دولت روحانری نسابزماوندحف،ا ظدتم رحییاطچستهدراگرفوتوگبا « مویهشرق»خشک میشد

Shargh - - جامعه -

صــدرا محقــق:

روز گذشــته حســن روحانــی در صحبتهای پایانی خود در مناظره ســوم نامزدهای انتخاباتی خطاب به مردم در میان صحبتهای خود اعام کرد اگــر برنامهها و پیگیــری دولت من نبود، دریاچه ارومیه حالا خشــک شده و زندگی میلیونها نفر از مردم در 14 استان کشور به مخاطره افتاده بود.

دریاچه ارومیه در ســالهای ابتدایی دهه 90 در حال خشکشدن و عقبنشینی لحظهبهلحظه بود، همه خبرهایی که از این دریاچه در آن روزها مخابره میشد، حکایت از نابودی و پایان این دریاچه داشت. گروههایی از اهالی شهرهای اطراف دریاچه به دلیل نگرانی برای آن اقدام به برگزاری تجمعات اعتراضی میکردند. با این حال وقتی در سال 92 دولت عوض شــد، حســن روحانی بهعنوان رئیــس دولت جدید اولین مصوبه دولتش درباره دریاچه ارومیه و احیای آن بود. حالا چهار ســال از آن تاریخ گذشته است و به گواه وضع موجود و آمار و عکسهای ماهوارهای وضعیــت دریاچه به مراتب از گذشــته بهتر شــده اســت، ســطح آب آن به مقــدار درخورتوجهی بالا آمده و شــرایط امیدبخش شــده اســت. بهگونهای کــه روز گذشــته مدیــرکل حفاظت محیط زیســت آذربایجانشرقی گفت: تراز دریاچه ارومیه، نسبت به اول ســال آبی جاری، ۶4 سانتیمتر افزایش داشته و این افزایش معادل بیــش از یک میلیارد مترمکعب در واحد حجم و 527 کیلومتر مربع در واحد سطح دریاچه اســت. «حمید قاســمی» در جلسه کارگروه احیای دریاچه ارومیه اظهار کرد: تأمین نیازهای آبی زیستمحیطی تالابها و رودخانههای حوضه آبریز دریاچه، بررســی اثرات جاده میانگذر و اکوسیستم دریاچــه و ارائــه طرح اجرائــی بــرای راهکارهای اصاحی، شناسایی و اولویتبندی کانونهای ایجاد گردوغبار در بســتر و حریم دریاچه ارومیه از جمله اقدامات بوده اســت. وی همچنین گفت: «در زمان تشــکیل ســتاد احیاي دریاچه ارومیه در ســال 93، تــراز دریاچه برابــر با 1270 مترمکعب بوده اســت، تراز فعلی افزایش 31ســانتیمتری را نشان میدهد درحالیکه قبل از تشــکیل ســتاد احیــای دریاچه، ســالانه تراز آب دریاچه بیش از 30 ســانتیمتر افت داشــت اما بعد از تشکیل ســتاد نهتنها شاهد افت تراز آب نیستیم بلکه شاهد تثبیت در دریاچه ارومیه هستیم». طبق اعام مســئولان منطقهای همچنین مطالعــات پوشــش گیاهــی و جانــوری دو تالاب قرهقشــاق و قوریگل، اجرای 1۶9 هزار هکتار قرق و حفاظت فیزیکی در عرصههای مستعد فرسایش و تولید ریزگرد در حاشیه دریاچه، تجهیز و فعالسازی مرکز پایش و آیندهپژوهــی دریاچه ارومیه و تهیه و نصب ایستگاههای سنجش ریزگردها در سه ایستگاه در حاشیه دریاچه ارومیه از دیگر اقدامات انجامشده برای این دریاچه بوده است. عاوه بر این مالچپاشی در کانونهای تولید ریزگردهای نمکی حاشیه شرقی دریاچه )ســه پایلوت 10هکتاری( و انجام مطالعات ارزیابــی آن، تهیــه شناســنامه تالابهای اســتان و تشــکیل اولیــن و بزرگتریــن کتابخانــه تالابهای اســتان از جملــه اقدامات اداره کل محیط زیســت استان بوده است. بااینحال «شرق» سراغ معصومه ابتکار، رئیس ســازمان حفاظت محیط زیست، رفته اســت تا با او درباره آخرین وضعیــت این دریاچه و چشمانداز آینده آن گفتوگو کند، ابتکار در این زمینه به پرسشهای «شــرق» درباره گذشته، حال و آینده دریاچه پاسخ داده است.

