گامهای لرزان اردوغان بهسوی آینده

Shargh - - جهان -

بااینهمه، به نظر نمیرســد در موضوع تعدیل قانون اساســی نوعی هماهنگی بین این شخصیتها وجود داشته باشد. آنها هرگز مواضــع خود را به صورت علنی؛ چه به صورت مثبت یا منفی بیان نکردند. آنان درعوض بارها ثابت کرده بودند که منافع کلی حزب یا کشور را بر منافع شخصی خودشان ترجیح میدهند.

عبــدالله گل از جایــگاه سیاســی خود با ســکوت خارج شــد. داووداوغلو نیز بهآرامی ریاست حزب و دولت را واگذار کرد. بقیه نیز دیده نشــده که به صورت علنی به حزب حمله کرده باشند، هرچند نســبت به برخی از سیاستها و تصمیمگیریها انتقاداتی را مطرح کرده بودند.

فراتــر از همــه اینهــا، تقریبــا همــگان میداننــد یــک اقدام سازماندادهشــده علیه رویکردهای اردوغــان در درون حزب تقریبا غیرممکن و بهلحاظ عملی نیز غیرمفیــد خواهد بود. زیرا او دارای کاریزمایــی نیرومند بوده و حضور و قدرتش بــر رهبران حزب تأثیر میگــذارد. چنین اقدامــی تاکنون صــورت نگرفته و بــه نظر هم نمیرسد بتواند در آینده شکل گیرد.

پیامدهایی برای آینده

نحوه اجرای نظام ریاســتی اثــر فوقالعادهای بــر تمام احزاب سیاســی و پیشــاپیش آنها حزب عدالت و توسعه خواهد گذاشت. زیرا برعکس نظامهای پارلمانی – که احزاب در آن نقش اساســی دارند و بهلحاظ ثقلشــان میتوانند در تشــکیل دولت نقش داشته باشند – این نقش در نظام ریاستی کاهش پیدا میکند و قوه مجریه در شــخص رئیسجمهــور خلاصه شــده و پارلمان بیشــتر نقش قانونگذاری و نظارت را برعهده خواهد گرفت.

در دوره انتقالی کنونی تا پایان ســال 2019، پارلمان باید «قوانین متناسب» با جریان انتقال نظام پارلمانی به ریاستی را تصویب کند. ازاینرو انتظار میرود قوانین مربوط به انتخابات و احزاب سیاســی کشــور تغییر کند. از آن گذشته انتظار میرود «آســتانه انتخاباتی» مطلوب برای ورود احزاب به داخل پارلمان نیز از 10 درصد به هفت یا حتی پنج درصد برسد.

معنای این سخن آن است که نقشه راه احزاب ترکیه بهطورکلی دستخوش تغییر خواهد شد. تعداد بیشتری از احزاب کوچک وارد پارلمان خواهند شــد و این در درازمدت از ســهمیه حزب عدالت و توســعه خواهد کاســت. برخلاف الان که به دلیل قطببندیها و نگرانی از بازگشت به گذشته سهمیهای بیشتر از سایر احزاب دارد.

مهمتــر از اینهــا اجــرای نفس نظام ریاســتجمهوری اســت کــه در درازمدت نقشــه راه حزبــی، سیاســی و ایدئولوژیک ترکیه را تغییــر خواهد داد و ترکیــب کلی آن را از احــزاب متعدد به دو جریان اصلــی تقلیل میدهــد؛ یکی احزاب و جریانهای راســت یــا اســلامگرا و محافظــهکار و ناسیونالیســت )ترکیــه( و دیگری احــزاب و جریانات ســکولار، چپ و ناسیونالیســت )کُــردی(. در چنیــن وضعیتی، حزب عدالت و توســعه به رأس جریان نخســت و ســتون فقــرات آن تبدیل خواهد شــد، اما نه با وزنــی که امروز دارد یــا حضــوری کــه در آینــده حیات سیاســی ترکیــه میتواند داشته باشد.

