ر ئيدسااتاقشباتزريگانيم ايراند «عرگفضوتوگو بنا « اشرظقر»محرييمشجامدميمد

تحريم، توليد در ايران را دچار عقبماندگي در تكنولوژي كرد

Shargh - - اقتصاد -

سیدمســعود آریادوســت: کمکم داشــتیم عضو ناظر میشــدیم . اشاره غلامحســین شــافعی، رئیس اتاق بازرگانی ایران، به تحریمهایی ســات که در دولت قبل ناجوانمردانه بر ایران روا داشــته شــد و تجارت خارجی ما را تحتتأثیر قرار داده بود. او در گفتوگو با شرق ، دوباره خاطرات تلخ روزهای تحریم را زنده میکند و میگوید: بخش قابل توجهی از همکارهای خارجیمان را در تحریمها از دســت دادیم و این بر اقتصاد کشــور ما کاملا تأثیر گذاشت. ضمــن اینکه در این میان اتفاق دیگری هم رخ داد که کمتر به آن توجه شــد. بعد از اینکه تحریم شــدیم، تکنولوژی ما هم دچار قطع ارتباط با دنیا شد . او از اکنون هم روایت میکند که به دوره پســابرجام معروف است: با اتحادیه اروپا در سال 2016 رقمی معادل 13 میلیاردو 700 میلیون دلار مبادلات تجاری داشــتهایم. این رقم نســبت به ســال 2015 به میزان 78 درصد رشد نشان میدهد. صادرات ایران به کل اتحادیه اروپا در ســال 2015 یک میلیارد و 200 میلیون دلار بوده که در ســال 2016 به پنجمیلیــارد و 400 میلیون دلار افزایش داشــته و این یعنی 450 درصد رشد. این رشــد حاصل همین رفتوآمدها و گفتوگوهای بعد از برجام است... اما مخالفان برجام دستبردار نیستند.

پیش از تحریمها و تا پایان دوران اصلاحات، به جهت فضای مناسب سیاسی داخلی و خارجی، ظاهرا در تجارت خارجی مشکلات چندانی پیش پای ما نبود. اوضاع تجارت خارجی را در آن دوران چگونه ارزیابی میکنید؟

در دوران قبــل از تحریم، ما به لحاظ اقتصادی روابط مناســبی با اکثریت کشورها داشــتیم. البته به غیر از کشورهایی مثل آمریکا و رژیم اسرائیل. سایر کشورها محدودیتی برای روابط اقتصادی با ما نداشتند و روابط اقتصادی ما در آن دوران بــه صورت صعودی در حال حرکت بود. البته موقعیت ایران در آن موقع، به لحاظ توانمندیهای اقتصادی بهویژه توانمندیهای صنعتی با امروز مقداری فاصله داشــت. )در دوران اصلاحات( هرچه زمان گذشت به لحاظ صنعتی حرکتی رو به جلو داشتیم و توانمندیهای صنعتی ما بیشتر میشد. از طرفی نگاه سایر کشورها نیز یک نگاه بسیار مثبت و احترامآمیز نسبت به ما بود و رفتوآمدهایی که ما داشتیم، نشان از جایگاه مناسب ایران در آن دوران داشت. موقعیت ایران مورد توجه بود و دولتها از اینکه ارتباطات اقتصادی را با ایران افزایش دهند، علاقهمندی درخور توجهی را از خود نشان میدادند؛ اما مسئله تحریمها کاملا فضا را تغییر داد و محدودیتهای شدیدی را بر سر روابط اقتصادیمان با سایر کشورها ایجاد کرد.

بنابراین سیاســتهای حســنهای که در روابــط دیپلماتیک دولت اصلاحات جاری بود، بر مراودات تجارت خارجی تأثیر داشت.

بله؛ یقینا اینچنین است. تأثیر این مسئله تأثیر عمدهای بود. به هر صورت رابطه اقتصادی تناســبی با رابطه سیاســی دارد و هــر دو مکمل یکدیگرند. روابط اقتصادی میتواند به پایداری روابط سیاسی کمک کند و روابط سیاسی مناسب هم میتواند میزان مبادلات اقتصادی را بین کشورها افزایش دهد. در واقع روابط سیاسی و اقتصادی، از یکدیگر تأثیرپذیری فراوانی دارند.

در دوران ریاستجمهوری آقای احمدینژاد، با تحریم مواجه شدیم.

