به چه صورت عمل کند، بحث دیگری اســت. اینکه بگوییم پولهای نفت وارد کشور نمیشود مسئله درستی نیســت. در گزارشهای سه ماهه وزارت خارجــه به مجلس، به بانکهایی که در کشــورهای مختلف از جمله در اروپا با ما کار میکنند اشاره شده است. پول حاصل از فروش نفت ما در این بانکهاســت و ما به آن پول دسترســی داریم. کدام کشور تمام پول صادرات خود را به صورت نقد و پول فیزیکی به کشور باز میگرداند؟ مسئله مهــم دسترســی آزاد به این پولهاست.

ما هنــوز اعتقاد داریم که باید به برجــام بهعنوان یک پروژه ملی نگاه شود و دولت بعــد نیز بــا همین نــگاه به دنبال اجرای به نحو احســن آن باشــد. بایــد دنبــال این باشــیم که رفتــار طرفهای مقابــل را در اجــرای برجام رصد کنیم و هــر جا خطایی بود، بــا آن برخــورد و آن را اصلاح کنیم.

مدرس دانشگاه مشاور و عضو انجمن حمایت از کودکان پژوهشگر و مؤلف کتابهای اجتماعی مجری و حامی زنان بیسرپرست با سابفه طولانی در زمینههای اجتماعی بهویژه اعتیاد و خانواده کارشناس عالی رتبه و بازرس مورد تائید سازمانهای دولتی

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.