دوگانهسازیهای ناشیانه محور نقد دولت و وزارت نفت

Shargh - - اقتصاد - پویا نعمتاللهی کارشناس نفت

یکی از رویکردهــای منتقدان دولت در مقطع جاری، توسل به «دوگانهسازی» است. این رویکرد در تمامــی حوزههــای مرتبــط بــا فعالیتهای دولتها مصــداق دارد و اخیــرا در حوزه نفت و انرژی نیز مورد اســتفاده قرار گرفته است. محور بحــث منتقــدان این اســت کــه ایــران برخلاف کشــورهای پیشرفته، قســمت اعظم نفت خود را بهصورت خام صادر میکنــد و ظرفیت فراورش آن را در داخــل کشــور که موجب اشــتغالزایی بســیار زیاد و شــکوفایی صنعت میشود، نادیده گرفته اســت. در توجیــه این ادعا نیــز به برخی اظهارنظرهای قدیمی مقامات وزارت نفت استناد میشود که در آن از «سودآورنبودن پالایشگاهها» صحبت شده است. در گذشته از همین اظهارنظر ذیل یک «رفتــار ضداقتصاد مقاومتــی» نام برده میشــد. سیاستهای ابلاغی مقام معظم رهبری در حــوزه اقتصــاد مقاوتی و نفت کاملا شــفاف اســت. وفق بنــد 14 از ایــن سیاســتها، مقوله «افزایــش ذخایــر راهبردی نفت و گاز کشــور» با هدف «تأثیر در بازار جهانی نفت و گاز» مورد تأکید قرار داشته اســت. در ادامه همین بند، بر «حفظ و توســعه ظرفیتهای تولید نفــت و گاز، بهویژه در میادین مشــترک» تأکید مجــدد صورت گرفته اســت. آنچه محل ایــراد منتقدان اســت؛ همانا عدم توجه به توســعه بخش پالایشی و دلبستگی مقامات به خامفروشــی نفت اســت. این عبارت «خامفروشی» و «توسعه صنعت پالایشی» دقیقا مصداق دوگانهســازی فوق است. به این معنا که حسب ادعای منتقدان، چرا وزارت نفت، اقدام به توســعه تولید و صادرات نفت کرده و از توســعه بخش پالایشــی غفلت میورزد. اولین مشکل این استدلال آن است که راهبرد اقتصاد مقاومتی، به صورت خطی و یکطرفه نیست بلکه شبکهای از ارتباطات متقابل و درهمتنیده است که درون خود، تعامل بیــن بخشهای مختلف را ســازماندهی میکند. بهاینترتیب اگر توسعهای در بخش تولید نفت خام صــورت نگیرد، چگونه میتوان خوراک صنایع پالایشــی را تأمین کرد؟ از سوی دیگر سهم مهمــی از درآمدهای کشــور، از محل درآمدهای نفتی حاصل میشــود. هرچند سالها تلاش شده که سهم نفت از حجم درآمدهای اقتصاد کاهش یافته و از محل مالیاتها تأمین شــود؛ اما بدیهی است که بخش مهمی از آن مالیات، حاصل داده و ستادهای اســت که بهواسطه تحقق درآمدهای نفتی به چرخه اقتصاد کشــور وارد شــده است. هیچ مطالعهای وجود نــدارد که ادعای منتقدان را مبنی بر «اشتغالزایی بسیار زیاد» و «شکوفایی صنعت » از محل توســعه صنعت پالایشــی تأیید کنــد. این گزارههــا بیش از هرچیز ناشــی از تفکر انتقادی و دملهای دلمشــغولیهای سیاســی است که در این ایام ســر باز کرده است. واقعیت آن است که بعد از سالها استراتژیهای گوناگون برای برخــورد با موضــوع بهینهســازی مصرف ســوخت، هنوز هیچ اجماعی بــرای مقابله با این پدیده حاصل نشده است. به احتمال زیاد حتی اگر وزارت نفت تمرکز خود را روی طرحهای پالایشی بیشتر می کرد، همین گروهها و رسانههای انتقادی به کرات از آنچه «دامنزدن به مصرف روزافزون» و «ناتوانــی در مهار مصرف انرژی» و «بیتوجهی به صنایع بالادســتی نفت » نامیده میشود، سخن میگفتند. این در حالی است که کشور در تنگناهای گرهافکن شدیدی در تأمین منابع مالی برای پیشبرد طرحها و پروژهها قرار داشته و دارد و هر اقدامی برای تخصیص اعتبار مســتلزم بررسیهای دقیق و تعیین اولویتهاست. بههمیندلیل درحالیکه وزارت نفت بهلحاظ توســعه غیرقابل انکار خود در پیشبرد سیاستهای کلان اقتصاد مقاومتی در بخشهای بالادستی )یعنی افزایش تولید نفت و گاز( هنوز در معرض انتقاد «خامفروشــی» است؛ بنابراین چندان دور از ذهن نیســت که بهواسطه آهســتهبودن آهنــگ توســعه در بخشهــای پاییندســتی و پالایشــی نفت خــام، همچنان به «همان اتهام» نواخته شــوند. دلیــل این وضع را باید در تغافل و تجاهل منتقدان از نگاه منســجم و کلی به مفاهیم لایهای مقوله اقتصاد مقاومتی دانســت. دلیل علاقــه منتقدان بر ایــن دوگانهها آن اســت که از این بســتر میتوانند هجمههای گســتردهتری را ســازمان بدهند که نمونههای آن در مــوارد متعددی نظیر «رانــت واردات بنزین،» «آلودگــی هــوا »، «پیشــرفت انــدک طرحهــای پالایشــی»، «ترجیح خامفروشی بر فراورش آن در داخل» و امثال آن مشــاهده میشود. اکنون چرا منتقدان فوقالذکر به این اشاره نمیکنند که برای اولین بار در تاریخ 110ســاله صنعت نفت کشــور، صــادرات پایدار روزانــه حدود 400 هزار بشــکه «فراوردههــای نفتــی » محقق شــود؛ امری که با افزایش گازرسانی به نیروگاهها و صنایع و کاهش مصرف گازوئیل و نفتکوره و نفت سفید بهعنوان سوخت مایع در بخشهای نیروگاهی، صنعتی و خانگی به مقصود رسید.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.