دولت برجام؛ میراث انقلابیون خردگرا

Shargh - - اقتصاد - منصور معظمی عضو هیئت علمی دانشگاه

1. نکتــه کلیدی نخســت: «برجــام انتخاب بین عقلانیت و احساسگرایی بوده است و نه انتخابی بین انقلابیگری و غیرانقلابیگری» • موارد توضیحی و آماری نکته کلیدی اول: برخــلاف منتقدان دولت، حقــوق و تکالیف ج. ا. ایران در برجام ناشــی از عدول از ارزشهای انقلابی نبــوده بلکه مکانیســمی عقلانی مبتنی بــر «نیل به اهداف انقلاب با کمترین هزینه» در حوزههای مختلف منافع ملی )اقتصادی، سیاســی، اجتماعی و...( بوده است. اساســا میتوان گفت که اقدامات عوامگرایانه و احساســی نهتنها با اســتیفا و تحقق اهداف منافع ترسیم شده در اسناد بالادستی نظیر سند چشمانداز و برنامههای توسعه تناسبی ندارد بلکه خود مانعی در برابر آن اســت. برخلاف آن، رویکرد عقلانی مبتنی بر الف( تحلیل شرایط، ب( ارزیابی مقدورات و امکانات در دسترس و پ( ارزیابی واقعبینانه از محدودیتهای داخلی و خارجی، سعی در «تحقق بیشینه با کمترین هزینه منافع ملی» دارد. برجام مکانیسمی برگرفته از این رویکرد عقلانی است که:

- حق غنیســازی ج. ا. ایــران را عملا و مکتوب در یک ســند رسمی بهرسمیت شناسانده، درحالیکه غربیها حاضر به شناسایی این حق برای هیچ دولت دیگــری در NPT به صورت تصریحشــده و مکتوب نیستند. بههمیندلیل است که در مقدمه سند برجام قید شــده است «ترتیبات مندرج در این سند بین ایران و 1+5 برای هیچ کشور دیگری قابل تسری نمیباشد».

- رویکرد عقلانــی تحریمها را بهعنــوان یکی از موانع شکوفایی پتانســیلهای داخلی و بهرهبرداری از امکانــات خارجی الــف- در کوتاهمدت بیاثر کرده )تعلیق( و ب- مهمتر از آن به ایجاد مکانیسمی برای لغو دائمی آنها اقدام کرده است که مثلا بعد از هشت ســال با تأیید نهادهای نظارتی بینالمللی و تصویب پروتکل الحاقی در مجلس محترم شــورای اسلامی، طرف مقابل به لغو تحریمها اقدام کند.

- رویکــرد عقلانی توانســت اقدام بیســابقهای در حوزه دیپلماتیک کند و برای اولینبار، کشــوری از فشارهای تحریمی فصلهفتمی بدون جنگ یا تغییر رژیم خارج شد.

- تحریمها مطابق ارزیابیهای داخلی و خارجی نظیر مرکز خدمات پژوهشی کنگره ایالات متحده بین سالهای ۲01۲ تا ۲015 معادل ۲66 میلیارد دلار ضرر اقتصادی مستقیم و عدمالنفع برای ج.ا.اسلامی ایران داشته است.

- الگــوی عقلانی معتقد اســت تحریمها زمانی علیه ایران اتفاق افتاد که «شکوفایی داخلی و ارتباط متقابل با جهان» در «حالت موازنه منفی علیه ایران» بوده است. یعنی میزان وابستگی ایران به جهان بسیار بیشــتر از نیاز جهان به ایران بوده اســت. ازهمینرو، الگوی عقلانی معتقد اســت «راهحل بلندمدت عدم بازگشــت تحریمهــا» ‪Snap Back(‬ ) در شــکوفایی داخلی و ارتباط متقابل اقتصادی و سیاسی/ اجتماعی با جهان است. برجام، با لغو موانع شکوفایی داخلی، در حقیقت بازگشــت تحریمها را برای همیشه دشوار و پرهزینه میکند.

- راهــکار آینــده اقتصــاد و سیاســت ج.ا. ایران، بازگشــت از مســیر رویکــرد عقلانی و بازگشــت به عوامگرایی احساسی و انقلابینما نیست، بلکه تداوم مؤلفههای زمینهساز شکوفایی است.

۲. نکتــه کلیدی دوم: تدریجیبودن آشکارشــدن نتایــج اقدامــات اصلاحی/ترمیمــی: نکتــه مــورد سوءاستفاده منتقدان دولت • موارد توضیحی و آماری نکته کلیدی دوم: - تجربــه بازگشــتهای اقتصــادی بــزرگ نظیر بازســازی اقتصادی بعد از بحــران 19۲9، دهه 1970 و 9-۲00۸ نشــان میدهــد کــه بازســازی و ترمیم بحرانهای اقتصادی بزرگ بســته به شــدت و عمق بحران اقتصادی در بازههای زمانی پنج تا هشت سال امکانپذیر است.

