تبلیغات و مناظرات با م ا ححولریقتهنگزبه منیفقناموزددهاهچهو اج اتأثیرخروانلایقتماعیبر مردم دارد

Shargh - - جامعه -

شرق،شــهرزاد همتــی: همــه جلــوی تلویزیــون ایســتادهاند، انگار رسم اســت مناظرههای سیاسی ایســتاده تماشا شــود. هرازگاهی دستها لای موها فرومیرود، عینکها از چشــم برداشــته میشــود، آههای بلنــد از نهاد جماعت بیننده بلند میشــود، شیشه آب روی میز در لحظه خالی میشود، مصرف ســیگار به بالاترین حد خود میرســد، رنگها پریده و صورتها عصبی اســت. این واکنشهای مردمی است که سیاست برایشان اهمیت دارد و سه ساعت مناظره هفتگی کاندیداها را با هم تماشا میکنند.

ایــن فقــط بخشــی از واکنشهــای ظاهری به دیدن مناظرهها و فعالیتهای سیاســی اســت که آدمها در آن خردشــدن و تکهتکهشدن قهرمانهای سیاســی خود را میبینند. نگاهی به ابرقهرمانهایی که قرار اســت وضع اقتصادی، سیاســی و فرهنگی کشــورها را بهتر کنند؛ اما در تنگناهای اخلاقی برای نشســتن بر صندلی پرطمطراق ریاســتجمهوری و نخســتوزیری، برای تباهکردن آمال مردمی که قرار اســت طرفدار آنها باشــند، از هیچ حرکتی مضایقه نمیکنند.

ماجــرا البتــه فقط بــه مناظــرات بازنمیگردد. قصه درگیری آدمها در تبلیغــات میدانی کاندیداها و فعالیت ســتادهایی که تراکت پخــش میکنند و درگیریشــان با دیگران کم نیست. در دوهفتهای که تبوتاب تبلیغــات انتخاباتی رونق میگیرد، فعالان انتخاباتــی برای برندهشــدن همه راههــا را انتخاب میکنند، بیاخلاقیهای مرســوم، کریخواندنها و شعارهایی که روان مردم را نشانه میرود. حالا دیگر مــردم به یُمن حضور فعال تکنولوژی نیمهشــبها و در فضای مجازی نیــز از اخبار ضدونقیض رهایی ندارند. آنهــا مدتها قبل از انتخابــات میبینند که چگونــه امانتدارهای یــک کشــور در لحظهای با گزارش و پیامی نابود میشوند، این تنها نابودی یک شخصیت نیست، در این فرایند که گویی از آن گریزی نیست، هربار اعتماد بخشی از مردم جامعه است که لگدکوب میشــود. آنها میبینند ممکن است هربار در ایــن فرایند تعداد بیشــتری به آخر خط برســند؛ اما مســئله مهم و کُدی کــه در اختیار مخاطب قرار میگیرد این اســت؛ در شــرایطی که رانت و بردن و اختلاس به این ســادگی اتفاق میافتد، به چه کسی باید اعتمــاد کرد و اصلا چرا من هم بخشــی از این بازی سیاسی نباشم؟

هفته گذشــته بود کــه وزیر بهداشــت، درمان و آموزش پزشکی در نشست خبری خود از کاندیداهای دوازدهمیــن دوره انتخابــات ریاســتجمهوری درخواست کرد سلامت روان مردم را در نظر بگیرند. سیدحسن هاشــمی در حاشیه مراســم روز جهانی سلامت، درباره تأثیر فضای انتخاباتی بر سلامت روان مردم گفته بود: «ما در ایــن موضوع میتوانیم مثل هر مقوله دیگر باعث آســیبزدن به ســلامت روان مردم یا نشاط آنها شویم. کسانی که تخریب و تحقیر میکنند، گزارش خلاف واقع و وعده بیجا میدهند، امیــد بیجا ایجاد میکنند یا ســطح توقعات مردم را بــالا میبرند، بر اعصاب و روان آنهــا اثر میگذارند. واقعیات و مشــکلات را صادقانه بگوییم. توقعهایی که ایجاد میکنیم باید مطابق داشتهها و شرایطمان باشــد. سالهاســت به غربیها انتقاد میکنیم؛ اما الگوی ما در انتخابات مناظرات، رفتارهای سیاسی و نقد رقیبان مانند آنهاست. باید متوجه شویم مسیری که در پیش گرفتهایم، اســلامی و به صلاح کشــور نیســت و با روح و روان مردم ســروکار دارد و به آن آسیب میرساند. ما در رســانهها بهطور دائم افکار متضــاد میبینیم که این مردم را گیــج میکند. باید به آموزشهای دینی و ســنت خودمان برگردیم که این کار به صلاح مملکت خواهد بود». به گفته وزیر بهداشــت آگاهی حق مردم است؛ اما باید دید سیل اطلاعاتــی که گاه بهصورت غلط به ســمت جامعه روانه میشود چگونه مردم را دچار ابهامات عجیبی میکند که دیگر رهایییافتن از آن غیرممکن است.

