رباایق خاروحریدممصانعتنن دزد سرگردنه تراشیدیم

نفت با برجام از لاک خود بیرون آمد

Shargh - - اقتصاد -

سیدمسعود آریادوست: با 107 سال سابقه مدعی « هستیم که بهعنوان سومین کشور در جهان، سابقه استخراج نفت داریم. باایناوصاف آیا باید دست نیاز به یک شــرکت ویتنامی دراز کنیم که نفتی هم نیست؟! این دوستان محترم مخالف پاسخ بدهند . » ایــن جملات، پاســخ رضــا پدیــدار، نایبرئیس هیئتمدیره فدراســیون صنعت نفــت ایران، به مخالفان قراردادهای نفتی و تلاش دولت یازدهم در حوزه صنعت نفت است. پدیدار در گفتوگوی صریح خــود با روزنامه شــرق ، مخالفت عدهای « » از افراطیــون را با تلاشهــای وزارت نفت دولت یازدهم صرفا سیاسیکاری میداند و معتقد است که همین سیاســیکاریها بود که در نهایت میزان برداشت گاز ما از میدان مشــترک پارس جنوبی با میدان مشترک گنبد شمالی قطر را با کاهش روبهرو کرد. وقتی از اوضاع چاههای نفت در دوران تحریم سؤال میشــود، در پاسخ میگوید: تحریمها منجر « به این شــدند که ما از چاههایی کــه بهعنوانمثال صد هزار بشکه برداشــت داشتیم، حدودا 30هزار بشکه برداشت کنیم. همین عدم استفاده از چاهها منجر به افــت کیفیت چاهها شــد ، اما در دولت » تدبیر و امید برای جبران این میزان از افت کارایی چاهها فعالیتی صورت گرفت؟ رضا پدیدار در پاسخ میگوید این بخش از تلاش دولت نادیده گرفته شد. او مجلس را مورد خطاب قرار میدهد که مجموعه فعالیتهای دولــت در این حیطــه را ندید. این کارشناس حوزه نفت دراینباره گفت: باید چاهها « اصلاح میشدند و تجهیزات موجود در چاهها باید از بین میرفت و باید نوســازی صورت میگرفت که عملا هزینه سنگینی را بر دولت یازدهم تحمیل کرد، چراکه اســتخراج نفت در دولت دهم متوقف شــده بود و از چاههای نفت تنها یکسوم برداشت میشد . رضا پدیدار معتقد است که دولت یازدهم » با سیاســت زمین ســوخته دولت قبل مواجه بود. صحبت از برجام نفتی، بررســی قراردادهای نفتی جدید و همچنین بازخوانی مصائب وارده بر صنعت نفــت در دولتهای نهم و دهــم از جمله مباحثی است که در این گفتوگو مطرح میشود.

همانطــور کــه میدانید، دولــت محمود ↙ احمدینژاد از حمایت حداکثری و بســیار قوی اصولگرایان برخوردار بود. با سرکارآمدن دولت او و ضمن حمایتهای بیشائبه طیف اصولگرا، صنعت نفت با چه مشــکلات و مصائبی روبهرو شــد؟ پیش از دولت احمدینژاد آیا در دولت اصلاحات، با چنین مشکلاتی مواجه بودیم؟

صنعــت نفت یکی از صنایع مادر کشــور تلقی میشــود؛ آنچنانکه نفت در فرایند اقتصادی آن، نقش بسیار مهم و ارزندهای داشته است. به همین جهت صراحتا میگویم که اقتصاد ما اقتصاد نفتی است. در دولت نهم و دهم صنعت نفت بهنوعی در اثر ناهمواریهــای بهوجودآمده، دچار وقفه و رکود شــد. بههمیندلیل با توجه به اینکه پتانسیل اصلی فرایند گردش اقتصادی کشور را نفت تأمین میکرد، این فرایند دچار بحران شــد. قبل از ســال 84، )یعنــی در دولت هفتم و هشــتم( هرچند که قیمت نفت چندان قابلتوجه نبود، اما نســبت به رفع نیازهای اقتصادی کشــور عــدد قابلتوجهی محســوب میشــد و میتوانســت نیازهای کشور را در یــک جریان برنامهریزی اقتصــادی، علاوه بر حفظ سطح نگهداشــت آن به سمت توسعه هم پیش ببرد. به نظر من شــاید روند موزون تخصیص منابع کشــور اعم از نفت، مالیات، عوارض و ســایر درآمدهای مستقیم و غیرمستقیم دولت باعث شده بود کــه ضریب اطمینانی برای اجــرای پروژههای موجود فراهم کند. از طرفــی این ضریباطمینان موقعیتی را برای کشــور حاصل کرد که آن را ثبات اقتصادی مینامیم.