منتقــدان میگوینــد ســطح آب دریاچه در دولت روحانی نهتنها زیاد نشده، بلکه پایینتر هم رفته است، پاسخ شما به این انتقاد چیست؟

پاســخ ما مبتنی بر آمار و ارقام موجود و تصاویر ماهوارهای انکارناپذیر در ســالهای گذشــته است، تصاویری که ســطح آب موجود در حریم تعیینشده برای دریاچه را بهوضوح نشــان میدهد و اتفاقاتی کــه بعد از ســال 74 تا 92 رخ داد کاما مشــخص اســت، همه اینها نشــان میدهد با ‪5 00‬میلیون متر مکعب آب دریاچه را در ســال 92 تحویل گرفتیم و در بدترین شــرایط ممکن؛ ولی الان 2.5 میلیارد متر مکعــب آب در دریاچه وجــود دارد. تصاویر زمینی و ماهوارهای این افزایش مســاحت دریاچه را اثبات میکند. حتــی در جنوب دریاچه این افزایش خود را نشان داده و آنجا هم در حال آبگیری است.

علت متغیربودن تراز آبی یا همان ارتفاع آب دریاچه چیســت، چون با این حجم آب باید تراز بالاتر از این میرفت، درست است؟

بیتردید با ادامه آن روند دریاچه ارومیه خشک شده بود و کانون بزرگی از گردوغبارهای نمکی تشکیل میشد. کشاورزی منطقه هم بهدلیل شورشدن آب تعطیل میشد. طبق محاسبه ستاد احیا 14 استان همجوار تحت تأثیر توفانهای نمکی که ممکن بود از بستر دریاچه بلند شوند، قرار میگرفتند و از همه بیشتر شهر تبریز در خطر بسیار بزرگی واقع میشد و زندگی میلیونها انسان به خطر میافتاد

علــت متغیربودن تــراز آبی دریاچــه رونــد خشکســالی در ســالهای گذشتهاســت که یــک حالت صخــره نمکی کف دریاچــه شــکل گرفتــه بود که تــراز را تغییر داد. در ســال 92 خیلیها به آقای روحانی گفتند دریاچه از لحاظ زمینشــناختی دچــار وضعیتی شــده که دیگر بایــد آن را مــرده حســاب کرد و لزومــی به احیــا و نجات آن وجــود نــدارد و کار بیهودهای اســت. میگفتند این رونــدی بوده که ســالها طول کشــیده و دیگر هم کاری نمیشــود کرد. گروهی هــم مخالف این نظر را داشــتند، میگفتند دریاچه در شــرایط حساســی اســت و این نمکهایی که در بســتر دریاچه شــکل گرفته در حال آســیبزدن اســت، اما هنوز فرصت باقی اســت و میگفتند دو، ســه سال فرصت داریم و اگر کاری نکنیم، وضعیت بازگشــتناپذیر میشود. اینکه تراز آبی در حال بالاوپایینشدن است، به گفته کارشناسان دلیل عمدهاش این است که این نمکها بهســرعت در حال حلشــدن در آب است. این آبی که وارد دریاچه میشــود در حال تغییر تراز دریاچه است.

برخی از منتقدان میگوینــد اینکه وضع آب دریاچه بهتر شده، بهدلیل بارشهای خوبی است که در مدت اخیر در این منطقه رخ داده است.

نه شــواهد و آمارها نشــان میدهد تا همین روز 21 اردیبهشــت طبق اعام مرکز پایش حوضه آبریز دریاچه ارومیه، میزان بارش از ابتدای ســال آبی به نســبت مدت مشابه سال گذشــته حدود 13 درصد کمتر بوده اســت؛ ولی بههرحال وضعیت بارش به نســبت سالهای قبل خیلی بهتر نشده، در ثانی مگر در همان ســالهایی که دریاچه در حال خشکشدن و نابودی بود، بارش باران نداشتیم؟

یکی دیگر از مســائلی کــه روی دریاچه تأثیرات بســیار مضاعفی گذاشت لایروبی گســترده و فراگیر رودخانههــای منتهــی بــه دریاچه بود، ســازمان محیــط زیســت و وزارت نیــرو در رودخانهها در هر جایــی که بــرای آب ورودی مانع ایجاد شــده بود، کانالهــای انحرافی زده بودنــد و...؛ همه را اصاح کردیم. رودخانههای شریانی حیاتی دریاچه بهدلیل بیتوجهی در سالهای گذشته کمرمــق و گرفته شــده بودند. ما ایــن مشــکات و موانع را با لایروبی و اصاح بستر رودخانه حل کردیم که آبها بدون مانع به دریاچه برسد.

در زمینــه چاههای غیرمجاز و کشــاورزی در حوضــه آبریز دریاچه که گفته میشود بخشی از حقابــه دریاچه را برداشــت میکننــد، چــه اقداماتی انجام شد؟

طبق آمار وزارت نیرو حدود هزار حلقه چاه غیرمجاز در این ســالها پلمب شد و همینطور با مردم 110 روســتا آموزش مشــارکتی کشاورزی ســازگار با محیط زیست را با کمک ژاپن و سازمان ملل شــروع کردیم و در روستاها کشاورزها را با هشــت روش آبیاری و کشــاورزی مدرن آشــنا کردیم برای کاهش مصرف آب، افزایش بهرهوری و کاهش مصرف سموم؛ همین دو هفته پیش ناظران بینالمللی اعام کردند این روشها حدود 20 تا 25 درصد در کاهش مصــرف آب و افزایش بهرهوری و همینطور کاهش مصرف سموم اثر گذاشته است.

