يادي از شيوه اداره تهران بر اساس طرح جامع

Shargh - - زاويه - رضا بهبهانی استاد دانشگاه و شهرساز

چرا تهران «میدان» ندارد؟ آزادی که میدان نیســت. چرا تهران مرکز ندارد. توپخانه؟ بازار؟

زمانی که تهران بیش از چهار محله نداشت، عودلاجان، سنگلج، بازار و چالهمیدان، شاید سبزهمیدان و میدان ارگ، میدانش بود.

بــا کودتــای 1299 ســیدضیا و رویکارآمدن رضاشــاه و رونق مدرنیته، توپخانه با ســاختمان پستخانه در جنوب و شهرداری در شــمال و بانک شاهی در شرق شکل میدان را به خود گرفت. چنین میدانی بــا آبنمای بزرگ و فوارههای رنگینــش که برای ایرانیها و مخصوصا تهرانیها نو و شــادیآور بود، محلی برای تفریح مردم، بهخصوص در شــب که فوارههــای رنگین به هوا میرفتند، شــد. لالهزار به گذری نو و دلانگیز برای پرسهزدن مدرنها تبدیل شد.

اولین طرح جامع تهران در ســال 1348 به وســیله شــادروان عبدالعزیــز فرمانفرمائیان و بــا همکاری ویکتور گروئن تهیه شــد. در این طرح ضمن طراحی هشــت مرکز ناحیــه در روی یک محور شــرقی – غربی، یک میــدان و مرکز اصلی در اراضــی عباسآباد، پیشبینی شــده بود. بد نیست یادآوری شــود که این اراضی تا قبل از تهیه طــرح جامع پادگان عباسآباد، به جــا مانده از دوره قاجار بود. برای پادگان عباسآباد و در جهت عمران این اراضی، از همان دوره قاجار دو رشــته قنات برای آن حفر کرده بودند. یکی به شمال غربی تا باغ فردوس و دیگری به شــمال شــرقی تــا قلهک امتداد داشــت و همین قناتها در دوره صدراعظمی حاج میرزا آقاســی، ضربالمثل مشــهور «اگر آب ندارد برای تو که نان دارد» را به ســر زبانها انداخت.

ســه سال پس از تصویب طرح جامع اراضی عباس آباد، شرکت نوســازی عباسآبــاد با مدیریت شــادروان مهنــدس ناصر بدیعی تشکیل شد که شــریفترین و اولین شهرساز ایران بود؛ همان کسی که در طراحی و در ســاخت نارمک مشارکت داشت. پس از تملک ایــن اراضی و خلعید ارتش از اراضــی عباسآباد، برای مرکز تهران مسابقهای بینالمللی آغاز شد که در این مسابقه معماران معروف جهان، از جمله الوار التو و کنزو تانگه شــرکت داشــته و شــرکت مهندســان مشاور لولین دیویس برنده شد. متأسفانه کلیه اسناد این مســابقه بینالمللی و کلیه نقشههای اجرائی شرکت لولین دیویس در هیجانات روزهای اول انقاب اســامی معدوم شــد. همانطور کــه بعد از انقاب اراضــی عباسآباد همانند روانــدازی چهلتکه بــه فنا رفت. روح مرحوم مهندس جواد شهرســتانی شــاد، به یاد میآورم ماههای قبل از انقاب به شــادروان مهندس بدیعی تأکید میفرمودند که اراضی شــمالی و شرقی شرکت نوسازی عباسآباد درخــتکاری شــود تا در آینــده به زاغهنشــین تبدیل نشــود. چه آیندهنگری بــود او؟! اگر این همت در درختکاری صورت نپذیرفته بود، اکنون اراضی عباسآباد چیزی در حد خاک ســفید و تهراننو یا سنگ دوقلوی گابدره بود.

کار اجرای طرح مهندســان مشــاور لولین دیویس شــروع شد و شرکت نوســازی عباسآباد و دفتر مهندسان مشاور لولین دیویس، به ســاختمان مدرسه ســن لوئی )از قدیمیترین مدارس فرانسوی در ایران( منتقل شد. همان ساختمانی که در دوران جنگ تحمیلی به زنــدان اســرای عراقی تبدیل شــد. بزرگراه مــدرس قطعه اول متروی تهران از ایســتگاه میردامــاد تا خیابان آپادانا )خرمشــهر(، پــل جهان کودک )بر روی مدرس( لایروبــی دو قنات، احداث پارک طالقانی و آمادهسازی شــهرک دیپلماتیک از یادگاران آن دوراناند. شــهرک دیپلماتیک در همین مکانی که ترمینال بیهقی است برای سفارتخانههای کشورهای خارجی که در سطح شهر تهران پراکنده بودند، طراحی شده بود و مقرر بود سفارتخانههای خارجی همگی به این مکان منتقل و ســفارتخانههای قدیمی در ســطح شــهر به شــهرداری تهران بــرای کاربریهــای عمومی واگذار شــود. اولین موافقتنامه مبادله زمین برای احداث ســفارتخانهها در دو کشــور بین دولت چین و دولت ایران به امضا رسید و دولت چین زمینی در پکن به دولت ایران داد و ایران ســفارتخانه خود را در پکن، احتمالا با طراحی مهندس امانت ســاخت. ولی متأســفانه ما نتوانستیم به تعهدات خود عمل کنیم و شهرک دیپلماتیک را به پایانه و پارکینگ بیهقی تبدیل کردیم.

در همینجــا بد نیســت این نکتــه را هم اضافه کنیــم که قرار بود محل اقامت ســفرای خارجی نیز در ســواحل دریاچه لتیان که بهصورت شــهرکی طراحی شــده بود منتقل شــود و نکته آخر در مورد اراضی عباس آباد: براســاس ســنتی قدیمی که ما ایرانیان از گذشــتههای دور داشــتیم در احداث خانه و کاشانه و هر ساختمان عمومی برای خوشیمن شدن سکهای در پی میانداختیم، شاه نیز در احداث این مجموعه چنین کرد. روز 24 بهمن سال 1357 برخي با بیل و لودر و بلدوزر به محل آمدند و مشغول حفاری شدند وقتی از آنها ســؤال شد که چه کار میکنید؟ جواب دادند که در این مکان شاه گنجی را پنهان کرده است و ما به دنبال آن هستیم؟!!!

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.