تداوم گفتوگو

Shargh - - هنر - مهرداد حجتی

سالها پيش در دهه 50، زماني كه كانون پرورش فكري كودكان تأســيس شــد، گروهــي از هنرمندان نخبــه در آن گرد آمدنــد تا در زمينههــاي مختلف هنري آثاري مانــدگار خلق كنند؛ آثاري كه تا پيش از آن ســابقه نداشــت. از كتاب كودك با ايلوستراسيون بديع گرفته تا نوار كاســت اشعار شاعران و فيلمهاي كوتــاه و بلنــد كارگردانان پــرآوازه و انيميشــنهاي اعجاببرانگيــز انيماتورهاي خلاق معجزهگر ايراني، در همه رشــتهها و زمينهها انقلاب بزرگي پديد آمد كه تا ســالهاي بعد را همچنان زيــر تأثير گرفت. از همــان دوره بود كــه آثار هنرمنــدان ايراني از طريق جشنوارهها به دنيا عرضه شد تا ملل ديگر هم با هنر ما آشنا شوند. آن آثار در بسياري از جشنوارهها جايزه گرفتنــد و هنرمندان ما از اين رهگذر پرآوازه شــدند. ارتبــاط با جهان و فرهنگهاي مختلف، هنرمندان ما را وارد دوران تازهاي كرد؛ دوراني كه در آن هنرمندان ميتوانستند از طريق آثارشان با جهان گفتوگو كنند؛ گفتوگويــي كــه در آن از منازعه و خشــونت اثري نبــود. در اين گفتوگو زبان هنر چيره بود كه اساســا ذات هنر زيبايي است. كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان اين فرصت را فراهم آورده بود تا به شكلي ناخودآگاه ديپلماسي فرهنگي شكل بگيرد. هنرمندان ايراني سفيران فرهنگي كشوري شده بودند كه سابقه ديرينه فرهنگي داشــت. ادبيات كهن ايران ســالها پيش از آن به اروپا رفته بود و گروهي از برجستهترين نويســندگان و شــاعران را تحتتأثير قرار داده بود از جمله «گوته» شــاعر بلندمرتبه آلماني كه از حافظ تأثيــر گرفته بــود. اما تا پيش از آغــاز دهه 50، غرب عمدتا با شــعر و ادبيات كلاســيك ما آشنا بود، نه با هنر و ادبيات معاصر ما. هنرمندان ما عمدتا ناشناخته بودند و جهان تصوير روشني از هنر و ادبيات معاصر ما نداشت. رفتوآمد هنرمندان ما با هنرمندان ديگر كشــورها، بهويژه كشورهاي توســعهيافته، هنر ما را متحول كــرد. آثار هنرمندان مــا در كمتر از يك دهه با جهشي چشــمگير روبهرو شد و هنر معاصر ما در آستانه دوران تازهاي قرار گرفت؛ دوراني برگشتناپذير و روبه جلو. ادبيات معاصر هم پوست انداخت. شعر نو فراگير شد، داستان و رمان رونق گرفت و آثار ادبي بيش از گذشته با اقبال روبهرو شدند. گفتوگوي ميان فرهنگها تأثيرش را گذاشــته بود. در همين دهه 50 بود كه رفتهرفته اهل فرهنگ بر سياست پيشي گرفتند و در ميان مردم هواداراني يافتند. جريان روشنفكري هــم در ايــن دوران قدرت خــود را به رخ كشــيد و حركتهاي سياسي را شكل داد. جامعه غرب بهجاي توجه به اهل سياست به اهل فرهنگ ما توجه نشان ميداد. آنها ترجيح ميدادند با روشــنفكران ما وارد گفتوگو شــوند. اهل سياست، ما حرف تازهاي براي غرب نداشــتند، شايد به همين دليل بود كه حكومت وقت مدام در تلاش بود در مســابقهاي ناخواســته با روشــنفكران از گفتوگو با غــرب عقب نيفتد، اما جنس گفتوگوها با هم فرق داشت. بههمينخاطر او همواره چندگام از روشنفكران كشورش عقب بود. ديپلماســي فرهنگي تراز هنرمندان و روشنفكران ما را بالا برده بــود و جهان براي اهل فرهنگ ما احترام ويژهاي قائل بود؛ احترامي كه ســالها بعد در دوران اصلاحات بازگردانده شد و بار ديگر اهل فرهنگ را بر اهل سياست رجحان داد.

امروز به نظر ميرســد هنرمندان و روشنفكران ما با موفقيتهــاي جهانيای كه كســب كردهاند توانســتهاند موقعيت منحصربهفردي براي كشور مــا به وجود آورند؛ موقعيتي كه از آن پيام صلح به گوش ميرسد؛ پيامي كه نيمقرن پيش هم به جهان داده شد و همچنان پرچمدارش اهل فرهنگ و هنر اين سرزمينند. با اين پيام بود كه در دوران اصلاحات، جهان شــيفته ما شد. آيا جمعه باز هم براي جهان پيامي خواهيم داشت؟

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.