گرهارد ریشتر؛ رقصنده با اوهام

Shargh - - هنر - افرا صفا

گرهارد ریشتر شاید شناختهشــدهترین نقاش زمانه ما باشــد که او را بیشتر با آثار آبســتره میشناسیم. او اکنون در شــهر کلن آلمان زندگی و کار میکند، ٨۵ ســال دارد، اما هنوز فعال اســت. بهتازگی موزه لودویگ شــهر کلن در ماه فوریه گذشــته میزبان نمایشی از ریشتر بود؛ ۲۶ اثر انتزاعی که همه در سال ۲٠١۶ آفریده شده بودند. این آثار در اندازههــای گوناگون؛ از بومهای کوچــک تا بومهایی بسیار بزرگ در کنار برخی از آثار قدیمیتر و چند چیدمان هنرمند قرار گرفته بودند.

ویژگــی ایــن نقاشــیها رنگهای بســیار شــفاف و کمپوزیســیونهای چندلایــهای اســت کــه بــا قلممو، کاردکهای بزرگ و ابزارهای دیگر به دســت آمده است. پیشینه طولانی ریشتر در رنگگذاری لایهلایه و بهرهگرفتن از عامل تصادف و عنصر اتفاق این نقاشــیها را به آثاری چشمگیر با جزئیاتی بیانتها تبدیل کرده است.

شــاید نقطه آغاز این کارهای گرهارد ریشــتر در سال ١٩۶۲ بــود؛ هنگامــی که یک نقاشــی رئالیســتی از یک میز انجــام داده بود که با قلممــو روی آن یک خط پهن خاکستری غلیظ کشیده شــده بود. پس از آن در دورهای نیز آثاری کاملا فوتورئالیســتی انجام داده بود، اما از دهه ۷٠ میلادی دیگر نقاشــیهایش کاملا انتزاعی شد. در این تابلوهــا گاهی اثــری وهمآلود از چیــزی فیگوراتیو دیده میشود که دیگر قابل تشخیص نیست.

تعریف آبستراکســیون یــا انتزاع در کار ریشــتر دقیقا «غیرفیگوراتیو» بودن اســت؛ یعنی چیزی کشــیده شده است که دیگر معلوم نیست چیست. موزه لودویگ آثاری از پنج دهه کار او را کنار هم قرار داده اســت و این ترکیب دورانهای کاری نشــان میدهد که ریشــتر در آثارش به دنبال چه میگردد. در میان آثار نقاشــی انتزاعی، آینهای وجود دارد به عرض ســهمتر که پشت آن رنگ خاکستری زده شــده اســت و اثری قدیمــی از اوســت. کار دیگری هم وجود دارد که هشــت تیغه کلفت شیشــه است که با فاصلههای چندســانتیمتری از هم بــا زاویههایی قرار گرفتهاند که قســمت بالایشــان بههم نزدیکتر اســت. هنگامی کــه بیننده به این اثر نزدیک میشــود، تصویری نابســامان از خودش را از میان لایههای شیشــه میبیند، درســت مانند آثاری که ریشــتر از تصاویر محو خاکستری میکشد. ریشتر درواقع در جستوجوی بهنمایشدرآوردن واقعیت در شــکلها و زوایای گوناگون است. میخواهد بگوید که تصویرها حتی در زندگی واقعی همیشــه رنگی و شــفاف نیستند و این خود بخشــی از واقعیت است. او میل دارد که همه ســطوح واقعیت را به دست دهد. در چیدمان آینهها که اثری از دهه ٨٠ میلادی اســت، بیننده در مقابل آینه میایستد و اثر را میبیند و هنگامی که کنار میرود دیگر چیزی برای دیدن وجــود ندارد؛ یعنی اثر تا هنگامی زنده اســت که بیننده به آن مینگرد و پس از آن نیســت میشود. ریشتر به ما نشان میدهد که واقعیت تا این اندازه تعریفناپذیر است. در بخشی دیگر یک نقاشی قدیمی از ریشــتر به نمایش درآمده است که یک در را در پنج زاویهای که روی پاشنه چرخیده است نشان میدهد. ایــن اثر که همــواره در میان آثار ضعیفتــر این هنرمند بهشمار میآمد، با قرارگرفتن در کنار آثار بعدی او اهمیت خود را نشــان میدهــد. طرحهایی که ریشــتر برای این نقاشی زده است نشــان میدهند که او چه اندازه این در و دســتگیره آن را مطالعه کرده و میخواسته این را نشان دهد که واقعیت این دســتگیره در تغییر زاویه پرســپکتیو چگونه دگرگون میشــود. درواقع واقعیت دســتگیره آن اســت که مــا میبینیم و با تغییر نگاه مــا به چیزی دیگر تبدیل میشود. این درســت همان چیزی است که ریشتر در تمام زندگی در جستوجوی آن بوده.

در بخش دیگری از نمایش، پرترههایی ردیف شدهاند که ریشــتر از ٤٨ شخصیت سرشناس از جمله فانز کافکا، توماس من، اسکار وایلد، اینشتین، گوستاو ماهلر و انریکو فرمی کشــیده است. این چیدمان پرتره که در بیینال ونیز در پاویلیون آلمان ارائه شده بود، افرادی را نشان میدهد که همگی مردان سفیدپوســتی هســتند که نه هنرمند و نه سیاســتمدارند. یک منتقد نــام این اثر را «غیبت پدر» گذاشــت و دیگری گفت که اینها «تصویر کســانی هستند که نمیتوان از آنها تفســیری ایدئولوژیک به دست داد». شاید بتوان ریشتر را یکی از کمیابترین نقاشهای معاصر مفهومی دانست که در بند ایدئولوژی گرفتار نیامده است.

گرهارد ریشــتر از نقاشــیهای رئالیســتی گذشتهاش تــا آثاری وهمآلود از چیزهایی متغیــر در تصاویری ثابت در گذر پنج دهه نقاشــی معاصر را به پیش رانده اســت و مــا را به ســفری از فیگور تا انتزاع بــرده و در گردبادی از اندیشــههای ژرف تا مفاهیمــی پیشپاافتاده چرخانده است. نمایشــگاه موزه لودویگ در ۲٠ ماه می ‪۳٠( ۲٠١۷‬ اردیبهشت( به شــهر درسدن آلمان، زادگاه گرهارد ریشتر خواهد رفت و تا ۲۷ آگوست در آنجا خواهد ماند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.