داشتیم «عضو ناظر» ميشدیم

Shargh - - اقتصاد -

در ایــن ارتبــاط مخصوصــا استانها ی مرزی ما میتوانند بر تجــارت خارجی خیلی اثرگذار باشــند. درحالحاضر بهعنوان مثال با پاکستان کمیسیونهای مشترکی داریم. اما حتی یک نفر از مقامات محلی در این کمیســیونها حاضر نیســت. به طور قطــع و یقین اگر قرار باشــد در پاکســتان فعالیت تجاری داشــته باشــیم، هیچکســی به اندازه مقامات محلی اســتان سیستانوبلوچســتان نمیتوانند به واقعیتهای ارتباط ما با کشــور پاکســتان نگاه تأثیرگذار داشــته باشــند و دیدگاههــای آنها حتما میتوانــد آینده بهتری را برای ما ایجاد کند. در این مورد هم مرکز برای مناطق مختلف ایران تصمیم میگیرد. اگر استانها اختیارات کافی داشته باشند و بتوانند خودشان برنامههای توســعهای منطقه را تدوین کنند، یقینا نگاه سرمایهگذاری مشــترک در مرزها برای هر دو کشور یک ایده بســیار مهم تلقی میشود. هم امنیت مرزها تأمین میشــود و هم قیمت تمامشــده کالای مبادلهشده بین دو کشور بســیار کاهش مییابد؛ چراکه دیگر هزینههای حملونقل آنچنانی وجود ندارد.

در تجــارت خارجــی و قبل از تحریم، شــرکای خارجی پرتوانی در کشور حضور داشتند. تحریمها بر این مسئله چه تأثیراتی گذاشت؟

بخش درخورتوجهی از همکارهای خارجیمان را در تحریمها از دســت دادیم و این بر اقتصاد کشور ما کاملا تأثیر گذاشــت. ضمن اینکه در این میان یک اتفاق دیگر هم رخ داد که کمتر به آن توجه شد. بعد از اینکه تحریم شــدیم، تکنولوژی ما هم دچار قطع ارتباط با دنیا شد و اینگونه مــا در بخش تولید دچار شــکاف تکنولوژیکی شدیم. به همین واسطه، سطح تولیدات کشور نتوانست از سطح تولیدات جهانی پیروی کند. مصرف ما از مصرف جهانی پیــروی کرد؛ ولی تولید ما از تولید جهانی پیروی نکرد و یک عقبماندگی تکنولوژیک در برخی صنایع ما ایجاد شد. این قضیه منجر شد که قیمت و کیفیت کالای ما با کالاهای روز جهانی نتواند رقابت کند. این مسئله در تجارت خارجی بسیار مؤثر بود. این نتیجه تحریمها بود.

برای داشتن تجارت خارجی، عدهای تحریمها را دور میزدند. نتیجه کار را چگونه میبینید؟

بله، در زمــان تحریم بســیاری از فعالانی که با آنها کار میکردیــم، اقدام به دورزدن تحریــم کردند؛ اما این کار برای کشور بسیار گران تمام شد. این تحریم منجر به گرانی شــد که بر دوش مردمان قرار گرفت. این مســئله منجر به این شد که کالاهای داخلی ما قیمت تمامشده بالایی پیدا کند و سطح درآمد مردم هم با مشکل مواجه شود. در نهایت سطح طبقات متوسط به پایین به طرف خرید کالاهای بنجل چینــی رفت. بنابراین در آن دوران، هم واردات زیاد شــد و هم قاچاق. تحریم برای کشــور نتایجی را دربر داشــت که بر اقتصاد کشــور تأثیر منفی گذاشــت. البته در زمینههایی هم اجبار ما را به ســمتی کشــاند که نتیجه مثبت به همراه داشت. در جاهایی نیز واحدهایی را داشتیم که به سمت تولید و جایگزینکردن این تولیدات به جای واردات رفتند. برخی موفق شــدند. این رخداد مثبتی بود. اما مجموعا تحریم منجر به ایجاد مشکلاتی برای کشور شد. البته این را هم باید عرض کنم اینکه فکر کنیم صددرصد مشــکلات به خاطر تحریمها بود، اشتباه است. ولی اینکه تحریمها اثرات بسیار مخربی بر اقتصاد و تجارت خارجی کشور داشته، درست است.

