روسیه در لیبی به دنبال احیای روابط قدیم

Shargh - - جهان - زهیر حمدانی

فروپاشی نظام ســرهنگ «معمر قذافی» در سال 2011 ضربهای دردناک بر روســیه بهلحاظ ژئواســتراتژیک بود. نظــام لیبی تاریخی طولانی در همکاری با اتحاد جماهیر شــوروی داشت هرچند قذافی در این اواخر تلاش میکرد خود را به کشورهای غربی نزدیک کند.

ســرهنگ معمر قذافی در سال 1969 با ســرنگونکردن حکومت «ملک ادریس السنوســی» در کوران جنگ سرد و ائتلافهای سیاسی و نظامــی آن زمان بــه قدرت رســید. او گرایشــاتی ناسیونالیســتی و سوسیالیســتی داشــت و بــا سیاســتهای آمریــکا و کشــورهای غربی مخالفــت میکــرد. رویآوردن به اردوگاه شــرق یک انتخاب نظامی-سیاســی برای او در آن دوران به شــمار میرفت. دیدارهای مکرر ســرهنگ قذافی به مســکو در ســالهای ‪1981 1976،‬ و 1985 بیانگر عمق رابطه لیبی با اتحاد جماهیر شــوروی بود. در این دیدارها او توانســت معامــلات نظامــی بزرگی صــورت داده و از محصولات شوروی در بخشهای نفت و زیرساختهای کشور استفاده کند.

همکاری اقتصادی و تجاری بین لیبی و شــوروی بین ســالهای 1970 الی 1990 تحولی بزرگ پیدا کرد و در این دوره روسیه توانست چند پــروژه مهم را در لیبی بــه اجرا درآورد؛ از جملــه ایجاد مرکز تحقیقات هســتهای، پروژههای مربوط به تولید برق و خطوط انتقال گاز در کنار حفر صدها چاه نفت که به وســیله شــرکتهای روسی انجام شــد. در ســطح نظامی لیبی به یکــی از بزرگترین بازارهای سلاح روسی تبدیل شد. در این دوران معاملات تسلیحاتی متعددی بین دو کشور امضا شد که به فراتر از 22میلیارد دلار میرسید. آخرین آنها در سال 2010 و به ارزش 1.8 میلیارد دلار بود. تحولات سیاسی و بحرانهای اقتصادی بعد از فروپاشــی شوروی اثر منفی خود را بر روابط دو کشــور لیبی و روسیه نیز گذاشت. شــورای امنیت سازمان ملل متحد در ســال 1992 و در زمان کاهش سطح روابط بین مسکو و طرابلــس بود که لیبی را تحریم کــرد. تحلیلگران روس میگویند در آن ســالها ســرهنگ قذافی نتوانســت حمایت ضمنی روســیه از تحریمهــای غرب علیه لیبی در ماجــرای لاکربی را فراموش کند زیرا انتظار داشــت این متحد قدیمی دستکم بکوشد از مشکلات و پیامدهای اقتصادی و سیاسی این تحریمها بر لیبی بکاهد.

بازگشت توازن

با رویکارآمدن ولادیمیر پوتین در سال 2000 مسکو تلاش زیادی کرد تا دوباره رابطه خود را با لیبی بازســازی کند هرچند این تلاشها بهکنــدی انجام شــد. پس از برداشــتن تحریمهــای بینالمللی در ســال 2003، قذافی کوشــید رویکرد خود به ســمت غرب را تقویت کند. ازاینرو روابط بهتری را با فرانســه، انگلســتان و ایالات متحده برقرار کرد. بهگونهای که شــرکتهای نفت و گاز مانند «آنی» ایتالیا و «توتال» فرانســه، رقیب «گازپروم» روســیه شــدند و شرکتهای آمریکایی نیز راه لیبی را در پیش گرفتند.

مســکو از زمان رفع تحریمهای غرب علیه لیبی و احیای روابط با ایــالات متحده و نیز توافقاتی که منجر به برچیدن برنامه هســتهای لیبی شــد، دریافت دیگر تنها بازیگر در عرصه لیبی نیســت و باید با رقیبان سرســختی دســتوپنجه نرم کند؛ بهویژه با ایتالیا، فرانسه و بریتانیا که با شتاب به دنبال کسب امتیازی در لیبی با آن ذخایر عظیم نفت و گاز بودند. در دوران نخســتوزیری «ســیلویو برلوســکنی» ‪2006(، 2001(-‬ ایتالیا موفق شد امتیازات مهمی را در حوزههای نفت و گاز لیبی به دست آورد به طوری که این کشور 17 درصد از نیازهای نفتــی و 23 درصــد از نیازهای گازی خود را از لیبــی تأمین میکرد. دیدار ســرهنگ قذافی از پاریس در دســامبر ســال 2007 و استقبال بینظیر «نیکلا سارکوزی»، رئیسجمهور وقت فرانسه، از او نیز منجر بــه امضای توافقاتی به ارزش دهها میلیارد دلار در پروژههای انرژی هستهای مسالمتآمیز و خرید هواپیماهای مسافربری شد. حتی در آنجا صحبت از خریــد جنگندهایی مثل رافائل و تجهیزات نظامی و نیز انجام معاملاتی در زمینه گاز و نفت از سوی شرکت توتال شد.

ســفر «کاندولیزا رایس»، وزیر خارجه وقــت آمریکا، به لیبی در ســال 2008 و دیدار با قذافی – این نخستین وزیر خارجه آمریکا بود که در دوران قذافی به لیبی سفر میکرد– نشانه مهمی از یک تحول بــزرگ در روابط بین طرابلس و واشــنگتن به حســاب میآمد و به صورتی جدی منافع مســکو را تهدید میکــرد. ورود اروپا و آمریکا به لیبی باعث شــد تا «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهوری روسیه، در سال 2008 به صورتی شتابزده راهی طرابلس شود تا بتواند انرژی جدید به روابط دوجانبه مســکو و طرابلس تزریق کند. در این دیدار همه بدهیهای گذشته لیبی به مبلغ حدود ‪.4 6‬میلیارد دلار ملغی شــد و در مقابل قراردادهای جدیدی امضا شد که برای شرکتهای روسی سودآور بود؛ بهویژه برای شــرکت گازپروم و راهآهن روسیه. همچنین قراردادی بین دو کشور برای نوسازی تجهیزات نظامی این کشــور به ارزش بیش از ســه میلیارد دلار امضا شــد. بهدنبال این اتفاق بود که ســرهنگ قذافی در ســال 2008 به مسکو سفر کرد تا روابط دو کشــور را به ســطحی از توازن برســاند. پس از آن بود که جنبشهای بهار عربی شــروع شــد و با دخالت ناتو نظام قذافی در ســال 2011 سرنگون شد و روابط دو کشــور نیز بهکلی از بین رفت. روســیه در جریان این ماجرا بیش از چهــار میلیارد دلار ضرر کرد و متحدی قوی را در شــمال آفریقا از دســت داد. مسکو اکنون تلاش میکند این رابطه را از نو احیا کند.

منبع: الجزیره

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.