اگر مجموعه این کارها که در این سالها انجام نمیشــد و ســتاد احیایی برای دریاچه تشکیل نمیشــد یا دولــت روحانی اهمیتی بــرای این مشکل قائل نمیشــد، در آن صورت چه اتفاقی برای این دریاچه رخ میداد؟

قطعا و بیتردید با ادامه آن روند دریاچه ارومیه خشــک شــده بود و کانون بزرگــی از گردوغبارهای نمکی تشکیل میشد. کشاورزی منطقه هم بهدلیل شورشــدن آب به خطر میافتاد و تعطیل میشــد، راندمان کشــاورزی حتی در همان سالها افت کرده بود. طبق محاســبه ســتاد احیا 14 اســتان همجوار تحت تأثیر توفانهای نمکی که ممکن بود از بســتر دریاچه بلند شــوند، قرار میگرفتند و از همه بیشتر شهر تبریز در خطر بسیار بزرگی واقع میشد و زندگی میلیونها انســان به خطر میافتاد. حتی طبق اعام یک گروه چشمپزشــک در منطقه، آمار بیماریهای چشمی در آن منطقه افزایش چشمگیری پیدا کرده بــود. طبیعتا اگــر آن روند ادامه پیــدا میکرد، الان وضعیــت بهشــدت خطرناکی را در این قســمت از کشور شاهد بودیم.

و اگر حتی در همین شــرایط کنونی روند قطع شــود و کار احیای دریاچه تعطیل شــود، مثلا با عوضشــدن دولت یا تغییر برنامهها و...، در آن صورت چه اتفاقی برای این دریاچه میافتد؟

صــد درصد وضعیت به حالــت قبل برمیگردد، این اتفــاق با تاش و همــت و برنامهریزی به اینجا رســیده اســت و ما الان در نیمه راه هستیم و اگر به هــر دلیل این روند قطع شــود، همهچیز به شــرایط قبل برمیگردد. نتایج کاما بازگشتپذیر است، چون هنــوز در مرحله تثبیت هســتیم و تــا احیای کامل راه درازی در پیش اســت؛ اما شرایط نشان میدهد مســیری که رفتهایم، مسیر درستی است. قاعدتا باید از گذشــته عبرت بگیریم و اشتباهات گذشته را تکرار نکنیم. نکته مهم این اســت کــه ظرفیت اکولوژیک ایران خیلی شکننده است و ما دیگر فرصت و امکان آزمون و خطا نداریم. ارزیابی بســیاری از کارشناسان و از جمله خودم نشــان میدهد طبیعت ایران تاب و توان دوربرگردان و تغییر سیاســت را ندارد؛ اینکه نگاه سیاسی بر طبیعت غلبه پیدا کند و تصمیمگیری آنی و هیجانی و عوامانه منجر به خطرآفریني براي طبیعت ایران و منابع آب کشور شود.

آیا میشــود گفت در دوره گذشــته طبیعت و منابع آب ایران هم به ابزار دســت پوپولیســم تبدیل شده بود؟

بله، دقیقا همینطور بود، کاما مشــخص است که چه کســانی اجازه برداشــت آب از دشــتهای ممنوعه کشــور را صــادر کردند و هرجــا میرفتند میگفتند از منابع طبیعت و آب برداشــت کنید، آن رویکرد انضباط و مقــرارت رفتاری برای حفاظت از طبیعت را تغییر داد.

وقتی رئیس دولت دســتور تخطی از آن مقررات را صادر میکند، به همین راحتی بیقانونی را حاکم کــرده بودند. اگر نتوانیم طبیعتمان را حفظ کنیم و جلــوی تخریب آن را بگیریم، با آســیبهای تمدنی مواجه خواهیم شد، این کار هم باید با رعایت قوانین و آگاهسازی و مشارکت مردم انجام شود.

با همه مطالبات و فشــارهایی که برای توســعه، اشــتغال و... بــا آن مواجــه بــود، آقــای روحانی بههیچوجــه از موضــع خــود که گفــت دولت من دولت محیط زیســتی است کوتاه نیامد و قبول نکرد طبیعت را برای توسعه نامتوازن و عوامانه به حراج بگذارنــد و تخریب کنند. این تصمیمها برای کشــور درحالتوسعهای مثل ایران که میخواهد رشد کند، کشاورزیاش توسعه پیدا کند و متحول شود، خیلی مهم اســت؛ اما نمیخواهد برای ایــن کار، طبیعت شکننده کشور را تخریب کند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.