مردم فراموش نمیکنند

مرضیــه معلمثانــی، دانشــجوی دکتــرای جامعهشناسی در دانشــگاه علامهطباطبایی است، او پایاننامه کارشناســی ارشــد خــود را به موضوع تأثیر فضــای ناامن سیاســی بر جامعــه اختصاص داده اســت. معلمثانی به «شــرق» میگوید: در سه دوره اخیــر انتخابــات ریاســتجمهوری دیدهایــم کــه مناظرههــای انتخاباتی به جبهــه جنگ روانی تبدیــل میشــود، کاندیداها با پروندههای قطور جلوی دوربین حاضــر میشــوند و یکدیگر را متهــم میکننــد. ایــن قصه با پایان مناظره نیــز تمامی ندارد، پایــان مناظره اول ماجراســت. ســتادها لشکرکشــی میکنند، بیانیهها صادر میشــود، اسناد دروغها برملا میشود، آدمها در خیابان با هم گلاویز میشــوند، خشــونتها در قلــب مــردم باقی میماند.

مناظرههــا و انتخابات تمام میشود؛ اما مردم خشونتشان تمام نمیشود. وی افزود: «آنها در خاطرشــان میماند که چه کسی در چه جناحی قرار داشــته و به کدام کاندیدا رأی داده، موفقیتشــدن یا موفقیتنشــدن کاندیدا در دوران ریاســتجمهوری پتکی بر ســر رأیدهندگان به او میشود؛ آنها یکدیگر را در نابودشدن چهار سال یک رئیسجمهور مقصر میدانند.

دوستیهای زیادی در دوران انتخابات به دشمنی تبدیل میشود. درست همان زمانی که نامزدها برای نامزد برنده دســتهگل و پیام تبریک میفرســتند و از فردای انتخابات دوباره در جلسات رسمی با یکدیگر دیــدار صمیمانهای ترتیــب میدهنــد، در جامعه مردم هنــوز با یکدیگــر درگیر هســتند، مردمی که اصلاحطلب هستند سعی میکنند از آقای مغازهدار اصولگرا خرید نکنند. صاحبخانه اصولگرا مســتأجر اصلاحطلــب خــود را جواب میکنــد و این چرخه معیــوب حتــی در ادارات و شــرکتهای دولتی و خصوصــی ادامه پیدا میکند». این جامعهشــناس تصریح کرد: «شاید به عمل نامزدها پس از انتخابات بــا یکدیگر کنــار بیاینــد و همهچیز تمام شــود؛ اما ایــن ضربهها در رینــگ مناظره تا ابــد روی جامعه تأثیر میگــذارد، مردم فرامــوش نمیکنند، حافظه تاریخیشــان در دشمنیها پایدار میماند، چون آنها ســربازهای پیادهنظام کاندیداها هستند، آنها یادشان نمــیرود در کدام خیابان و از هــوادار کدام کاندیدا مشــت خوردهاند و این تا ابد بر جامعه تأثیر خواهد گذاشت».

این جامعهشــناس در پایان خاطرنشان کرد: «در سه ساعت مناظره کاندیداها یکدیگر را با اتهامهای عجیــب و غریبی متهــم میکنند که شــاید در روند عادی و ســالم حضور آنها در چرخه سیاســت یک کشور غیرقانونی باشــد، مردم بهعینه میبینند آنها یکدیگــر را دروغگو و رانتخوار خطــاب میکننــد، در چنیــن جامعــهای چگونــه میتــوان توقــع اخلاقمداری داشــت؟ هیچکس حاضر نیســت در این میانه کنار بکشد و از خوبیهای کاندیدای رقیــب بگوید. تصویر و ســؤال ذهنی من در پایان هر مناظره این اســت که کاندیداها پــس از اتمــام مناظــره با هم چــه برخوردی میکننــد؟ آیا با دیســیپلین سیاسی با هم دست میدهنــد و چای مینوشــند و خداحافظــی میکننــد؟ آن مجری بیچــاره مناظره چه واکنشــی به آنها دارد؟ آیا آنها یکدیگر را متهم میکننــد و توهینها را تمــام نمیکنند؟ چون مردم تمام نمیکنند. آنها در صفحات مجازی پایان رقیب و طرفدارانــش را میخواهند، بــرای یکدیگر آرزوی مرگ میکنند و کســی ســؤال نمیکند پس تکلیف اخلاقمداری چه خواهد شد؟».

