من مرگ را سرودي كردم

Shargh - - يات -

زندهترينكلمات

«شــعر زمان ما» عنــوان مجموعهاي است که ســالها پیش محمد حقوقي منتشر ميکرد و او قصد داشت در قالب این مجموعه به شــعر شاعران نوپرداز ایراني بپردازد. مجلد اول این مجموعه بــه احمد شــاملو اختصاص داشــت و حقوقــي در ســالهاي حیاتش تنها فرصــت یافت چند مجلــد دیگر از این مجموعه را منتشر کند و کارش نیمهتمام ماند. اخوانثالث، سهراب ســپهري، فروغ فرخزاد و نیما یوشیج شــاعراني بودند که حقوقي توانســت در قالب این مجموعه به سراغشان برود. بهتازگي چاپ دیگري از مجلد اول مجموعه که به شــعر شاملو اختصاص دارد در نشــر نگاه منتشر شده است. در طرح کلي حقوقي، هر کتاب این مجموعه شامل سه بخش بوده است: بخش نخست که در حکم مقدمه اســت و به همه جوانب کار شــاعر ميپردازد، بخش دوم که به موفقترین اشعار شاعر مربوط است و در آخر هم موخرهاي که تفســیر و تحلیل اشعار مهم شاعر را دربر گرفته است. حقوقي در بخشــي از مقدمهاي که براي مجلد «احمد شاملو» نوشته بود، درباره شــیوه تدوین این مجموعه گفته بــود: «و اما آنچه تذکار آن لازم به نظر ميرســد، این است که نویســنده این مجلدات، ارزش کار هر شــاعر را صرفا در محدوده آثار همان شــاعر بررســي کرده اســت و نه در مقایسه با فضاهاي شعر شــاعران دیگر. به عبارت دیگر نظریات دقیق نویسنده راجع به مدارج مختلف شعر پیشرفته این زمان در دایره نقد و ســنجش، به معناي وسیع کلمه، در کتابي دیگر خواهد آمــد. زیرا همچنان که به اشــاره رفت، این مجلدات صرفا به قصد نشــاندادن حرکت شاعران معروف، از آغاز گمنامي تا زمان اشــتهار، و چگونگي دســتیابي آنان به زبان شعري خاص خویش، به قصد ایجاد ارتباط هرچهبیشــتر دانشجویان و شاعران جوان، نوشــته شده است.» حقوقي در بخش اول کتاب شاملو، به بررسي جوانب مختلف شــعر او پرداخته و در جایي از این بخش هم به زبان شعري او پرداخته است. زبان شاملو در اشعارش چنان تشخصي دارد که بسیاري از شاعران بعد از او تحتتاثیرش بودهاند. حقوقي دراینباره نوشته است: «...لیکن نهایت اقتدار او را نهتنها از ایــن لحاظ، که باید در اســتفاده از زبان معمول و تلفیق آن با زبان کلاسیك دانست. شاعري که پس از نیما بسیاري از رسوم پیشینیان را با اســتمداد از تجربه ذهن خویش درنبشت و زبان تازهاي ابداع کــرد که علاوه بر ابتناء زبان تخاطب، با توجه به تســلط شــاعر در خوشنشــاندن کلمات گونهگون صرفا به نام او شناخته شد. زباني معتدل میان سادگي و پیچیدگي و تلفیق و ترکیب این هردو با هم. چنین است که ميتوان گفت، شاملو یکي از معدود شاعراني است کــه با مهارت هرچهتمامتر و با تصنعي کمتر، همین ترکیبات را در کنــار معمولترین و عامیانهترین کلمات و اصطلاحات زبان ما قرار داده اســت. و گاه آنچنــان طبیعي که اگر به ایــن کلمات، جدا از شــعر او توجه شــود، قطعا موجب تعجب خواهد شد که چگونه همه اینها در شــعر او بوده اســت و کســي متوجه نشده است.» حقوقي به برخي از این کلمات و اصطلاحات در شعر شاملو اشاره کرده اســت: بيمصرفافتادن، بهشخصه، تودار، کشدار، بيحیایي، دندانگرد، چلیــده، دمدمي، خروسقندي، ولنــگاري و... حقوقي در ادامه نوشــته: «اینجاست که باید گفت شــعر شاملو تالیفي از زندهترین کلمات اســت. از یكطرف کلمات عامیانه و معمولي که سنتهاي شعر کهن تا این زمان کمتر اجازه ورود آنها را به ساحت شــعر داده اســت و از طرف دیگر کلمات و ترکیبات سنتي و ادبي، کاري که چندان هم ســاده نبوده است. زیرا مسئله، مسئله تناسب کلمــه در کلام بهاقتضاي بســیاري چیزهــا و از جمله بار عاطفي هریك از کلمههاســت.» حقوقي در بخش دوم، موفقترین اشعار شــاملو در مجموعههاي «هواي تازه»، «باغ آینه»، «آیدا در آینه»، «آیــدا، درخت، خنجر و خاطره»، «ققنــوس در باران»، «مرثیههاي خاك»، «شــکفتن در مه»، «ابراهیم در آتش» و «دشــنه در دیس» را آورده و ســپس، در بخش سوم؛ به تفسیر و تحلیل این شعرهاي شاملو پرداخته: «طرح»، «ســخني نیست»، «من مرگ را»، «شبانه )دوســتش ميدارم)»، «غزلي در نتوانســتن»، «شــبانه )اعترافي طولاني)»، «مرگ ناصري» و «مرثیه».