از قطع ارتباط تکنولوژیک ایران با کشورهای دنیا در زمــان تحریمها گفتید. در دولت یازدهم شــاهد حرکت به ســوی رفع تحریمهــا و در نهایت برجام بودیم. آیا برجام توانست این قطع ارتباطها را پایان دهد؟

برجام را از نــگاه اقتصادی صرف و فارغ از نگاههای دیگر بررسی میکنم. یکی از اثرات درخورتوجه و مثبت برجام این بود که دیدگاه جهانی را نسبت به ما تغییر داد. همه مشــکلات با دعوا قابل حل نیست. نتایج خاصی از برجام منعکس شد؛ اینکه ایران اهل گفتوگو و تعامل و صلح اســت و ایران مایل اســت با گفتوگو و مذاکره مشکلاتش را حل کند. این روند تأثیر بسیار بالایی در افکار جامعه داشــت و در نهایت منجــر به یک تغییر کلی در جامعه شد. ما تغییر نگاه به ایران را حین برجام احساس میکنیم. درباره مسائل اقتصادی هم واقعا همانطور که تحریم اثرگذار بود، برجام نیز بر اقتصاد کشور تأثیر داشت. ولی مسئله برجام به نحوی مطرح شد که توقعات همه را نســبت به برجام بالاتر از واقعیتها برد و همه دنبال این بودند که حین برجام، فردا همهچیز گلستان میشود. البته کسی به قصد خاصی این مسئله را ایجاد نمیکرد. این فشارهایی که حین تحریمها بر کشور حاکم شده، فکر میکردند ضمن بازشــدن بند تحریمهــا، همه چیز حل میشــود. خودبهخود این توقع ایجاد شد که این میزان توقع از برجام منطقی نبود. اما بعد از اینکه برجام امضا شد، توانست بر رفع تأثیرات تحریمها اثرگذار شود.

دراینباره امکان دارد به مورد یا مواردی اشــاره کنید که برجام تأثیرگذار بوده؟

بله. بهعنوان مثال از ســال 94 تا امسال، از 114 کشور پذیــرای هیئتهای اقتصــادی بودهایــم و 157 هیئت اقتصادی برای مذاکرات اقتصادی وارد کشــور شدهاند. این رقم، رقم بســیار بالایی است. از سوی دیگر از همان ســال 94 تا امروز حدودا 800 شرکت را به سایر کشورها اعزام کردهایم. بســیاری این پرســش را مطرح میکنند که نتایج حضور این هیئتها چگونه بود. مشــخصا این کشــورها برای مدتی از اقتصاد ایران فاصله داشتهاند و بعــد از برجام با یک ولع به دنبال ایــن بودند که به این اقتصاد بزرگ دست یابند. هیچوقت توقعی نیست که در اولین مذاکره به نتیجه برســیم؛ آنهــم بعد از این دوره طولانی. مشــخصا رایزنیهای طولانــی اولیه در چنین اوضاعی طبیعی است؛ اما آنچه ما با آن روبهرو بودهایم، این بوده که در پی همین تبادل هیئتها، نتایج عملی هم عایدمان شده است. با اتحادیه اروپا در سال 2016 رقمی معــادل 13میلیاردو 700 میلیــون دلار مبادلات تجاری داشــتهایم. این رقم نسبت به ســال 2015 به میزان 78 درصد رشد نشان میدهد. صادرات ایران به کل اتحادیه اروپا در سال 2015 یکمیلیاردو 200 میلیون دلار بوده که در ســال 2016 به پنجمیلیاردو 400 میلیون دلار افزایش داشــته و این یعنی 450 درصد رشــد. این رشد حاصل همین رفتوآمدها و گفتوگوهای بعد از برجام اســت. علاوهبرآن بسیاری از کسانی که با اشتیاق به سمت ایران آمدند، با دو هدف آمدند. یکی اینکه بازار ایران برای آنها بزرگ و جذاب اســت و دیگر اینکه از طریق ایران به بازار اقتصاد منطقه دست پیدا میکنند. این مسئله برای آنها کاملا مشــخص بود که امنتریــن و راحتترین راه برای رسیدن به کشورهای آسیای مرکزی، افغانستان و قفقاز ایران است؛ یعنی این کشورها میخواهند با کمک ایران به بازار 400میلیوننفری اطراف نیز دسترسی پیدا کنند و بســیاری از این هیئتهای اقتصادی که در ایران حضور پیدا کردند، به نتایج مثبت این مذاکرات نیز دست یافتند؛ بنابراین بازار ایران برای آنها بســیار مهم و اســتراتژیک محسوب میشود. بهعلاوه این کشورها درباره ایران یک آینده دوری را پیشبینی میکنند. براســاس برآوردهای صورتگرفته، پیشبینی کردهاند که در سال 2025 تمرکز اقتصاد را باید در مرزهای چین و هند جســتوجو کرد. دراینباره اتفاق دومی که میافتد به احیای جاده ابریشم مربوط اســت؛ بالغ بر 65 کشــور، اتــاق بازرگانی جاده ابریشم را تشــکیل دادهاند و مشغول احیای آن هستند. حال در این قضیه ایــران از نظر موقعیت چه جایگاهی دارد؟ ایران یک موقعیت بینظیر دارد.

