گامهای لرزان اردوغان بهسوی آینده

Shargh - - جهان - سعید الحاج . پژوهشگر امور ترکیه

طبــق معمول پس از هر رقابــت انتخاباتیاي، حزب «عدالت و توســعه» ترکیه نیز مانند هر حزب دیگری مشــغول بررســی نتایج رفراندوم اخیر درباره تعدیل قانون اساســی و پیامهایی است که با خود داشت.

همچنیــن این حــزب میرود که خــود را بــرای انتخاباتهای آینده از جمله انتخابات شــوراها که باید مارس 2019 برگزار شــود یا انتخابات ریاســتجمهوری و پارلمانی که به صورت همزمان در نوامبر 2019 برگزار ميشود آماده کند.

رأی عدالت و توسعه

یکــی از مهمترین نتایجــی که از رفراندوم اخیــر ترکیه میتوان گرفت، این اســت که قاعده تــودهای و انتخاباتی حــزب عدالت و توســعه بهگونهای بود که نشــان داد همه اعضــای آن به تعدیل قانون اساســی رأی ندادند. با وجود رقابتی کــه در درون این حزب بر سر رفراندوم نظام ریاســتی وجود داشت، ما شاهد آن بودیم که درعینحال این حزب، حزبی ســازمانیافته و دارای انضباطی عالی در درون است.

گرچه بهطور دقیــق نمیتوان گفت چه میزان از اعضای کادرها و طرفــداران ایــن حزب ضد تعدیــل قانون اساســی رأی داده یا از رأیدادن امتناع کردند، اما دستکم چهار دلیل وجود دارد که نشان میدهد چنین استنتاجی درست است:

اول: اینکــه نتیجــه رأی آری بــه تعدیل قانون اساســی در کل ترکیه اندکی بیشــتر از میزان رأی حزب عدالت و توسعه در آخرین انتخابات پارلمانی )نوامبر 2015(؛ یعنی 51.4 درصد در مقابل 49.5 درصد بود. با وجود اینکه باید پذیرفت این مقایسه به دلیل اختلاف دو مناســبت انتخاباتی از حیث فلســفه و انگیزهها و دینامیســم و دلالتهای نتایج آن با هم به صورت مطلق قابل مقایسه نیست، اما حمایت گروهها و ســایر طیفها از تعدیل – از اسلامگرایان گرفته تا محافظهکاران، ناسیونالیســتها و کُردها – بهروشنی نشان میدهد که کســانی از خود حزب عدالت و توسعه؛ یعنی حزب حاکم به این تعدیل رأی ندادهاند.

دوم: همچنین مقایســه رأیهای آری به تعدیل قانون اساســی در هر اســتان به صورت تفکیکی نشــان میدهد میــزان رأیهای منفــی حزب عدالت و توســعه با میــزان رأیهــای مثبت جنبش ناسیونالیســتی )دو حزبی که از تعدیل حمایت کردند( در انتخابات اخیر تقریبا برابر بوده اســت. نزدیکبودن این میزان در اکثر استانها حکایت از آن دارد که میزان آریگویان در جنبش ناسیونالیســتی به همان اندازه مخالفان در حزب عدالت و توسعه بودهاند.

ســوم: معنای آرا در مناطق کردنشین در شــرق و جنوب کشور کاملا روشن بود.

چهارم: رأیندادن اشــخاصی در شهرهای بزرگی که به صورت سنتی همیشه حزب حاکم در آن پیشتاز بود؛ مثل استانبول، آنتالیا و ازنه نیز معنای روشــن دیگری داشت و میتوان آن را در کنار ازمیر که مقر ســکولارها بود یا دیاربکر گذاشت که مقر همیشگی کردها بوده است.

اما کنارکشــیدن بخشــی از کادرهای حزب عدالت و توســعه و طرفدارانشــان از آریگفتن به تعدیل قانون اساســی، «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه را به وحشت نینداخت. او در همان شــب اعلام نتایج اعتراف کرد که «به نظر میرســد ما نتوانستهایم بعضــی را قانع کنیــم ». «بن علی ییلدریم »، نخســتوزیر ترکیه، نیز اشاره کرد که باید تغییراتی در حزب و دولت به وجود آید. اینها نشان میدهد حزب عدالت و توســعه پیامهای این انتخابات و دلالتهای آن را گرفته اســت. از آن گذشــته حزب کمیتــهای را برای تهیه یک ارزیابی مفصل درباره نتایج همهپرســی تشــکیل داد. سه عامل را برای رأیندادن اعضــای حزب حاکم میتوان تصور کرد؛ یکی اینکه طرح نظام ریاســتی پیش از ارائه به پارلمان و ســپس رفراندوم به اندازه کافی در درون حزب مورد بحث و بررسی قرار نگرفته بود. دوم ملاحظاتی اســت که درباره برخی از بندهای این طرح وجود داشت؛ بهخصوص مواردی کــه مربوط به نظارت پارلمان بر دولت و رابطه بین دو قوه مقننه و قضائیه میشــد. سوم نگرانی از اختلال در توازن بین قوای ســهگانه بهنفع رئیسجمهور در درازمدت بهخصوص در مرحله بعد از اردوغان که برطرف نشده بود.

رهبران سابق

برخــی از تحلیلها به این ســمت کشــیده میشــوند که گویی نوعی مخالفت سازمانیافته در درون حزب عدالت و توسعه وجود دارد و بهخصــوص رهبران ســابق آن را مدیریت میکنند. کســانی مثــل «عبدالله گل »، رئیسجمهور ســابق یا «احمــد داووداوغلو ،» نخستوزیر سابق و «بلند ارینتش»، «علی باباجان» و... .

این افراد کسانی بودند که به صورت علنی خواستار رأیدادن به تعدیل قانون اساسی ترکیه نشدند. آنها از جایگاه خود و حسابهای کاربریشان در شــبکههای اجتماعی نیز اســتفاده نکردند تا از این تعدیــل حمایت کنند. آنها بخشــی از کمپیــن انتخاباتی به رهبری اردوغان و حزب حاکم نیز نبودند. حتی وقتی داووداوغلو در شــهر قونیه بههمراه اردوغان در این رفراندوم شــرکت کرد، سخنانی کلی گفت و به شــکلی واضح کســی را ترغیب به رأیدادن نکرد و برای مثال نگفت که موافق نظام ریاستی طبق طرح پیشنهادی است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.