- تورم 40درصدی، رشد منفی 6.۸ درصد، بحران نقدینگی و حجم پول، محیط کســبوکار نامناســب در رتبههــای بــالای جهانی، محدودیتهــای مالی، بانکی و اقتصادی، زیرســاختی خارجی، ناتوانسازی بخش خصوصی با اجــرای ناقص اصل 44، بالابردن مصنوعی توقعات اجتماعی، ضعف شــدید سرمایه اجتماعی با تمایزبخشــیهای اجتماعی و سیاســی نابجا و مخرب، بحرانهای ملموس محیطزیســتی، آســتانه ورشکســتگی نهادهای مالــی و صنعتی و رکود تورمی همگی نشــان میدهد بحرانهای بعد از ریاســتجمهوری دولــت یازدهم بحــران بزرگ و ســاختاری بوده که به دلیل الف( شــدت بحران، ب( چندلایهبــودن بحرانهــا و برهمکنشــی بحرانهای اقتصادی، سیاســی و اجتماعی و محیطزیســتی، پ( خودمحورانهبــودن سیســتم مدیریت بحران نشــان میدهد بحرانهای به ارث گذاشتهشــده برای دولت یازدهم، عمیقترین بحران تاریخ ج. ا. ایران بوده است که حتی از بحران بازســازی بعــد از جنگ نیز بزرگتر است. حداقل در دوره بعد از جنگ، شدت تحریمهای بینالمللی به میزان سال 139۲ نبود یا تفاهم سیاسی نخبگان و اعتماد اجتماعی به سیســتم بیشتر از سال 9۲ بود.

- با توجه به این شدت بحران، انتظار ترمیم بحران سال 92 بهعنوان بزرگترین بحران حیات سیاسی ج.ا. ایــران در چهار ســال دور از انتظار اســت. - با وجود زمان کم، دولت در شــاخصهای کلیدی نظیر رشــد اقتصــادی، کاهش تورم و جلوگیری از رشــد بیکاری موفق عمل کرده اســت. - ضعــف اصلی دولت در عدم اجتماعیکــردن و توضیح وضعیــت بحران به بهانه حفظ آرامش سیاسی و اجتماعی بوده که سبب شــد زوایای عوامگرایی نامکشــوف بماند و مجددا به شیوههای نوین امکان ظهور یابد. 3. نکته کلیدی سوم: فرصتهــای بینالمللی کنونی ایــران تکرارناپذیرند: ضرورت تداوم تعقل و کار

• مــوارد توضیحــی و آماری نکته کلیدی ســوم: - تحولات اقتصادی جهان نشــان میدهد که بسیاری از فرصتهای خارجی ج.ا. ایران که ناشــی از نقاط قوت این کشور هستند، در صورت استفادهنکردن برای همیشه یــا مدتهای طولانی از بین خواهند رفت. مواردی نظیر کاهش ســهم ســوختهای فســیلی از تقاضای اولیه جهان و رشــد کم اقتصاد جهانی، اقتصاد کشــورهای نفتی را در آینده آسیبپذیر خواهد کرد. در این شرایط اگر هماکنون از درآمدهای نفتی بهعنوان «درایور اقتصادی » برای «متنوعســازی اقتصــادی» اقدام نشــود، فرصت درآمدهای نفتی تکرار نخواهد شد. بههمیندلیل است که عربستان نیز سال گذشته برنامه سند چشمانداز 2030 خود را منتشر کرده که بر پایه استفاده از درآمدهای نفتی بهعنوان درایور متنوعســازی اقتصاد است و نه استفاده از نفت بهعنوان منبع هزینههــای جاری. ازاینرو، زمان کنونی، زمان بازگشت به سیاستهای عوامگرایانه برای استفاده هزینهای از درآمد نفتی برای تحقق شعارهای بیپشــتوانه در انتخابات نیســت. - جبهه عربســتان و رژیم اشــغالگر قدس از تقویــت رویکردهای تهاجمی در ایران اســتقبال خواهند کرد تا به جهانیان بگویند که «گزینه تعامل و گفتوگو با ایران از پیش شکستخورده بــوده و انزوای ایــران لازم اســت». ازبینرفتن فرصت کنونی رویکرد عقلانی، فرصت مجددی برای شکوفایی داخلی و افزایش ارتباطات بینالمللی را ایجاد نخواهد کرد. - فرصتهای اقتصادی ایــران در بازار منطقهای در بخشهــای صنعتی، تجاری، ترانزیتی، توریســتی و سیاسی با برنامهریزیهای منسجم رقبای منطقهای در حال کمشدن است. بازگشت رویکردهای احساسی، این فرصتها را برای همیشــه از ایــران خواهد گرفت. مثلا در صورت شــکوفایی بندر گوادر پاکســتان بهعنوان پل ارتباطــی جنوب و خلیجفارس به آســیایمرکزی، بندر چابهــار ایران در آینده نیز فرصت رقابت بزرگی نخواهد داشت، همانگونه که هماکنون بندرعباس و قشم ما در مقایسه با جبلعلی و فجیره امارات، قابل رقابت نیستند. 4. نکته کلیدی چهارم: ضرورت انسجام نگرشی و عملی تحولخواهان خردگرا • موارد توضیحی و آماری نکته کلیدی چهارم: - اکنون زمانی اســت که موضوع تهدید بازگشت بحران فقط منتســب به دولت نیســت، بلکه بر همه دغدغهمندان اصلاح و آبادانی کشور اثر میگذارد.

- بخــش خصوصــی رقابتــی و تحولگــرا و غیرانحصاری، دانشــگاهیان، نخبگان سیاسی عقلانی و فراجناحــی از همه گروهها، رســانههای اجتماعی نوین فرصت منحصربهفردی برای ایجاد انسجام ملی برای «تداوم عقلانیت » فراهم آورده اســت. - انسجام نخبگان سیاســی، اجتماعی و اقتصــادی – دولتی و خصوصــی- الزاما میبایســت با عامه مــردم ارتباط تنگاتنگ داشته باشــد تا با «آگاهیبخشی اجتماعی» از امکان بسیج سیاسی و احساسی مردم علیه رویکرد عقلانیت بکاهد. در یک کلام: تحقق اقتصاد مقاومتی و تأکید بر ایجاد اشــتغال و تولید در کشور ادامه جدی و انقلابی همراه با مدیریت جهادی دولت را میطلبد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.