آوار مطالبات انبوه

Shargh - - صفحه اول - كامبیز نوروزي حقوقدان

1( بيســتونهم شــورانگيز ارديبهشــت گذشت. مثــل خيلی روزهــای ديگــر. مثل دوم خــرداد. مثل بيستوچهارم خرداد. روزها میآيند و تلخی يا شيرينی خود را در دهان میگذارند و زودتر از آنچه میپنداريم، صورت تاريخ به خود میگيرنــد و به خاطرهها تبديل میشــوند. برای كســانی خاطرهای تلخ میســازند و بــرای ديگرانی خاطرهای شــيرين. بعضی خاطرهها و تاريخها اما زندهاند و بعضی ديگر نيمهجان يا بیجان در بايگانــی راكد ذهن فراموش میشــوند. اين طبع و سرشــت ناگزير زندگی و اجتماع و سياست است. عمر خاطرهها همانقدر كه مربوط به اهميت آنهاست، از ميزان توجه به آنها و استفاده ما از آنها تبعيت میكند.

2( ســالهای زيادی از آن روزها نگذشته است كه انبوه خواســتههای سياســی و اجتماعــی و فرهنگی از رئيــس دولــت اصاحات چنان بالا رفــت كه نه او و نه هيچكس ديگــر تابوتوان پاســخگويی به آن را نداشــتند. تعارضها و فاصلههای زياد ميان مطالبات با ظرفيتهای واقعی موجود آنقدر افزايش يافت كه بهسرعت به توســعه يأس و نااميدی در مردم و حتی فعالان سياســی و مدنی انجاميد. اين طبيعت آدمی است كه هرقدر فاصله آرزوها با توانايیها بيشتر باشد، خطر يأس و ســرخوردگی نيز افزايش میيابد. خيلی زود افراد و گروههايی مغرورانه و ذهنگرايانه ســخن از عبور از خاتمی يا استعفای او گفتند. نهآنکه هرآنچه دولت اصاحات كرد كامل بود و هرآنچه اصاحطلبان گفتند و كردند نقص نداشــت. مشکل آنجا بود كه در فضــای مســرور و ســرخوش از پيروزیهــای 76 در رياستجمهوری، 77 در شــورای شهر تهران و كمی بعدتر در بهمن 78 در مجلس شورای اسامی خيلی از فعــالان و مردم و حتی صاحبمنصبان از ياد بردند كه يک نظام سياســی و اجتماعی مانند ايران بســيار پيچيدهتــر و ظريفتــر از آن اســت كه فقــط در چند نهاد حقوقی منحصر و مختصر شــود و مســير تحول و اصاح، مســيری كوتاه و زودبازده و سطحی نيست. اصــولا اگرچه از يک نــگاه حقوقیِ ســاده میگوييم بايد قانون و حقوق برتر و بالاتر از همهچيز باشــد، اما واقعيت اين اســت كه حقوق حتی اگر ذيل سياســت هم قــرار نگيرد، اما عميقا متأثر از سياســت اســت. در ســالهای ابتدايی دهه 80 همــه آرزوهای بزرگ و كوچک، گذشــته از آنکه هركدام ماهيتا چقدر درست بودند بر ســر دولت آوار شــدند. چنان شــد كه گويی دولتی كــه بيش از چندســال برقرار نيســت موظف اســت تمامی آرزوها و خواســتههای قديــم و جديد همه جريانها را در بلندترين سقف و كوتاهترين مدت محقق كند. هيچگاه چنين تصوری نمیتواند واقعيت پيدا كند. تنها چيــزی كه واقعيت يافت، آوار مطالبات بر ســر دولت بــود؛ مطالباتی كه حتی بــرای تحقق درستترينشان به سالها وقت و تغييرات تدريجی نياز است؛ مطالباتی كه خيلی از آنها در آن شرايط قابليت تحقق نداشتند. بالاخره در سال 1384 امواج نااميدی از محمــد خاتمــی و تفکر اصاحطلبانــه در جامعه ايران به اوج خود رســيد. تشتت و ناسازگاری در ميان اصاحطلبان بالا گرفت. گويــی همانقدر كه مردم از خاتمی و اصاحات نااميد شــده بودنــد، جريانهای طيــف اصاحطلــب از يکديگر نااميد شــدند. فضای نااميدی و تشــتت و منازعات ناشی از آن در انتخابات ســال 84 بهخوبی خود را نشــان داد و يکی از عوامل مهم رویكارآمدن دولتی شد كه تنها ارمغانش شدت و عسرت ملی بود.