آميزهاي از معنا و صورت

با مرگ حقوقي، «شــعر زمان ما» براي مدتي متوقف ماند تا اینکه فیض شریفي ادامه کار را دســت گرفت و به ســراغ دیگر شــاعران معاصر رفت. شــریفي ادامه این مجموعه را به خواست خود حقوقي ادامه داده اســت: «شاید شش ماه پیش از ایــن اتفاق غمانگیز بود که ایشــان تلفني از من خواست تا این کار را پي بگیرم.» برایناساس، شــریفي در سیر جدید «شعر زمان ما»، به سراغ شاعران دیگري مثل ســیمین بهبهاني، سیاوش کسرایي، منوچهر آتشــي، سیدعلي صالحي، نادر نادرپور و... رفته و بهتازگي هم چاپ جدید از مجلد هشتم این مجموعه که به منوچهر آتشي اختصاص دارد توسط نشر نگاه منتشر شده است. شریفي در بخشي از پیشگفتارش درباره شــیوه نگارش این کتابها نوشــته: «بهجز چگونگي ســرایش شعرها و زبان شــعري، درونمایه، جهانبیني و تاثیرپذیري و تاثیرگذاري آنان، ســاختار شــعري و فضاهاي ویژه و توانمنديهاي شــاعرانه و ضعفهاي آنان، زمینههاي سیاســي اجتماعي و تبیین و تشــریح اشعار و دیدگاه شــاعران و منتقدان و محققــان در پایان کتاب مــورد توجه قرار ميگیرد.» آن دســته از مجلدهاي «شــعر زمان» ما که توســط شــریفي نوشته ميشوند، دو بخش را دربر گرفتهاند: مقدمه که شــامل همه شــاخصههاي سبکي شاعر اســت و بدنه که گزیدهاي است از شعرهاي شاخص شاعر. کتاب منوچهر آتشي نیز با همین ویژگي نوشته شده و بخش اولش به جنبههاي مختلف جهان شــعري آتشــي مربوط است و بخش دومش گزیدهاي اســت از مجموعه شــعرهاي آتشــي. در جایي از بخش اول کتاب درباره زبان و مفاهیم اشــعار آتشي آمده: «آتشي ميکوشید تا آمیزهاي سازمند میان معنا و صورت ایجاد کند. پیشرفت در زمینه زبان و ادبیات را باور داشت و تردیدي نداشت که سرشت شعر ایجاب ميکند که نقش استاتیکي و کارکرد اجتماعي خــود را همزمان و بيخدشــه به پیش ببــرد. او تلاش ميکرد که بوطیقاي هنجاریــن خود را که میان لفظ و معنــا ایجاد کرده بود از دست ندهد.»

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.