در ادامــه کار در دولــت نهــم اتفاقاتــی در دنیــا رخ داد. در آن دوران کشــورهای دنیــا بــه ســمت ذخیرهســازی انــرژی حرکــت کردنــد و ذخیرهسازیهایشان را افزایش دادند. بهعنوانمثال آمریــکا که بزرگترین مصرفکننده انرژی فســیلی و نفــت خام در جهان اســت، در ابتدای امر حجم کل ذخایر نفتی آن حدود 350 میلیون بشــکه بود، ولی در همان دوران شــروع به افزایش این سطح ذخیرهســازیها کرد. امــروز میزان ذخیرهســازی آمریکا به بیــش از 500 میلیون بشــکه نفت خام میرسد. در سایر کشورهای دنیا همین اتفاق افتاد؛ این جریان منجر به ایجاد تقاضای جدید شــد و در نهایت افزایش قیمت نفت را رقم زد.

در همین دوران )دولتهــای نهم و دهم( ↙ فروش نفت 700 میلیار دلاری برای دولت ثبت میشود. البته این درآمدها مستقیما در صندوق توســعه ملی یا ســرمایهگذاریهای زیربنایی هزینه نشــد. اکنون با وصف اینهمه درآمد جا دارد بپرســیم که در صنعت نفــت تا چه میزان رشد کردیم؟

تاکنــون طرحهــای زیــادی در مورد توســعه صنعت نفت کشــور به تصویب رسیده است. یکی از این طرحها توســعه فازهای پارس جنوبی بود. توســعه فازهای پارس جنوبی از دولت سازندگی شــروع شــده بود و در دولت اصلاحات هم توجه زیادی به آن شــد و شــرکتهای زیــادی به ایران آمدنــد. در آن دوره چندین فاز را بــه بهرهبرداری رســاندیم. فازهای اول تا سوم در دولت سازندگی

به بهرهبرداری رسیدند و فازهای چهارم تا دهم در دوران اصلاحات. در دولتهای نهم و دهم ســایر فازها به اغما رفتند.

در دولتهای نهم و دهــم و در دوره کوتاهی مقامــات مســئول در وزارت نفت در یــک برنامه 35 ماهــه فشــرده تلاش کردند تــا فازهای پارس جنوبی را به بهرهبرداری برسانند، اما متأسفانه این دوره 35 ماهه که بایــد در آن، فازهای 28گانه به بهرهبرداری میرسیدند، به اتمام رسید و حتی یک فاز هم به بهرهبرداری نرســید و در نهایت ما برای تأمین گاز مورد نیاز در استانهای شمالی مجبور به واردات گاز از کشور ترکمنستان شدیم.

به نظر شــما مشکل و ریشــه این معضلات ↙ پیشآمــده در حــوزه صنعت نفــت در دولت احمدینژاد کجا بود؟

مشــکل اینجا بود که قراردادهای بستهشده در دولتهای نهم و دهم با شــرکتهای غیرحرفهای بود. تعــدادی از این شــرکتها که قــرار بود این فازها را در یک برنامه فشــرده 35 ماهه راهاندازی کنند، این قابلیت و توانایی را نداشــتند؛ چراکه آن شــرکتها حرفهای نبودند و نکته مهم این بود که دوران تحریم شــروع شــده بــود و تحریم صنعت نفت ضربه بزرگی به این صنعت وارد کرد و باعث شــد که از فناوری و تجهیزات مورد نیاز دور شویم. در دوران تحریم تعدادی واســطه هــم به وجود آمدند که میخواســتند کالاهای مورد نیاز توسعه فازهــای تکمیلی پارس جنوبــی را به صورت دور ســرگرداندن از این ســمت کره زمین به آن سمت کــره زمین منتقل کنند. آنها میخواســتند با هزینه چندینبرابری این کار را به فرجام برســانند که هم منجر به توقف شد و هم هزینه نهایی افزایش پیدا کرد. در نهایت هم هیچ پروژهای به پایان نرسید.