نوع روابط سیاسی همانطور که شما به آن اشاره داشــتید، بر تجارت خارجی تأثیرگذار اســت؛ ولی مشــکلی که در ایران و بهویژه بعد از برجام به چشم میآید، به نوع نگاه امنیتی گروهها و نهادهای خاصی اســت که مانع از شــکلگیری روابط تجاری بعد از برجام میشود. نظر شما دراینباره چیست؟

موضوع اصلی باید توجه به منفعت کشــور باشــد. به نظــر من آنجایــی که منافع کشــور حکــم میکند، این نــگاه باید خیلی محکم و دقیق و پویا باشــد. ما در مراوده با کشــورها باید موضوع منفعــت ملی را مورد توجه قرار دهیم و اتفاقا بر آن مبنا خیلی محکم حرکت کنیــم. درحالحاضــر بحــث اول و اولویــت اصلی ما، سرمایهگذاری مشترک اســت که ایران زمینههای بسیار متنــوع و بالایــی دارد. درباره همان بــازار 400 میلیونی که به آن اشاره شــد، صحبت ما در قبال برخی کشورها این اســت که ابتدا در ایران سرمایهگذاری مشترک کنید و ســپس بارانداز تأمیــن اقتصاد منطقه باشــید. وقتی محاسبات اقتصادی هم صورت میگیرد، همین کشورها درمییابند که ایران بهترین نقطه برای این قضیه اســت. در بحــث همکاریهای ترانزیتــی درحالحاضر در بندر چابهار، رقابتی بین چین و هند در حال شکلگرفتن است. البته در هیئتهای اقتصادی همیشــه این بحث وجود دارد که تجارت یک امر دوطرفه است و فقط نمیتوانند به ایران صادر کنند. باید یک موازنه منطقی در این قضیه وجود داشته باشد و ما از پسِ مسئله حضور هیئتهای اقتصادی مختلف به دنبال افزایش بحث سرمایهگذاری مشترک در ایران هســتیم که در آینده نزدیک این رخداد میتواند به وقوع بپیوندد.

مبحث دیگر درباره تجارت خارجی به مسئله نظام بانکی بازمیگردد که در تجــارت خارجی بهگونهای حــرف اول را میزند؛ تاآنجاکه نظــام بانکداری یک کشــور اگر با کشــورهای دیگر در ارتباط نباشد، یقینا روابط تجاریاش نیز بیفرجــام خواهد بود. در این حیطه، بعد از برجام تا چه میزان توانستهایم آب رفته را به جوی بازگردانیم؟

در ایــن زمینه باید بگویم که شــخصا در هیئتهای اقتصادی حضور داشتهام و درباره قضیه بانکها خیلی تلاش شده. درحالحاضر با بسیاری از کشورها مخصوصا با بانکهای کوچک، کارمان را انجام میدهیم. بانکهای بزرگ برای اینکه در گذشته از سوی آمریکاییها تهدیداتی داشتهاند، قضیه نوع مراودات برایشان بسیار مهم است. بههمیندلیل احتیاط را در دستور کار دارند. درحالحاضر تعداد بســیاری از بانکها با ما فعالیت دارند. در برخی موارد مذاکــرات و گفتوگوهای خوبی از ســوی بانک مرکزی صورت گرفته است که با برخی از کشورها با پول محلی مبادلات کالا داشته باشــیم و از طریق اعتباراتی که بانکهای مرکزی کشــورها به یکدیگر میدهند و هر سه ماه هم تسویه حساب صورت میگیرد، امکان خوبی برای تجار فراهم میشــود که بتواننــد از نظر مبادلات پولی و کالایی این مشکلات را حل کنند. میزان همکاری این بانکها در زمان پســاتحریم به صورت چشــمگیری افزایش یافته است.

