فقط روعحيا كنلانتری ي،برئیراسی ارو دیارییدرایاچهچهمیاه،ردروگفمتیوگوه برشرنقامه دارد

Shargh - - جامعه -

صدرا محقق: یکی از اصلیترین پروژههای اجراشده در دولــت روحانی پروژه احیای دریاچه در آســتانه نابودی ارومیه بود. پروژهای که اولین مصوبه دولت یازدهم به آن اختصاص داشت و با همین هدف یک ستاد با عنوان احیای دریاچه ارومیه هم تشکیل شد و آغــاز به کار کرد. حالا و در روزهــای پایانی دولت یازدهم به ریاست حســن روحانی به سراغ عیسی کلانتری رئیس این ســتاد رفتم تــا از او درباره آنچه در این مدت گذشت و چشمانداز آینده پروژه احیای دریاچــه در دولت بعد گفتوگو کنم. مشــروح این گفتوگو در ادامه آمده است.

خبرگزاریهای منتقــد دولت، بارها در این چند وقت نوشــتند که وضع دریاچه ارومیــه در دولت روحانی، نهتنها بهتر نشده بلکه تراز آبی آن یک متر هم پایینتر آمده. پاسخ شما به این نقد چیست؟

یک متر از چه زمانی پایین آمده؟

از سال 92.

نه، چنین حرفی صحت ندارد، یک. دو اینکه دریاچه ارومیه، قرار است تا سال آبی ‪-1403 1402‬ احیا شود. دو سال اول برنامهاش مرحله تثبیت است، از سال ‪93- 92‬ پروژه شــروع شده که این تثبیت به خوبی اتفاق افتاده. نمونهاش همان کشتی اســت که پنج سال بود در گل نشســته بود، هفته گذشــته آن را در آب، با طنابهای خیلی کلفتی بستند که آب آن را به وسط دریاچه نبرد.

این کشتی دقیقا کجاست؟

کنار میانگذر شــهید کلانتری، پنج سال بود در گل و در خشکی بود. اطلاعات دقیق در سایت دریاچه ارومیه گذاشته میشود. این دوســتان زحمت بکشند، ببینند و بخواننــد. الان کارهای زیربنایی که برای دریاچه ارومیه انجام میشود، با ســرعت خوبی پیش میرود. مثلا با وجود کمبــود بودجه، 10 کیلومتر از تونل انتقال آب به سمت دریاچه احداث شده است.

پس این موضوع کاهش تــراز آبی دریاچه را رد میکنید و اینطور نیست؟

نه اینطور نیست.

در سال 92، تراز چند بوده و الان چند است؟

ســال 92 تــراز 1271.7 بود؛ در همیــن تاریخ امروز (20 اردیبهشــت(. الان 1270.99 اســت. یعنی هشت ســانتیمتر اختلافش اســت. علتش هم این است که امســال نسبت به سال گذشــته، 22 درصد بارندگی کم داشــتیم. اگر مثلا بارندگی سال گذشته را داشتیم، الان 1271.30 سانتیمتر بود.

اما منتقدان میگویند ســیل اخیــر که به منطقه هم آسیب زد، در بالاآمدن آب دریاچه تأثیر داشته. بعضیها گفتند حتی تا 12 ســانتیمتر در بالاآمدن سطح آب اثر گذاشت.

بههرحال ســیل اخیر هم جزء بارندگی اســت. باید بارش کل را در نظر گرفت. ســال آبی، از اول مهر شروع میشود تا 31 شهریور. با این سیلها و با این بارندگیها ما هنوز 22 درصد کمتر از ســال گذشته بارندگی داریم. یعنی بارندگی امســال تا حالا چیزی حدود 50 میلیمتر کمتر از سال گذشته اســت. این میزان حتی با احتساب این سیل اســت، برف هم در آن هست. همه اینهاست. اتفاقا وقتی سیل میآید، گلولای را همراهش میآورد. 146 میلیون مترمکعب آب وارد شده، حدود 30 میلیون مترمکعبش خاک بوده که به درد ما نمیخورد و به ضرر ماســت. این حرفها و آماری که این دوستان میگویند، مثل همین عدد و رقم یارانههایی اســت که میخواهند بدهند. اشــکالی ندارد؛ بگویند. ولــی از نظر علمی، اگر میتوانستیم منابع مالیمان را تأمین کنیم، آب کشاورزان را ندهیم، با وجود 22 درصد کاهش بارش، الان حداقل تراز دریاچه چیزی حدود 10 سانتیمتر بالاتر بود. در کل ما دریاچه را یکشــبه و یک یا دو سال آبی قرار نیســت احیا کنیم، این پروژهای است که پیش میرود و ادامه دارد.