3( پيروزی شورانگيز روحانی در انتخابات دوازدهم و پيروزی فهرســت اميد در انتخابات شورای تهران و پيش از آن پيروزی چشمگير فهرست همين جريان در مجلس در سال 94 شــورانگيز است و انتظارات برای اصاح امور و حفظ كشور از خطرات خارجی و ترميم روابــط بينالمللی ايران و مديريت عقانی و توســعه آزادیهای سياســی و مدنــی را افزايش میدهد. اين وضعيت مشــابهتهای زيادی با وضعيت ســه نهاد حقوقی قدرت در ايران در ســال 1380 دارد. قطعنظر از كيفيتهای شخصی افراد در آن سالها، اينک نيز هر ســه نهاد در اختيار همين طيف سياسی است. همين ويژگی میتواند زمينه يا انگيزهای برای اوجگيری ذهنی انبوه مطالبات را فراهم آورد.

4( شايد طرح اين انذار يا نگرانی در روزهای شيرين پيروزی، نوعی تلخمزاجی يا وقتناشناسی تلقی شود، اما چهار ســال، مدت اندكی اســت و از هرروز آن بايد بيشــترين بهره را گرفت. از تجربه نيمــه اول دهه80 در دوره دوم روحانــی چگونه بايد بهره گرفت؟ طيف سياسی مشــهور به اعتدال و اصاح در سه انتخابات پيروزی چشــمگيری يافتند. اكثريــت قابلتوجهی از جامعه ايــران عاقه و گرايش خــود را به اين جريان نشــان داده و اهداف و آرمانها و خواســتههای خود را با حمايت از اين جريان دنبال كردند. شــکی نيست كه موقعيت اين جريان در رياســتجمهوری، مجلس و شورای شهر تهران زمينههای مناسبی برای طراحی و اجرای برنامههای اصاحی و عقانی فراهم میآورد و بايــد دولت و نمايندگان مجلس و اعضای شــورا، با نظارت دقيق ملت، وظايف خود را انجام داده و از اين امکان اســتفاده كامل كنند. بااينحــال از ياد نبايد برد كه توانايیهای دولت و جريان حامی آن از يکســو و ظرفيتهای عمومی سياسی و اجتماعی جامعه ايران از ســوي ديگر قابليتها و گنجايشهای معينی دارد. اين انتظار كه دولت در چهار سال بتواند انبوه مطالبات انواع گروههای سياســی و اجتماعی اعم از فرهنگی، سياســی، اجتماعی و اقتصادی را پاســخ داده و همه آنها را حل كند، همان انتظاری اســت كه در سالهای نيمه نخست دهه 80 شکل گرفت و چنان آثار مخربی برجای گذاشت.

5( اين ســخن به آن معنا نيست كه نبايد از دولت روحانی مطالباتی داشت، بلکه بايد انتظار داشته باشيم كه زمينههای مناسب برای اصاح امور در بخشهای مختلف كشور را فراهم آورد. دولت، مجلس و شورای شهر را بايد در اتاق شيشهای گذاشت و ديدهبانی و نقد كرد، اما بايد به اين واقعيت نيز توجه شــود كه اصاح و اصاحات امری تدريجی است كه محصور در شرايط پيچيده سياســی، فرهنگی، قانونی و اقتصادی است و ثمردهی آنها مستلزم دقتهای بسيار در ابعاد حقوقی و سياسی است و سالهای زيادی بايد صرف آن شود. در اينجا آنچه مهم است، جهتگيریهای دولت است و زمينهسازیهايش، نه دســتيابی حداكثری به نتايج فوری و كوتاهمدت. نبايد با تکرار تجربه زيانبار مطالبات انبوه آزمودهها را دوباره آزمود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.