سرمایهداری کازینویی و سلطه زامبیها

Shargh - - انديشه - علی اخوت

چندسالی اســت که فیگور «زامبی» به شــخصیت اصلی فیلمهای ترســناک و ســرگرمکننده، کتابهای تخیلی و بازیهای ویدئویی بدل شده است. اســتعمال این واژه در محاورات و مکالمات روزمره مردم کوچه و خیابان در توصیف آدمهای خطرناک زامبیها را به موجوداتی همهجاحاضر بدل کرده اســت. در این داســتانها زامبی کسی است که روح ندارد، مرده متحرک و بیشفعالی اســت که به صدا حساس است، در بین مردم سالم به راه میافتد، آنها را گاز میگیرد، بزاق خود را بــه بدن قربانیان وارد کرده و آنهــا را نیز همانند خود به یک زامبی تبدیل میکند. در همه داســتانها تعداد زامبیها به صورت ناگهانی افزایش مییابد و بهسرعت کل شهر یا حتی سیاره را فرامیگیرد. طبق منطق این داستانها بهازای هر نفر انسان امکان تولد یک زامبی وجود دارد. اما در این ســالها کارکرد تصویر زامبیها فراتر از ماشــینهای بازاریابی تولید نمایشهای خشــونتبار بوده و دامنه اســتفاده از آن صرفاً محدود به داســتانها و فیلمهای ســرگرمکننده نبوده اســت. صاحبنظران بسیاری کوشیدهاند با بهرهگیری از آن به کشف رابطهای استعارهای بین شیوههای نوین و مرگبار موجود در جهان بپردازند و از این طریق وضع موجود را نقــد کنند، ازجمله هنری ژیرو که در کتاب «سیاســت و فرهنگ زامبــی: در عصر ســرمایهداری کازینویی» با این فیگــور وضع موجود جهان و آمریکا را نقد میکنــد. ژیرو نظریهپرداز و محقق کانادایــی- آمریکایی و از بنیانگــذاران نظریه تعلیموتعلم )پداگوژی( انتقادی اســت. اهمیت فعالیت نظری ژیرو بیشتر بهدلیل پرداختن به مســائل بــزرگ و بحرانهای روز جوامع ســرمایهداری و بهخصوص جامعه آمریکا اســت. افق نظریه ژیرو را میتوان در چند راستا دنبال کرد: مقاومت و مبارزه با سلطه، روشنفکری عمومی، تأکید بــر نقش معلمان بهعنوان روشــنفکران عملگرا، نقش فعالیتهای فرهنگی بر فرهنگ عمومی، مطالعات فرهنگی کودکان، سینما و نقد نولیبرالیسم.