پــروژهای کــه پیشبینی شــده بود، بر اســاس همان هدفگذاری که برای سال 96 شــده بود، قرار بــود دریاچه کجا باشد آیا الان به آن هدف رسیدهاید؟

قطعا اگر هر دولت عاقل وطنپرستی که منافع ملی را دنبال کند روی کار بیاید، این برنامه را دنبال خواهد کرد. قطعا هم هر کسی بیاید موظف و مجبور است. دولت آقای روحانی، استراتژیکی تصمیم گرفت. انتخاباتی تصمیم نگرفت. اگر دریاچه احیا نشود، شما ناچار هستید که شهر تبریز را تخلیه کنید. در مقابل توفان نمک چه میشود کرد؟ 13 میلیارد تن نمک در آنجا خوابیده

طبــق پیشبینیها باید حدود پنج ســانتیمتر کمتر از امروز تراز آبی ميداشتیم. منتها چون سال گذشته بارندگیها خوب بود، 22 درصد بیشتر از امسال و هشــت درصد بیشتر از دوران 48ســاله بود و سبب شــد که آب دریاچه مقداری بالاتر بیاید. وگرنه اگر طبق برنامه پیش میرفتیم باید 1270.95 ســانتیمتر ارتفاع آب از سطح دریا میبود که حدود چهار سانتیمتر بالاتر از پیشبینی ماســت. در کنار این، روي کارهای زیربنایی ما که از دو تا ســه ســال دیگر بایــد آب را وارد دریاچه کنند، متمرکز هستیم.

در ایــن مدت از ســال 92 تا الان که ســال 96 اســت، مشــخصا چه کارهایی برای احیای دریاچه شده است؟

دریاچه بیش از صد پروژه دارد که همه با هم پیش میرود. یکسری پروژههای آن خیلی بزرگ است. دهها پروژه کوچک منطقهای هم هستند. از آبخیزداری داریم، تثبیت شن داریم، تثبیت غبار داریم، کاهش مصرف آب کشاورزان را داریم که مهمترین پروژه ماست. انتقال آب داریم، انتقال فاضلاب و پســاب شــهرهای دور دریاچه را داریم. همه اینها پروژههای بههمپیوستهاند. مسائل فرهنگی و آموزشــی و مسائل اجتماعی داریم تا احیانا جایی که شغل جایگزین بخواهند.

گفتیــد بزرگترین پروژه، پــروژه کاهش مصرف آب کشاورزی است. برای این، مشخصا چه اقدامی انجام شده و در چه سطحی و چه تأثیری داشته؟ طبق برنامه ما باید هشــت واحد درصد در ســال، بهطــور متوســط از آب مصرف ســدها در کشــاورزی صرفهجویــی کنیم. یعنی بــه کشــاورزان آب کمتری بدهیــم و ایــن آب راهــی دریاچــه شــود. بزرگترین رودخانهای که وارد دریاچه میشود، زرینهرود است که بهتنهایی 43 درصد آب دریاچه را تأمین میکند.