این تحریمها بــه نوبه خود بر تجارت خارجی تأثیرگذار بود. ایجاد خلل در تجارت خارجی به واســطه تحریمها و با توجه به کاهش میزان واردات و صادرات کشور، تا چه میزان بر سطح معیشت مردم تأثیر داشت؟ دقت کنیم که ما یک کشــور نفتی هســتیم و متکی به صادرات و فروش نفــت. یکی از عوامــل مهمی که در مقابل شــوکهاي اقتصــادی میتواند تأثیرگذاری درخورتوجهی بر وضعیت ما داشــته باشــد، این اســت که ما به نفــت اتکا داریم؛ یعنی هرگونه تغییری که در قیمت نفت و صادرات نفت به وجود آید، بلافاصله ما را دچار مشــکلات عمدهای خواهد کرد؛ درصورتیکه اگر متکی بــه نفت نبودیم، این شــوکهای وارده )چه مثبــت و چه منفی( نمیتوانســت تا این میــزان اقتصاد را تحت تأثیر قرار دهد. حتی شــوکهای مثبت هم ما را درباره نفت دچار مشــکل کرده. در سالهای گذشته ما دارای درآمدهــای رؤیایی بودهایم؛ ولی این درآمدهای نفتی نتوانســت بر توســعه اقتصــادی ما تأثیر مثبت بگذارد. مواقعی هم که قیمت نفت کاهش مییابد، اقتصاد ما بهشدت دچار مشکل و بحران میشود. علت اساسی این مسئله هم این است که ما کاملا وابســته به درآمدهای نفتی هستیم. در 10 سال گذشته همانطور که اشــاره کردید، آنچه از زندگی عمومی جامعه میتوان برداشت کرد، این اســت که به ســمت رفاه حرکت نداشــتهایم. اقتصاد کشــور اگر به سمت توسعه حرکت میکرد و رشد اقتصادی مناسب رقم میخورد، مطمئنا اقتصاد و بهویژه اقتصاد روستایی ما با مشکلات امروزه مواجه نبود. حرکت ما بهگونهای بوده که اقتصاد روســتایی تقریبا به حالت تعطیلی درآمد و نتیجه آن هم مهاجرتهای زیادی بود که حاشیهنشــینی شــهرها و مشکلات کشور افزایش پیدا کرد. اساس قضیه این است که ما در برنامهریزی توسعهای کشور دچار مشکلات ریشــهای هستیم. ما به مبحث توســعه منطقهای در برنامه توسعه اصلا توجهی نمیکنیم. یقینا استان گیلان با استان سیستانوبلوچستان نمیتوانند با یک نگاه مورد توجه قرار گیرند؛ اما در برنامه توسعه، با یک نگاه به این استانها و مواردی از این قبیل نگاه میشود. اگر قرار باشد توسعه پایدار و توسعه متناسب با کشور ایجاد شود، برنامهریزی توسعهای را باید از روستاها آغاز کنیم؛ اما متأسفانه بیتوجهی به توسعه شهری و بیتوجهی به توسعه روستایی منجر به مشکلات حادی شده که اقتصاد روستاییمان را تحت تأثیر قرار داده و حاشیهنشــینی و مهاجرت را تشدید کرده است. پیشنهاد این است که باید «برنامههای توســعه منطقهای» ایجاد کنیــم و اینها را به برنامههای ملی پیوند بزنیم. در تدوین برنامههای توســعهای باید برنامههای استانها از سوی خودشان تدوین شود و در نهایت به برنامههای ملی پیوند بخورد؛ آنگاه یک نگاه واقعبینانه در برنامهریزیهای توسعهای در کشور اتفاق خواهد افتاد؛ اما متأســفانه درحالحاضر این کار انجام نمیشــود. این یک مشکل اساسی اســت. دراینباره موضوع دیگری را هم باید مورد توجه قرار دهیم. این دیوار بلند «تمرکز و مرکزگرایی» باید شکســته شــود. چرا بایــد همهچیز در تهران متمرکز باشد؟ باید به استانها تفویض اختیارات درخورتوجهی داده شود. ما به استانها نباید به دید هزینهای نگاه کنیم. درحالحاضر انگار استانداران ما در کشور تنخواهداران بودجه هستند. بودجهای در کشور تدوین میشود و بعد از ابلاغ، اســتانداران باید آن را توزیع کنند. نگاه درآمدی به استانها بسیار کم مورد توجه است. باید نگاه درآمدی به استانها صورت بگیرد. این نوع رویکرد، رسیدن به توسعه را بسیار کوتاهتر میکند.

از شوک نفتی در دوران تحریم سخن به میان آوردید که تأثیرات مخربی بر اقتصاد کشور داشــت. در تاریخ انقلاب البته ما یک بار دیگر این شوک نفتی را تجربه کردهایم که در قالب تحریــم خرید نفت و کاهش صادرات رخ داده و آن در دوران جنگ و نخستوزیری مهندس موسوی بود. همین تحریم و شــوک قیمت نفتی نیز در زمان آقای احمدینژاد منتها در قالب افزایش قیمتها رخ داد. چگونه اســت که در زمــان جنگ وقتی تحریم شدیم و مراودات تجاری ما هم با مشکلات اساسی روبهرو بود اما به اندازه دوران احمدینژاد اقتصاد ما تنزل پیدا نکرد؟

ببینیــد؛ وقتــی منابــع خیلی محدود شــود، مهم این اســت کــه نحوه برنامهریزیها برای استفاده از منابع محدود چگونه صورت بگیرد. در بعضی مواقــع به گونهاي برای منابع محدود برنامهریزی میشــود که کارهای مولد با همین منابع محدود میتواند انجام شــود و گاهی نیز همین منابع محدود و حتــی منابع غیرمحدود بــه علت عدم برنامهریزی، تلف میشــود. تفاوت قضیه این اســت که در زمان جنگ میزان اتلاف منابع نسبت به دوران بعدی که شــوک نفتی ایجاد شد، بسیار کمتر بود و برنامهریزیهای بهتری در دوران جنگ صورت میگرفت. اما در دوران بعدی )ریاســتجمهوری احمدینژاد( بیبرنامگی رخ داد. در این دوران اتلاف منابع زیادی صورت گرفت. در دوران جنگ پایههای اصلی کارهای تولید گذاشته شد. یکی از زمانهایی که صنعت ما آرامآرام به ســوی تعالی پیش رفت، زمــان جنگ و پس از جنگ بود و این با وجود همه محدودیتهایی اســت کــه ما با آن مواجه بودیــم. در دوران جنگ منابع ما به ســمت واسطهگریهای مالی سوق داده نشد؛ همان منابع محدود به سمت کارهای مولد رفت. بنابراین نتایج حاصل از آن با وجود اینکه محدودیتها بیشتر بود، نسبت به شوک دوم نفتی خیلی بارزتر بود.

از نگاه هزینهای به استانها نیز ســخن گفتید. اگر این نگاه درآمدی در استانها اتفاق افتد، تا چه میزان میتواند بر تجارت خارجی تأثیرگذار باشد؟ ادامه در صفحه 15

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.