انتقامجویی و اختگی

Shargh - - هنر -

شــرق: در طول تاریخ، قدرتمندان برای رســیدن به جایگاه موردنظر خود، گاهی دســت به اقدامات غیرانســانی میزدنــد. یکی از این اقدامات که در تاریخ ایران به ثبت رســیده است، اختهکردن برخی از افراد به بهانههای مختلف بوده که بیشــک آســیبهای روحی و جسمی زیادی به فرد وارد میشده است. نمایش محفل بیعاری ، به کارگردانی ســیاوش بهادریراد، این معضل را سوژه کار خود قرار داده اســت و به همین بهانــه با کارگردان ایــن نمایش گفتوگویی داشتیم که در ادامه میخوانید.

در مورد ایده نمایش «محفل بیعاری» توضیح دهید که از کجا شکل گرفت؟

چنــد دلیل اصلی برای پرداختن به چنین موضوعی و شــکلگیری نمایــش «محفل بیعاری» وجود داشــت. یکی از دلایلي که بیشــتر مربوط به فرم اســت، این بود که میخواســتیم بــه خودمان ثابت و تجربــه کنیم که حتما لازم نیســت برای ایجاد فضــای تجربی و نو و مدرن به سمت داســتانهای غیرایرانی و بیهویت جغرافیایی برویم. ما میتوانیم داســتانهای ایرانی را در فضای مدرن روایت کنیم. البته یکسری تجربیات در مورد داستانهای تاریخی خودمان به این صورت بوده اســت، اما هم بســیار کم بوده و هم خیلی از آنهــا درگیر المان یا خردهکاریهای کلیشــه بــوده، قطعا نمونههــای موفق هم وجود داشــته اســت. این نکات از دلایلی بود که ما میخواســتیم با داشتن دســتمایه تاریخی و ایرانی به ســمت فضای تئاتر جدید برویم و تئاتر تجربی را بتوانیم در این مســیر اعمال کنیم. شیرازه اصلی داستان هم موضوع بسیار جذابی بود؛ یعنی موضوع اختههایی که هیچوقت دیده نشدند و زندگی کابوسواری داشــتند. خواجههایی که در زندگیشان طعم اینکــه یکلحظه حق دارند و میتوانند راحت نفس بکشــند را نچشــیدند. خواجه خســرو زند، آخرین بازمانده سلســله زندیه؛ یعنی فرزند لطفعلیخان زند که قرار بوده بعد از پدرش شــاه شود، اما بعد از کشــمکشهای آغا محمدخان برای تشکیل سلسله قاجار و برخورد وحشــیانهای که با این خانواده میکند، کســانی را کــه اخته میکنند در سلســله قاجار نگهــداری و بهنوعــی از آن خانــدان انتقامجویی میکنند. ماجرا این اســت که موضوع شــاهی که اخته شده و شاید از بالاتریــن رتبه اجتماعی به نازلترین رتبه افــول میکند و حتی جنس تنزل از جنسی اســت که در حرمسرای دشمن خانوادگی بساط عیش و عشــرت را فراهــم میکند. این عمل نوعی زورگویــی و پایمالی حق خواجهها بوده و این ســرکوب حق انســانی و اجتماعی برایم ســوژه جالبتوجهــی بود و فکر کــردم میتوانیــم روی آن کار کنیم. جدا از این ســوژه و فضا که جذاب بود، بردن آن به فضــای تئاتر تجربی بود کــه مخاطبان انتظار دارند المانی قاجــاری در لباس و فضا و... ببینند. ما میخواســتیم ببینیم که چطــور میتوانیم بدون هیچکــدام از این عوامل به این ســوژه برسیم که ســوژهای جهانی است. سوژه انسانی است که پایمال شــده و از عرش به فرش رسیده. میخواستیم بدانیم چطور میتــوان به این موقعیت رســید که بدون هرگونه کلیشــهای در ذهن او نقش ببندیم.

فکر میکنید خواجهکردن افراد در طول تاریخ چه تأثیرات و چه دلایلی داشته؟ آیا میتوانیم این اقدام را نوعی نسلکشی بهحساب آوریم؟

به نظرم این کار برایشــان فایدههای زیادی داشــته اســت. یکی از جنبههایش میتواند نوعی انتقام و نسلکشــی باشد که از ادامه نسل یک فرد جلوگیــری میکردند. این اقدام جنبههایــی از حقارت را هم دربر داشــته اســت. حتی در بعضی موارد جنبههــای کارآمدتری هم داشــته. گاهی جوانانی که صدای زیبایی داشتند را اخته میکردند که تغییر صدا ندهند یا ظاهر زیبایی داشــتند و... اخته میشدند و قطعا با میل فــرد نبوده، اختهها راضی به اختگی نبودند. تأثیرات اختهشــدن تخریبکننده بود و طبیعت آن فرد بههم میریخته و دچار مشــکلات روحی و بیهویتی میشــده که مطمئنا این وضعیت تا پایان عمر اخته با او همراه بوده اســت. او مجبور به زندگی در شرایط تاریکی بوده که برایش ایجاد کردهاند.

آیا امروز هم چنین اقداماتی در نقــاط مختلف جهان پیرامون مسئله اختگی انجام میشود؟

نمیدانم هنوز کســانی هســتند که چنین کاری میکنند یا نه. فکر میکنم شــاید در شــرایط خیلی قبیلهای و بومی و نقاطی که فرهنگ پیشــرفتکردهای ندارند، این معضل هنوز وجود داشته باشد، اما برای اینکــه بدانیــم صددرصد این کار را هنــوز انجام میدهند یــا نه، باید تحقیقات گستردهای انجام شود و فکر نمیکنم تحقیق سختی باشد و میتوان به پاسخ رسید.

در مــورد گریم، لباس و صحنه نمایش «محفل بیعاری» و ایده شکلگیری آن توضیح دهید؟

تنها چیزهایی که در صحنه و فضای خالی بلکباکس دیده میشود، یک سازه اســت که سریر پادشاهی دفرمهشــدهای است که شاید شبیه هر چیزی هســت، بهجز سریر شــاهی که میتواند نماد قدرت پادشاه و نویدبخش خوشی برای او باشد. این سریر در صحنه بیشتر خشن است و نماد اتفاقاتی میتواند باشد که بر اختهها تحمیل شده است.

ادامه در صفحه 14

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.