تأمین میکرد در واقع؟

امروز هــم تأمین میکنــد، آورد رودخانه باید از آن باشــد. اگــر بخواهیم دریاچــه را احیا کنیــم، اول باید تکلیف زرینهرود را روشــن کنیم کــه نزدیک به نصف آب دریاچــه را تأمیــن میکند و نصف دیگــر را حدود 20 رودخانــه دیگر فراهم ميکننــد بنابراین آن اولویت اول ماســت. در دو سال گذشــته، 16 واحد درصد آب تخصیصیافتــه غیرعلمــی بــه کشــاورزان را کاهش دادیم. امســال هشــت واحد درصد نســبت به ســال گذشته، صرفهجویی بیشــتری میکنیم. برای اینکه ما باید طبــق اعلام وزارت نیــرو، 2.6 میلیارد مترمکعب، حقابه دریاچه را لحاظ کنیم. از آن مقدار، مقدار واقعی که قبلا میرســید 700 میلیون مترمکعــب بود. عامل اصلی خشکشــدن دریاچه ارومیه همین مابهالتفاوت بود. چون دریاچــه که حجم زیادی ندارد. در شــرایط اکولوژیــک 15 میلیارد مترمکعب آب خواهد داشــت. ســالانه 1.5 میلیارد مترمکعب آبــش را کم کنید، 1.5 ضربدر 10 میشــود 15. 10ســاله باید خشک میشد. خشک هم شــد. به همین دلیل، زرینهرود اولویت اول ماســت. بعد رودخانههای سیمینه و تلخهرود است و بقیه رودخانهها. هدفگذاری ما از ســد بوکان شــروع شــده که رهاســازی بیشتری کنیم. زمســتان رهاسازی کنیم؛ نــه اینکه کشــاورزان آب مصــرف نکنند، بلکه کشــاورزان، آب را هدر ندهند. با وجودی که از ســوي کشــاورزان 16 واحــد درصد مصــرف آب زرینهرود کم شده، طبق گزارش وزارت کشــاورزی، عملکردهایشان 17 واحد درصد افزایش پیدا کرده است.

یکی دیگر از مشکلاتی که مانع از رسیدن آب به بستر دریاچه بود، لایروبینکردن رودخانهها بود. در این زمینه چه کارهایی شده است؟

در ‪40 30،‬ سال گذشته، گلولای حاصل از رودخانه زرینهرود، جنوب شرق دریاچه را پر کرده بود. به شکلی که جنوب و شرق دریاچه الان شیب منفی دارد. خاکش هم خاک نسبتا شیرینی است. یعنی حتی آب زرینهرود اگر جاری هم میشــد، در این منطقــه میآمد و تبخیر میشد و به دریاچه نمیرسید. ناچار شدیم 25 کیلومتر کانــال حفر کنیــم و زرینهرود را به ســیمینهرود وصل کردیم تا به جــای اینکه آبش در جنوب شــرق برود و تبخیر شود، آن آب از طریق ســیمینهرود وارد دریاچه ارومیه شود. این اتفاقات قبــلا نیفتــاده بود. یعنــی همان آبی هم که از دســت کشــاورزان خارج میشــد و به پیکره دریاچه میرسید، در جنوب شرق دریاچه تبخیر میشــد. همانطور که آب تلخهرود در شــرق دریاچه تبخیر میشــد. کانالهای تلخهرود هم لایروبی شد و آب آن الان به پیکره دریاچه میرســد. این آب در 250 هزار هکتار اراضی شرق تبریز، تبخیر میشد.

در زمینه صرفهجویی در مصرف آب کشــاورزی و آبیــاری مدرن زمینهــای اطــراف دریاچه چه اقداماتی انجام شده است؟

طبق گزارش وزارت کشــاورزی، در سه سال گذشته چیــزی نزدیک بــه 50 هزار هکتــار آبیاری مــدرن را مجموعا در دو طرف دریاچه ایجاد کردند.

در زمینه پروژههای انتقــال آب چه کاری برای دریاچه شده؟

ما یــک پروژه انتقــال آب داریم از خــارج از حوزه دریاچــه. انتقال از رودخانه زاب اســت کــه این پروژه، قبل از انقلاب هــم بود؛ منتها نه بــرای دریاچه، بلکه برای توسعه کشــاورزی. اما به دلیل اینکه آب دریاچه را توســعه کشــاورزی برداشــته اســت حالا این پروژه انتقال آب در مجموع برای احیای دریاچه خواهد بود. قبل از انقــلاب نزدیک به 300 هزار هکتار کشــت آبی داشــتیم در حوضــه دریاچه که امــروز نزدیک به 500 هزار هکتار شــده اســت. یعنی 200 هزار هکتار اضافه شــده. در آن پروژه قرار بود چیــزی حدود ‪-45 40‬هزار هکتار، توسعه کشاورزی دهند، باقیمانده آن را هم به جای دیگر منتقل کنند. منتها ما آن پروژه توسعه را هم حذف کردیم و به دریاچه آوردیم. یعنی اگر انشــاءالله تونلهای انتقال آب تمام شود، چون سدهاشان ساخته شده اســت و کانالهای آب آن اصلاح شود که اصلاح خواهد شــد تا آن زمان، ما ســالانه حدود 600 میلیون مترمکعب آب از رودخانــه زاب وارد دریاچه خواهیم کرد. این کار با سرعت مناسب پیش میرود.