بنابراین میتوان گفت که یک تفکر سیاســی ↙ افراطی منجر به این شــد که حتــی ما یک فاز پارس جنوبی را در دولت نهــم و دهم نتوانیم راهاندازی کنیم.

بله همینطور است. همین قضیه در نهایــت منجر به این شــد که میزان برداشت گاز ما از میدان مشترک پارس جنوبی با میدان مشــترک گنبد شمالی قطر که هممیدان هســتیم، با روند کاهشــی روبهرو شــویم و آنهــا روند صعودی داشــته باشند.

اجــازه بفرماییــد برای ↙ بررسی فعالیت دولتهای نهم و دهم در حوزه صنعت نفــت برنامههای توســعه کشور را ســنگ محک قرار دهیم. دولــت احمدینژاد تا چه میزان توانست صنعت نفت را به اهداف ازپیشتعیینشده در برنامههای توسعه نزدیک کند؟

نفت همیشــه در تکاپوی توســعه بــوده و اگر نفت روند توسعهای نداشته باشد میمیرد؛ چراکه وقتی چاه نفت را کشــف و حفــاری میکنیم، به میدان نفتی میرســیم. این میدان نفتی همیشگی و ابدی نیســت و حجم مشخصی دارد. عمر مفید چــاه مدام کاهش مییابد. از ایــن لحظه ما باید از مکانیســمهای ازدیاد برداشت اســتفاده کنیم. در دولتهای نهم و دهم متأســفانه به خاطر تحریم اجازه نداشــتیم از میادین برداشت بیشتری داشته باشــیم؛ چراکه اجازه صادرات نداشتیم. صادرات نفــت پیــش از دولتهای نهم و دهــم در حدود 2.5 میلیون تا 2.8 میلیون بشــکه بود، اما بعدا به زیر یک میلیون بشکه رســید؛ یعنی عملا به مثابه این بود که در چاههــا را ببندیم. تحریمها منجر به این شــدند که ما از چاههایی که بهعنوانمثال صد

هزار بشکه برداشت داشتیم، حدودا 30هزار بشکه برداشت کنیم. همین عدم استفاده از چاهها منجر به افت کیفیت چاهها شــد. بــرای اینکه این میزان افت در برداشت جبران شود، باید با سرمایهگذاری مجــدد و تزریق دوباره گاز و همچنین اســتفاده از فناوریهــای روز برای بازگردانــدن مجدد ظرفیت وارد حیطه عمل میشدیم. برای اینکه از مکانیسم تزریق مجــدد گاز اســتفاده کنیم و مجــددا توان موجود را بازگردانیم، باید ســرمایهگذاری سنگینی صورت میگرفــت. همچنین بایــد چاهها اصلاح میشــدند و تجهیزات موجود در چاهها باید از بین میرفت و باید نوسازی صورت میگرفت که عملا هزینه ســنگینی را بر دولت یازدهــم تحمیل کرد، چراکــه اســتخراج نفت از چاههــا در دولت دهم متوقف شــده بــود و صرفا در حد یکســوم از این چاهها برداشت صورت میگرفت.

بنابراین حجم خسارتها و زیانهای حاصله ↙ از دولت نهم و دهــم در حوزه صنعت نفت، به دولت یازدهم منتقل شد.

بله. دولت یازدهم در ابتدا تمام تلاش خودش را در حیطه مذاکرات صرف کرد تا اینکه حدودا دو ســال طول کشید تا به توافق برجام رسیدیم. اولین گامی که برجام برای موفقیت کشــور حاصل کرد بحث صادرات نفت خــام بود؛ صادراتی که اواخر برداشــتن تحریم تا حدود 750 هزار بشکه کاهش پیدا کرده بود که با احتســاب میعانات گازی شاید نهایتا به 900هزار بشکه میرسید. رشادت کارکنان وزارت نفــت، مدیران ارشــد نفت و شــخص وزیر نفت باعث شد که با برنامه منسجم یک انسجامی صــورت بگیرد تا اینکــه ما بتوانیــم از این زیربنای توسعه اقتصادیمان که همان صنعت نفت است اســتفاده کنیــم. در ادامه صــادرات نفت افزایش یافت و این روند افزایشی در همان ششماهه اول حدود 800 هزار بشــکه به تولیــد و صادرات نفت اضافه شــد و بعدها به یک میلیون بشکه رسید و میزان حجم صادرات هم بهتبع افزایش تولید روند صعودی پیدا کــرد به طریقی که تــا پایــان 1395 به عددی نزدیک به 3.9 میلیون بشــکه نفت خام رســیدیم. امید است که بــا اقدامات صورتگرفته تا ماه آینده به تولید چهار میلیون بشکه نفت برسیم.