عدم اعتماد، تنها نتیجه این نوع تبلیغات بود

دکتر حمیدرضا پوراعتماد، روانشــناس بالینی و عضو هیئت علمی دانشــکده روانشناسی دانشگاه شهید بهشــتی، نیز در گفتوگو با «شرق» درباره بار منفــی مناظرات و تبلیغات نادرســت بر روان مردم عنوان کرد: «مردم در مناظرات و تبلیغات اینچنینی به مرگ اخلاق نگاه میکنند، آنها مضطرب و عصبی بــه همه آنچــه فرو میریــزد نگاه میکننــد. یأس، بدبینی و ناامیدی از مســئولان کشــوری در قلبها وارد میشــود. اولین صحبتی که آنهــا میکنند این اســت؛ اگر این اتهامات همه وارد است، ما چطور در این کشور زندگی میکنیم؟ اولین برداشتی که مردم از این مناظرهها خواهند داشــت، این اســت که این نامزدها چطور شخصیتهایی هستند که با این همه ضعف و ناتوانی و کجیهایی که دارند، می خواهند کشــور بزرگ ایران را اداره کننــد و آینده آنان را رقم بزنند. وقتی در ســطح بالای کشور اینگونه اختلاف ایجاد شــود، طبیعی اســت که این اختلاف وقتی به ســطح خیابان و جامعه میرســد، زاویه شــکاف را چندین برابر خواهد کرد. متأسفانه مناظرهها اختلاف را تــا ســطح خانــواده، ادارات و واحدهای کوچک اجتماعــی کشــانده اســت و آســیبهای روانیای به جامعــه وارد میکنــد که جبران آن بهســادگی امکانپذیر نخواهد بود .»

وی افــزود: «اثــرات روانی ایــن مناظرهها را به چند روش میتوان بررســی کــرد؛ عمدتا دو روش برای تحلیل تأثیــر این مناظرات وجــود دارد؛ یکی روشهــای نســبتا شناختهشــده و قدیمیتــر که مناظرهها را کدگذاری و مطالعه ميکند که بیشترین لغت، مفهوم و ســازهای که تکرار میشود چیست و بعــد از طریق تحلیــل آن واژه میتوانیم به افکار و ایدههــای مناظرهکننــدگان و تأثیــر آن روی مردم پی ببریم. یعنی ابتــدا در این روش باید گفتوگوی مناظرهکنندههــا تحلیل شــود کــه روی کدام نقاط روانی و هیجانی مردم دســت میگذارند، تا بتوانیم به نتیجه آن هم پی ببریم. در روش دوم با صحبت با مردم و تحلیل تأثیر آن روی مردم به نتیجه برسید که این مناظرات چه آثار روانیاي روي مردم خواهد داشت. به عبارت دیگر این مناظرهها را به منزله یک پیام دید؛ پیامی که فرســتندهاش مناظرهکنندگان و پیام متن مناظره و پیامگیرنده مردم هستند. من فکر میکنم در ســه سطح ميشود این مسئله را تحلیل کرد». پوراعتمــاد در ادامه میگوید: «اما روشهای مبتنی بر تکنولوژی هــم وجود دارد که بدون اینکه تماشاکنندگان مناظره متوجه باشند، ميتوان اثرات روانی، هیجانی یا شــناختی را در آنها بررســی کرد. روشهایــی مثل تعقیب چشــمی در این مســئله بسیار کمککننده هستند. این نوع مطالعات حداقل هفــت، هشــت روز فرصت میخواهد تــا بتوان به تحلیلهای عمیق رســید، اما از خلال مناظرات این مدت میتوان به این نتیجه رســید که فضای حاکم بر مناظرات و تبلیغات این روزها فضای اتهام است. به عبــارت دیگر افراد بــه دلیل اینکــه برنامههای مشــخصی نداشتند که نشــان بدهند از هم بهترند، عمدتا با تخریب ســعی میکردند نامــزد مقابل را در انفعال قرار دهند و بــه بیننده این پیام را منتقل کنند کــه به این فرد اعتماد نکن. این اســتراتژی در میان مناظرهکنندگان دنبال شــد و مهمترین آسیب روانی که به مردم وارد میکند، ایجاد فضای ناامنی و عدم اعتماد اســت. مردم در چنین شرایطی وقتی میبینند به نامزدهــای انتخاباتی نمیتوانند اعتماد کننــد، طبیعتا در مســائل شــخصی و کســبوکار خود نیز اعتمادکردن برایشــان دشــوار میشود. در مناظرات ضربان قلب افراد بالا میرود، این مســئله شبیه دیدن یک مســابقه فوتبال است، با این تفاوت که فوتبال ســرگرمی است، اما مناظرهها میخواهد سرنوشت یک کشور را رقم بزند.»

حــالا مناظرهها تمام شــده و تبلیغــات میدانی بیشترین تبلیغات ســتادی کاندیداهاست، آنها هنوز هم از هیچ تلاشــی برای مخدوشکــردن اعتمادها فروگذار نمیکنند. هفته دیگر همین روز 48 ســاعت از اتمام انتخابات گذشته است و مهمترین چیزی که بین مردم از بین رفته، اعتماد اســت. کاش فکری به حالش کنیم.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.