طبق برنامه چه زمانی به بهرهبرداری میرسد؟

طبــق برنامــه در پایــان 98. از 36 کیلومتر تونلی کــه باید حفر شــود، یك کیلومتر حفر شــده، باقی هم طبق برنامه پیش میرود. دو ســد؛ یک سد آن در سفر چنــد روز قبل آقای رئیسجمهور افتتاح شــد، از یکی 150 میلیون مترمکعــب آب از حوزه زاب وارد دریاچه میشود. دومین هم فکر میکنم در پنج سال آینده تمام شود، قبل از اینکه تونلها تمام شود.

خروجی رودخانه زاب ربطی به دریاچه نداشت. به سمت عراق میرفت؛ درست است؟

بلــه به عراق ميرفــت و در نهایت به خلیجفارس میریخت. زاب اگرچه نزدیک دریاچه و در50کیلومتری آن اســت اما به سردشت میرفت و وارد عراق میشد. طبق عــرف بینالمللی، میتوانســتیم نصــف آب این رودخانــه را برداشــت کنیم. ولی چون جای توســعه نداشــت و از درههــای عمیق یا جنگل عبــور میکرد، زمین زراعی نداشت، تاکنون صددرصد آب آن به عراق میرفت. الان نزدیک به 600 میلیون آن پیشبینی شده که منتقل شود.

این میزان چند درصد کل آب آن است؟

یکسوم آن است. مســئله بعدی که در پروژههای انتقال آب میخواهــد صورت بگیــرد، از تصفیهخانه فاضلاب شــهرهای اطراف اســت، مثل تبریــز، ارومیه، مراغه، مهاباد، آذرشهر و جاهای دیگر.

طبق پیشبینی و برنامهریزی، دریاچه چه سالی به تراز اکولوژیك خواهد رسید؟

در سال 1403.

وقتی دریاچه به تراز رســید، فــرض کنیم همه پیشبینیها طبق برنامه پیــش برود، آنوقت این آبهای اضافه همچنان ادامه پیدا میکند یا نه؟

بله همهچیز همینطور دائمی است. اگر دائمی نباشد دوباره وضع خراب میشــود. دریاچه باید در یک سطحی، تثبیت شود. با داشتن حدود 15 میلیارد مترمکعب دیگر تثبیت میشــود. وقتی تثبیت شــد، هر ســال باید آبی وارد شــود که تبخیری که انجام میگیرد، ایــن تثبیت باقــی بماند. ســالانه دریاچه اگر به چهارهزار و 300 کیلومتر وســعت برسد باید حداقل 2.8 میلیارد مترمکعب، مرتب آب به آن وارد شــود که ســطح آب تغییری پیدا نکند. پس مجبور هستیم این 2.8 میلیارد را که شامل بارش هم هست همیشه به آن وارد کنیم.

در این سالها، گروههای علمی از خیلی جاهای دنیا آمدند و رفتند، خبرش هم منتشــر میشد. اینها کمکی کردند، تأثیری داشــتند؟ اصلا حضور آنها به چه معنا بوده؟

بلــه کمک بزرگی کردند. اینها کــه آمدند، تجربیات احیای دریاچههای مختلف دنیا را داشــتند. از دریاچه آرال تا ســالتلیک و... تــا آنها که در اســترالیا بودند. هیچکدامشان تصورشــان این نبوده که در این فرصت 10 ســاله بشود دریاچه را احیا کرد. آرال الان نزدیک 40 ســال است که هنوز احیا نشده. خوشبختانه چون اینها تجربیات داشتند توانستیم از آنها کمک بگیریم.

این گروههــا و افــراد علمی از کجاهــا و کدام کشورها بودند؟

از همه دنیا بودند. از آمریکا تا روســیه، از اســترالیا تا هلند. همه کشورهایی که صاحبنظر داشتند کمک کردنــد و داخلیها. همه هم انصافا شــش ماه، فقط یــک روز تعطیل بودند، آن هــم اول فروردین بود. دوم فروردین همه سر کار بودند.

ادامه در صفحه 19

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.