بدون فناوری، توسعه امکانپذیر نیست

Shargh - - علم - الهام باقریراد . بیولوژیست

تا ســال 2050 میلادی جمعیت جهان از 9 میلیارد نفر فراتر خواهد رفت. ســازمان خواروبار جهانی پیشبینی کرده اســت تولید غذا تا آن هنگام باید حداقل 70 درصد افزایش یابد تا تعداد گرســنگان در همین سطح امروز باقی بماند. دسترسی به غذای کافی و سالم، آب آشامیدنی ســالم و هوای پاک از بدیهیترین حقوق همه انسانهاســت که تولید و تأمین آن برای همه ساکنان زمین نیز وظیفه ذاتی دولتهاست. بنابراین باید کشاورزی، به شیوهای نوآورانه، پاسخگوی نیازهای جمعیت در حال رشد بوده و علاوه بر آن منابع تأمین نیازهای نسل آتی را نیز ضایع نکند. در این راستا، حرکت بخش کشاورزی به سوی توسعه پایدار از ضروریات امر است و تولید محصولات تراریخته با هدف تأمین غذای سالم و کافی، یکی از گزینههای دلپذیر بخش کشاورزی در این راستاست.

از گذشــته تاکنون، همواره غذا اصلیترین دغدغه بشر برای بقا بوده و بشــر از راههای گوناگون درصدد حل معادله نامساوی غذا و جمعیت و دســتیابی به الگو و تعیین پارادایمی برای تساوی این دو مؤلفه است. امروزه در گزارشهای مختلف رســمی ســازمانهای بینالمللی مکررا هشدار کمبود غذا برای نسلهای آینده مطرح میشود. بنابراین به منظور جلوگیری از مواجهه با چالش کمبود غذا و تأمین امنیت غذایی در عین سلامت، اســتفاده از روشهای مهندســی ژنتیک، موجودات و گیاهان تراریخته افزایش یافته اســت. مهندســی ژنتیک به دلیل گستره وسیع کاربردهای خود در بخشهای مختلف صنعت، کشــاورزی، پزشــکی، محیط زیست و ...، فناوری برتری است که نقش مهمی در ترسیم آینده کشــورهای جهان ایفا خواهد کرد به گونهای که تجاریســازی گیاهان تراریخته در سطح جهانی با سرعت در حال افزایش است. بیوتکنولوژی، فناوری اســتفاده از سیستمهای بیولوژیکی و موجودات زنده در ایجاد یا اصلاح محصولات یا فرایندها برای استفادههای خاص است. این تکنیک با رفع موانع اصلاح نباتات به روش ســنتی و ایجاد امکان دسترسی به ژنهــای مفید، از گونههــا، جنسها و حتی خانوادههــای متفاوت، گام بلندی را در جهت تحقق انقلاب ژن برداشــته اســت. شایان ذکر است هماکنــون بیش از صدها نــوع مواد غذایی تراریختــه در بازار فروش و مصرف جهانی وجود دارد و محصولات تراریخته پذیرفتهشــدهای مانند ســیبزمینی، گوجهفرنگی، کدو، ذرت، برنج، دانههای سویا، کانولا، پنبه، گندم، گیــاه کتان و چغندر قنــد، تولید، عرضه و مصرف میشــوند. در کشورهای توسعهیافته حدود 10 درصد محصولات کشاورزی موجود در بــازار مصرف، از نوع مواد غذایی تراریخته هســتند. در ایران نیز با هدف افزایش تولید و همچنین ارتقای مقاومت محصولات استراتژیک در برابر تنشهایی مانند خشــکی، گیاهان تراریخته به بخش کشــاورزی کشور معرفی شــدند، اما متأسفانه به دلیل بیتوجهی مدیران وقت، هیچ گیاه تراریختهای تا به امروز در کشور مورد کشت قرار نگرفته است.