در مقایســه بــا رونــد حفــظ ســطح نگهداشــت و رونــد توســعه اگــر بخواهیم دولتهــای دهــم و یازدهــم را با هم مقایســه کنیم، شــاید بتوانیــم بگوییم کــه در دولت یازدهم ما رشد صددرصدی در حوزه اســتخراج و تولید نفت داشــتهایم. این رشد صددرصدی موقعیتی را برای کشــور فراهم کرد که در آن بــه قدرتی اقتصادی دســت یافتیــم و در نهایت این قــدرت اقتصادی، قدرت چانهزنی ما را افزایش داده است.

از ایجاد خســارت در حــوزه صنعت نفت و ↙ انتقال این خســارات به دولت یازدهم صحبت شــد که بهواســطه فعالیتهــای نامتعارف و نادرســت دولت نهــم و دهم اتفــاق افتاد. از سوی دیگر در کنار این دولت اصولگرا، ما شاهد مجلس از ســر تا با اصولگــرا در همان دوران بودیم. تولید این خســارتها در حوزه صنعت نفت فقط بهواســطه دولــت احمدینژاد رخ نداده. یقینــا مجلس هم با ســکوت خود یا با همراهیکردن با دولت در ایجاد این خسارتها دخیل بوده است. به نظر شــما تا چه میزان از این زیاندهــی به مملکت را میتــوان به پای مجلس وقت نوشت؟ به نظر میآید کــه مجلس در دولتهای دهم و یازدهــم، تدبیر وضــع موجود را بــر تدبیر وضع آینده ترجیح داده اســت؛ یعنــی اینکه برای حفظ وضعیت موجود با هر ترفندی که دولت پیشــنهاد مــیداد، مجلس موافقت میکــرد؛ چراکه دولت اخطــار میداد که اگر ایــن کار را انجام ندهید من )دولــت( نمیتوانم «چنینوچنان» کنــم بنابراین کارها بر زمین میماند. بنابراین مجلس در گوشــه دیوار گیر میکرد. از طرفی دولت یازدهم چون که قصد بر بازســازی خســارتهای قبل را داشت، باز هــم این دولت به مجلس اخطار میداد. مجلس با بخشــی از این اخطارها موافقت کرد و با بخشی دیگــر مخالفت. بخشــی از مخالفتهای مجلس با دولــت یازدهم با ذکــر این ادله بــود که مادام که دولت پیشــین با تحریم و درآمد اندک توانست کشــور را اداره کند، شــما هم باید با مضیقه مالی خودتان را ســازگار کنید، اما جو حاکم بر کشور که همان مردم هوشــمند ماســت، بــا انتخاب دولت اعتدال دیگر انتظار آن ریاضت و مضیقه را نداشتند و ســطح توقع مردم بالا رفتــه بود. من تصورم این اســت که مجلس با ســطح توقع مــردم حرکت نکرد. بههمیندلیل بین سطح توقع مردم و سطح انتظارات مجلس یک فاصله وجود دارد.

مجلس باید دســت دولت را باز بگذارد. وقتی یک چاه نفت را که پنج سال از آن برداشتی صورت نگرفته مجددا قصد استخراج نفت از آن را داریم، باید عموم تجهیزات نوســازی شوند. این اقدامات دولت یازدهم برای بازســازی این چاهها، از ســوی مجلس بهطور درست مورد رصد قرار نگرفت. این فعالیتهای دولت به چشم نیامد و دیده نشد.

ظاهرا با این اوصــاف باید گفت که عملکرد ↙ دولت نهم و دهم در حوزه صنعت نفت کشــور بیشتر به عملکرد یک دشمن شباهت دارد که در میدان جنگ به سیاســت زمین سوخته متوسل میشود.