یکی از نکاتی که هماکنون راه را بر اجرای تعدیل قانون اساسی و اجرای فــوری آن باز میکند، وابســتگی رئیسجمهور به یکی از احزاب اســت. ازاینرو بود که رجب طیب اردوغان روز دوم ماه می دوباره در مراسم خاصی در مقر حزب عدالت و توسعه در آنکارا به صفوف این حزب بازگشت. بازگشت اردوغان به ریاست حزب طبعا امری ظاهری نیست، بلکه آثار و پیامدهای عمیق خود را بر سطوح داخلی حزب و بر حیات سیاسی ترکیه درکل خواهد گذاشت، آنهم در شــرایطی کــه این حزب میرود تــا خود را برای کســب رأی در انتخابات سال 2019 آماده کند.

اردوغــان در دوره انتقالــی، هــم رئیسجمهــور و هــم رئیس بزرگترین حزب ترکیه اســت؛ حزبی که دولت را در دست دارد. بن علی ییلدریم همچنان نخســتوزیر برآمده از این حزب اســت. این ترکیب جدیدی از سیاستورزی در ترکیه است که قطعا چالشهای خاص خودش را به دنبال خواهد داشت.

در کنار همه پیامها و نشــانههای نتایج همهپرســی ترکیه و نیز آمادگی برای مراحل انتخاباتی آینده، باید یادآور شد که این تغییرات بر ساختار رهبری حزب و تشکلهای محلی آن در شهرها و روستاها نیز اثر خواهد گذاشــت، همچنین بر ســازوکار دولــت تأثیر خواهد داشــت و از هماکنون شــایعاتی درباره احتمال تغییر وزرا شــنیده میشــود که در موقع کنگره حزب یا بعد از آن اتفاق خواهد افتاد و برای نخســتینبار باید دید چه تعداد از جریان ناسیونالیستی را هم در کابینه خواهد داشت.

تعدیل در حزب حاکم

خلاصه کلام اینکه، ترکیه خود را برای ورود به یک مرحله کاملا جدید در تاریــخ معاصر خود آماده میکند. ایــن مرحله تأثیر خود را بر تمام عرصه سیاســی داخلی ترکیه و در پیشــاپیش آنها حزب عدالت و توســعهای که از ســال 2002 تاکنون بر این کشــور حاکم است، خواهد گذاشت.

این حزب هرگز دیگر آن دینامیســم، نقش، وزن و چهبسا ساختار و تشــکیلات اداری و انسانی گذشــته خود را در درازمدت نخواهد داشــت. ممکن اســت از آن شــعبهها و شــاخههایی جدا شده یا گروههایی یا احزابی کوچکتر در آینده به آن ملحق شــوند، اما اینها بیش از آنکه به برخی از شــخصیتها و جریانهای داخلی حزب و مواضع آنها نســبت به تعدیل قانون اساسی و نظام ریاستی ارتباط داشــته باشد، به بازتابهای ناشــی از اجرای نظام ریاستی بر کشور ارتباط خواهد داشت.

دوسالونیم تا انتخابات ریاستجمهوری و پارلمانی 2019 باقی مانده اســت. این مدت برای اردوغان و حزب او برای تجدیدنظر در مسائل داخلی کشور کافی خواهد بود. آنها میتوانند گفتوگوهای عمیقی را با مخالفان خود یا کســانی که نســبت بــه اجرای نظام ریاســتی دچار وحشت شدهاند داشته باشــند. آنها میتوانند درباره جزئیات اجرای اصلاحات قانون اساســی با هم گفتوگو کنند. از آن گذشته باید همه گروههای سیاسی ترکیه نسبت به اصلاحات آینده رویی گشاده داشته باشند زیرا در مرحله انتقالی است که شکافها، نواقص و حفرههایی پیدا خواهد شــد و باید با صبوری و متانت آنها را برطرف کرد.

یک مسئله مهم دیگر برای حزب عدالت و توسعه در درازمدت، آمادهســازی بــرای مرحله بعــد از اردوغان بهخصــوص از جهت آمادهسازی اعضاي آینده –بهخصوص در سطح رهبری– است؛ زیرا بهطورمعمول احزاب و جریانهای سیاسی بعد از مرحله ابتدایی و تأسیسی دچار رکودی از این دست خواهند شد.

منبع: الجزیره

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.