امروزه مسئله جهانیشدن و عضویت در سازمان تجــارت جهانی از مباحث بســیار مهــم در تجارت خارجی کشورها محسوب میشود. با تحریمها از این مسئله فاصله گرفتیم. به نظر شما آیا برجام توانست ما را به آن ریل بازگرداند یا خیر؟

این مســئله بســیار اثرگذار بود. قبــل از تحریمها به سمت پذیرفتهشدن بهعنوان عضو ناظر پیش میرفتیم، متأسفانه ما در این چند سال پیشرفت آنچنانی نداشتیم. ایــن کاری اســت که بایــد آن را به فرجام برســانیم. ما نمیتوانیم بیرون از دایره باشیم. وقتی که ارتباطات ما با دنیای خارج محکمتر شود این مسئله در عضویت ما در ســازمان تجارت جهانی بسیار اثرگذار خواهد بود. کشور قرقیزستان در حال حاضر کشور فقیر و کوچکی است اما عضو سازمان تجارت جهانی اســت. با این اوصاف یک کشور توانمند اقتصادی و تعیینکننده مجریان منطقهای مثل ایران عضو این سازمان نیست.

پس اعمال سیاستهای خارجی ما در یک دوره زمانی خاص مانع از قرابت بیشتر با سازمان تجارت جهانی شد.

بله. همینطور است.

همیشــه این نگاه سیاســی و امنیتــی مذکور در مورد تجارت خارجی ما باید حضور داشــته باشد. در مورد FATF نیز همینگونه بــود. همچنین در مورد قراردادهای موســوم به IPC که در حوزه نفت بود. در ابتــدای هر فعالیت تجاری خارجی همیشــه این سروصداها ایجاد میشود اما بهناگاه مسکوت میماند. چنین برخوردهایی در نهایت میتواند باعث شــود که بسیاری از ســرمایهگذارها از ورود به ایران هراس داشــته باشند. لطمه این مســئله به تجارت خارجی انکارناپذیر است. چنین برخوردهایی بعد از برجام و در قبال دولت یازدهم بیشتر به چشم میآید.

بله همینطور اســت. حین اشارات شما به نتایج برجام، مســئلهای به ذهنم رســید که جــا دارد این موضوع را طرح کنم. چندی پیش با یکی از معاونان وزارت خارجــه ویتنام یــا اندونــزی )دقیقا خاطرم نیســت( همصحبت شــدیم. در ملاقات خصوصی به من گفت زمانی که قصد ســفر به ایران را داشتم همکارانم خطــاب به من میگفتنــد مگر دیوانهای کــه میخواهی به ایران ســفر کنی؟ از جانت ســیر شــدهای؟ این مقام سیاســی بعد از اینکه دو روز در ایران بود با خانــوادهاش تماس گرفته بود که اولین تعطیلاتمان را باید به تهران بیاییم. این تفاوت آنچه که «میبینند » اســت بــا آنچه که «میشــنوند». از ایران تصوراتی داشتهاند که با آمدنشان این تصورات تغییر پیدا کرد. اگر قرار باشد وارد دایره اقتصادی دنیا شویم و اگر قرار باشد که یک رابطه اقتصادی معقول و مطلوبی داشــته باشــیم، راهی نداریم مگر اینکه خودمان را با استانداردهای تجارت جهانی هماهنگ کنیم. یکی از مسائلی که در روابط بانکیمان مطرح میشــود به همین قضیه بازمیگردد. سیستم بانکی ما باید سیســتم کاملا شفافی باشد، هر مخالفتی که با این قضیه میشــود در نهایت در آینده ناچاریم که هماهنگ شویم. شخصا با کسانی که با چنین رویکرد تجــاری بعــد از برجــام مخالفتهایی داشــتهاند، برخورد داشــتهام. بعــد از اینکه دربــاره یک قضیه بحث و تبادل نظــر صورت گرفته، این مخالفتهای آنها تعدیل یافته و کاهش پیدا کرده است.

یعنی این مخالفتهای امنیتی با مسائل اقتصادی و تجارت خارجی، بیشــتر به کمبود ســطح دانش و آگاهی از آن مسئله خاص است.

بله. ایــن کمبود دانــش و آگاهی «خیلــی خیلی» اثــر دارد. عدهای وقتی وارد موضوع میشــوند، متوجه میشوند تصورشان با واقعیت بسیار فاصله داشته است. اینها مسائلی است که باید بهناچار مورد توجه قرار گیرد؛ در غیر این صورت از قافله باز خواهیم ماند.

ظاهرا درباره مسائل اقتصادی و ارتباط با امنیت کشور، مشورتهای اقتصادی اشتباهی به آنها داده میشود.

ممکن اســت چنین باشــد. البته هرکسی باید اظهار عقیده کند و هیچ ایرادی ندارد. ما نمیتوانیم کســی را مجبور کنیم که درباره مســائل اظهار عقیده نکند. اما در هر مسئلهای، هم افراد مطلع و هم افراد کاملا غیرمطلع وارد ماجرای کارشناســی برخی از مسائل میشوند. این را نمیتوان منــع کرد. ولی بههرحــال زمان میبرد که واقعیتها برای همه ملموس شود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.