بلــه، دولــت یازدهــم عملا بــا همیــن زمین ســوخته که اشــاره میکنید، روبهرو بود. تعدادی از اقتصاددانها اعتقاد داشــتند که قطار اقتصادی کشور از ریل خارج شــد. همزمان با این مشکلات، ســازمان ملل وارد شد و فشــارهای وارده از سوی این ســازمان به مــردم ایران ضربــه زد. وقتی این خســارت بــه وجود آمــد، نخبگان فنی مــا با یک حرکــت هوشــمندانه و در حداقــل مــدت زمان، جذب کمپانیهای نفتی منطقه و ســایر کشورهای جهان شدند. بیشــترین خروج نخبگان نفتی در آن دوران رخ داد. نمونــه آن دو جــوان ایرانی بودند که بعد از ارســال درخواســت همکاری برای یکی از کمپانیهــای نفــت آمریکایی، در مــدت 40 روز توانســتند در آنجا مشــغول کار شــوند که این امر بیســابقه بود. اینها خســاراتی بود کــه به نیروی انسانی ما وارد شد. در امارات هم خیلی از ایرانیها جذب شدند. در نمایشگاه ابوظبی وقتی وارد شدم، بسیاری از افراد کمپانیهای نفتی این کشور، ایرانی بودنــد. درصورتیکه همین افراد میتوانســتند در کشور خودشان جذب و مشغول فعالیت شوند.

مشــکل دیگر حوزه نفــت در دوران آقای ↙ احمدینژاد، به حضور ســرمایهگذار خارجی باز میگردد. این مشکل آنچنان بود که در برههای از زمان شاهد خروج سرمایهدارها از حوزه نفت بودیم. نظر شما دراینباره چیست؟

ما ســرمایهگذاری خارجی در حوزه نفت، فقط در دولت ســازندگی و دولت اصلاحات داشتیم. در دولت نهم و دهم جذب ســرمایهگذاری در حوزه نفت و پتروشیمی به شدت کاهش پیدا کرد تا اینکه عمــلا در دولت دهــم به صفر رســید و هیچگونه جــذب ســرمایهگذاری خارجــی در دولــت دهم نداشــتیم. پیشتر و در دوران سازندگی در فازهای پارس جنوبی مشارکت سرمایهگذاری را به صورت «بیع متقابل» دنبال میکردیم. در دولت اصلاحات هــم این فرایند بیع متقابــل در حوزه صنعت نفت جــاری بود. بعدها این جریــان با آمدن دولت نهم و دهــم متوقف شــد و هیچ ســرمایهگذاریاي در حوزه نفت صورت نگرفــت. در دولت دهم میزان سرمایهگذاری توسعهای کشور به صفر رسید. آیا در زمان جنگ هم در ســرمایهگذاری در ↙ حوزه نفت با چنین مشکلی برخورد کردیم؟

در زمــان جنــگ بــه آن صورتــی کــه بایــد ســرمایهگذاری نداشــتیم؛ امــا بــا توجه بــه نبود سرمایهگذاری در آن دوران و تخریب صنعت نفت کشــور به وسیله دشمن بعثی، باید گفت که باز هم اوضاع خوب بود. در آن دوران تا دو میلیون بشــکه نفت را میتوانستیم صادر کنیم. البته در برههای از زمان صادرات تا 500 هزار بشکه هم کاهش یافت؛ ولی کشــور با منابع محدود ارزی و تعاملی که بین دولت و مجلس وجود داشــت، توانســت با همان منابع محدود کشور را اداره کنند. البته دورهای بود که مردم ریاضت اقتصادی را برای حفظ اقتدار ملی کشور پذیرا شدند و با جان و دل همکاری کردند؛ اما در شــرایطی که امنیت در کشور و منطقه هست و میتوانیم مثل سایر کشورها از طریق مواهب ملی، کشور را اداره کنیم، چرا این کار را انجام نمیدهیم؟ برای کشور شرایطی به وجود آمد که اجازه استفاده از منابع ملیمان هم محدود شده بود؛ چون که آن میزان قدرت مالیمان را باید صرف محدودیتهایی میکردیم که حاصل از تحریم بود و اجازه نمیداد که وضع موجودمان را تغییر بدهیم. ادامه در صفحه 16

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.