امروزه با گسترش کشاورزی رایج، افزایش فشار بر اگرواکوسیستمها، اثرات منفی آفتکشهای شیمیایی مانند آلودگی هوا، آلودگی آبهای زیرزمینی، فرسایش خاک و ازبینرفتن تنوع زیستی افزایش یافته است. در این سیستم بیش از 300 نوع ترکیب شیمیایی خطرناک مورد استفاده قرار میگیرد که علاوه بر آلودهکردن اکوسیستمها، بخشی از آنها وارد گیاهان شده و به صورت بقایای سموم در محصولات کشاورزی باقی مانده و طی فرایند مصرف به بدن انسان انتقال مییابد که باعث بروز انواع بیماریها میشــود. در هــر هفته 25 هزار تن ســموم آفتکــش در دنیا مصرف میشود که از این میزان 75 درصد آن به وسیله کشورهای توسعهیافته و 25 درصد آن را کشــورهای در حال توســعه مصرف میکنند، با وجود این، میزان آلودگی محصولات کشاورزی در کشورهای در حال توسعه به علت عدم اطلاع کافی از شیوه صحیح مصرف و اقدامات بعد از مصرف ســموم و... حدود 13 برابر کشورهای توســعهیافته است. طبق آمار، به طور متوسط هر فرد ســالانه حدود نیم کیلوگرم سموم شیمیایی را وارد بدن خود میکند که این میزان سم ورودی به بدن انسان عامل مهم اکثر بیماریهای کشنده قرن حاضر مانند انواع سرطان و بیماری دستگاههای عصبی است. بنابراین به لحاظ حل معضلات اینچنینی فناوری مهندسی ژنتیک با معرفی محصولات تراریخته، به کمک بقای بشر و حفظ محیط زیست آمد. محصولات تراریخته مصرف سموم کشنده شیمیایی را تا 37 درصد کاهــش داده و از این لحاظ موجب حفاظت از محیط زیســت و سلامت انسانها میشــوند که در عین حال از مهمترین اهداف توسعه پایدار نیز به شــمار میآیند. امروزه توسعه بهعنوان یک فرایند، مهمترین بحث کشــورها، بهویژه کشورهای در حال توســعه است. توسعه پایدار طبق تعاریف معمول اقتصادی، توســعهای است که نیاز نسل حاضر را بدون بهمخاطرهانداختن حقوق نسلهای آینده تأمین میکند و میتوان آن را اداره و بهرهبــرداری صحیــح و کارا از منابــع پایه، طبیعی، مالی و نیروی انسانی برای دستیابی به الگوی مطلوب دانست که با بهکارگیری امکانات فنی، ساختار و تشکیلات مناسب برای رفع نیاز نسل امروز و آینده به طور مستمر و رضایتبخش میکوشد.

در گذشــته به علت محدودیت تقاضا، بهرهبرداری از محیط بیشتر براســاس میل به تطابــق با محیط بوده اســت. درحالیکه با افزایش جمعیــت بهرهبــرداری از طبیعت متحول شــد و میل به تســلط بر محیط افزایش یافت و شــدت بهرهبرداریها سرانجام به جایی رسید که طبیعــت را مورد تهدیــد قرار داد. ارزیابی آســیبهای ناشــی از مصرف نهادههایی نظیر کود و ســم به محیط زیســت نشان میدهد همزمان با ترویج و توسعه مصرف این نهادهها، مشکلات و پیامدهای زیســتمحیطی ناشــی از مصرف آنها نیز به مرور زمان گسترش یافته اســت بهطوری که افکار دولتمردان، سیاستگذاران و جامعه جهانی به ســمت بهرهبرداری بهینه و متوازن از نهادهها، اســتمرار و پایداری تولید و مصرف محصولات ســالم و عاری از مواد شــیمیایی همچون محصولات تراریخته سوق پیدا کرده است. خطر استفاده از نهادههای شیمیایی بر محیط زیست و سلامت انسان تا آنجا پیش رفت که سازمان خواروبار جهانی اعلام کرد کشــورهایی که میزان ســموم شیمیایی را در محصولات کشــاورزی کشورشــان کاهش ندهند، بهعنوان مخربان محیط زیست شناخته شده و کشاورزی در آن کشورها ممنوع میشود. از طرف دیگر امروزه ملاک تمایز کشــورهای توسعهیافته و پیشرفته از کشــورهای توسعهنیافته یا عقبمانده میزان بهرهگیری آنها از فناوری در ابعاد مختلف توســعه است. توسعه در شرایط فعلی جهان، بدون دســتیابی به فناوری پیشرفته امکانپذیر نیست. آنچه اهمیت و ارزش سرمایهگذاری دارد، قابلیت تبدیل علم به ثروت از طریق تولید فناوری و تولید محصولات فناورانه و تســخیر بازارهای جهانی است. باید این نکته را مدنظر داشــت که تولید محصولات تراریخته راهحل ســریع و مســتقیم برای غلبه بر موانع موجود در راه رســیدن به توسعه پایدار، بهویژه در کشــورهای در حال توســعه همچون ایران اســت؛ راهحلی دلپذیر که ضمن تأمین امنیت غذایی کشــور با کاهش مصرف ســموم شیمیایی خطرناک موجبات تأمین غذای سالم را فراهم میکند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.