ژیرو در کتاب حاضر علاقه وافر فرهنگ عامه به زامبیها را چیزی بیش از بهرهبرداری هالیوودی از زوایای تاریک و تمناهای مهارنشدنی ذهن بشــر میداند: «اکنون پدیده زامبی هر شــب در تلویزیون در کنار نمونههای بیپایان ویرانیهایی بــه نمایش درمیآید که بلادرنگ در حال وقوع اســت». در نظر ژیرو علاقــه فرهنگی وافر به تکثیر تصاویر زامبیها را باید همراه فجایع بیوقفه بشــری دید: از فروپاشی اقتصاد جهانی تــا زلزلــه در هائیتی و دیگر نقــاط محروم جهــان و فجایع زیســتمحیطی از جمله نشــت نفــت در خلیج مکزیــک. در نظر او تمــام این وقایع نشــاندهنده نوعی تغییر جهــت از امید و همراهی بــا موجودات زنده به نوعی سیاســت یأس و زندگی بــا مردگان زنده اســت. او معتقد است جابجایی هولناک و مضاعف میان مردگانی که راه میروند و کســانی را که زنده اما در حال رنجکشــیدن و مردناند نمیتــوان خارج از چارچوب ســرمایهداری کازینویی فهمید که امروز در حال شــکلدهی به تمام جنبههای جامعه اســت. کتاب حاضر با اســتفاده از استعاره زامبی به تبیین نظم فراگیر جهانی میپردازد و از این طریق در پی تشخیص و ترسیم دامنه وسیعی از تجلیات سیاست و فرهنــگ زامبی اســت که مشــخصات آن عبارت اســت از: ظهور ماشینهای آموزشی دستراســتی، بهنجارسازی خشونت و شکنجه، ظهور فرهنگ قســاوت و جنگ دائمی علیه جوانان خصوصاً جوانان اقلیت، فقیر و رنگینپوســت. کتاب با تمرکز بر چنین دمودســتگاهی میکوشــد به ماهیت سیاست و فرهنگ مســموم و مسمومکنندهای پــی ببرد کــه سیاســتها، نهادها، روابــط اجتماعــی ضدمردمی و ضددموکراتیــک و سیاســتمداران خود را پشــت آن پنهــان کرده و سیاســت، پداگوژی و زبــان جدیدی آفریدهاند کــه بخش عظیمی از مهمترین دستاوردهای انســانی و دموکراتیک جوامع بشری را از بین برده است. ژیرو سیاست حاکم را سیاست زامبی مبتنیبر سرمایهداری کازینویی مینامد. در نظر او زامبیهای قرن بیســتویکم دیگر از گور برنمیخیزند؛ آنهــا نهفقط در حومههای ثروتمند والاســتریت و در سرسراهای پرزرقوبرق شــرکتهای چندملیتی و در اطراف بانکها، بنگاههای ســرمایهگذاریاند، بلکه در بالاترین جایگاههای دولتهای بــزرگ خاصه آمریکا و در صف اول رســانههای جریان اصلی حضور دارنــد. اغلب مواردی که ژیرو در این کتاب برجســته و تحلیل میکند مربوط به جامعه آمریکا است ولی باتوجه به جایگاه آمریکا در کلیت ســرمایهداری جهانی میتواند در تحلیل تأثیــر عوامل خاص ملی و محلی آن در دیگر کشــورهای جهان به کار آیــد. چراکه در نظر ژیرو سیاســت زامبی با معیارهای هزینه و فایده در سرمایهداری کازینویی شــکلی از نبرد اجتماعــی را به وجود آورده که جنــگ را برای ادامه سیاست ســتایش میکند و بخش عمدهای از توده مردم را در سراسر جهان بهعنوان ضایعاتی انسانی به شکارهایی آسان برای زامبیهایی بدل کرده که ولعی شــدید برای تباهی دارنــد و از مناظر آخرالزمانی لذت میبرنــد: مناظری مملو از ویرانی، منازل متــروک، اتومبیلهای ســوخته و نابودشده، خرابهها و پمپبنزینهای دربوداغون و در کل تصاویری که نه در فیلمها بلکه همین امروز در بسیاری از نقاط جهان از جمله خاورمیانه دیده میشود.

کتاب حاضر تلاشــی است برای درک انتقادی شرایط سیاسی و نیز پداگوژیکی که سیاست و فرهنگ زامبی را تولید کرده است. این مسئله در سه بخش بررسی میشود: در بخش اول عناصر اقتدارگرایی جدید بهعنوان گونهای سیاســت ســرگرم- مرگ death-dealing() تحلیل میشــود که از رهگــذر فرهنگ ترس، تحقیر، شــکنجه و میل بازاری به وجود میآید. در بخش دوم ظهور سیاســت مبتنیبر بیســوادی و تخریب مســتمر حوزههای عمومی دموکراتیک بررسی و نشان داده میشــود که چگونه ارزشهای سرمایهداری کازینویی از طریق ظهور حوزههــای تجاری و نهادهــای عمومی - از قبیل مدرســه - بازاری میشــوند. در بخش آخر نیز بر دوران جوانی بهعنوان علامت بحران ارزشهای عمومی متمرکز میشــود که خبر از بحران درشــرفوقوع دموکراسی در آینده میدهد. بااینحال، ژیرو تأکید دارد چنین سیاستی بههیچوجه شکســتناپذیر نیست و شکست آن بدون حضور و امکان مقاومــت فردی و جمعــی تحقق نمییابــد. برای ایــن کار به زبان، آموزش و سیاستی نو نیاز است که زامبیها را بهجای حضور در هسته اصلی سیاست و زندگی روزمره به حاشیهها براند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.