راي قالیباچفيناكاعميمالصویلگارايانتاز ناگاا م نهتميرححابيارنيکرد

اصولگرايي دچار اغتشاش هويتي شده است

Shargh - - سياست -

شما چند روز مانده به انتخابات کاملا سکوت و از تحلیل خودداری کردید، چرا؟

ســکوت من در چنــد روز قبل از انتخابــات و عدم اعلام صریح نظرات به دلیل فضاي احساســي غالب بر اصولگرایــان بود که عملا امکان نقد عقلاني را از میان برده بود. دوســتان بههیچوجه آمادگي شــنیدن نقد را نداشــته و جز تأیید نميطلبیدند و این براي من امکان نداشت. در فضاي غیرعام، دیدگاههاي خود را در مورد رفتار و ادبیات غلط به افراد منشــأ اثر ميگفتم و نتیجه حاضر را پیشبیني و تذکر مــيدادم. در مصاحبههاي عمومــي هم گفته بودم اگــر اصولگرایان بتوانند بدون هراســاندن افکار عمومي از خود به دور دوم راه یابند، احتمــال پیروزي دارنــد؛ بهویژه با قالیبــاف، ولي تمام مسیرها معکوس پیموده شد.

آیا میتــوان گفت انتخابات ریاســتجمهوری دوازدهم بهنوعی سرنوشت اصولگرایی را هم تغییر داده یا خواهد داد؟ اصولا این انتخابات روی جریان اصولگرایی چه اثری خواهد گذاشت؟

امیدوارم چنیــن اتفاقی بیفتد. جریــان اصولگرایی دارای ریشــههای قدرتمنــد اجتماعــی اســت، امــا مدتهاســت به دلیل خودداری از بازنگری در مبانی و حتــی راهبردها و تاکتیکها و بهویــژه ادبیات ارتباط با افکار عمومی به حاشیه کشــیده شده است و حتی در زمانی که قدرت را در دوران احمدینژاد به دست آورد، به دلیل ضعف تشــکیلاتی و ارتباطی، رئیسجمهوري را از دســت داد. بر این باور هســتم که زمان آن رسیده که اصولگرایی به تذکری که سالهاست داده میشود، توجــه کرده و بــه بازتعریف جایگاه خــود و همچنین باورهــا و اصول بپــردازد. اصولگرایــی دارای مبانی و پرنســیپهای ارزشمندی است که با دین پیوند خورده؛ اما اکنون میبینیم پوپولیســم و قدرتگرایی این اصول را از متن به حاشیه رانده است.

اصولگرایــان با همه ســازوبرگ و برنامهریزی و ائتلاف و جبههســازی و حمایتهای کامل از نامزد موردنظر خود نتوانســتند نتیجه لازم را به دســت آورده و پیــروز انتخابات شــوند. قطعــا دلایل آن مختلف است.

بخشــی از آن بــه بحــران هویــت برمیگــردد. اصولگرایان دچار اغتشاش هویتی شدهاند؛ اصولگرایی نبایــد با افراد تعریف شــود؛ افــراد باید نســبت خود را بــا اصولگرایی تعریــف کنند. نمونه روشــن آن هم بهحاشیهرفتن نهادهای مهم اصولگرایی نظیر جامعتین است. جامعتین از پیشــگامی در جریان اصولگرا کاملا به دنبالهروی افتاده اســت؛ این خطرناک است و باعث کاستهشــدن از وزن ارزشــی و اعتقــادی اصولگرایان و پرشــدن این خلأ بــا قدرتگرایــی و فرصتطلبی و پوپولیســم میشود. از طرف دیگر؛ این اغتشاش هویتی به اغتشــاش و تناقض رفتاری انجامیده اســت. توسل به خوانندگان زیرزمینی شــاید برای اصلاحطلبان زیاد خلاف تعریفشان از قدرت نباشد، ولی برای اصولگرایی فاجعه است. برای اصولگرا کســب رأی به هر قیمتی ارزش ندارد. اصولگرایان از طرف دیگر قدرت نرم خود را که در ارزشهای فرهنگی و دینی نهفته به فراموشی ســپرده و به ســاختارهای قدرت و رانتهای سیاسی چسبیدهاند. ما باید بدانیم که قدرت نرم دینی 14٠٠ سال سابقه مثبت و ریشه در جامعه دارد؛ نباید این ارزشها را کنار بگذاریــم و برای قدرت بــه بازیهای پوچ اتکا به سلبریتیها بپردازیم. از ســوی دیگر؛ مشکل ادبیات ارتباطــی اصولگرایــان هم مهم اســت. اصولگرایان بایــد مظهر عقلانیــت، صداقت و پاکدســتی توصیهشــده در دیــن باشــند؛ نه مظهر خشم و نفرت و بینظمی و حذف رقیب به هر قیمت یا کسب قدرت به هر قیمت.

اگر قرار به یك دستهبندی از اشــتباهات اصولگرایــان در ایــن انتخابــات باشــد، این دســتهبندي از نظر شما چیست؟

قالیباف – به دلیلی که نمیدانم- با سر وارد انتخابات شد؛ ادبیاتی نامتناسب با شخصیتش و تکیهکلامهایی سوسیالیستیپوپولیستی برگزید؛ تمام ظرفیت مثبت قالیباف در یک بازی دو سر باخت سوخت. قالیباف حیف شد ولی کسی جز خود او را نمیتوان سرزنش کرد. همینجاست که ما ارزش مشاوران هوشمند سیاسی و فضاشناس را میفهمیم

1. تلاش ناموفق براي آشناسازي جامعه با چهره ناآشناي حجتالاسلام رئیسي در مدت کوتاه. 2. جابهجایي ناموفق چهره نامآشناي قالیباف با چهره کمآشناي رئیسي. ۳. ورود قالیبــاف از مســیر غلط به صحنــه انتخابات. قالیباف در بســتر گفتمان کارآمدي و بــا اتخاذ موضع نقد منطقي و غیرتخریبگر ميتوانســت از شــکلگیري دوقطبي احساســي بکاهد و عملا درصد رأي احساسي مبتنيبر ترس از رقیب به روحاني را کاهش دهد. ٤. در ایــن رقابت از قالیباف چهرهاي کینهجو و مهاجم که روي شــکاف ‪-٤ 9٦‬ درصد ميکوشید خود را سمبل محرومان نشــان دهــد، ولي فاقد پتانســیل آن بود، به نمایــش درآمد درحاليکه قالیبــاف ظرفیت رقابت در گفتمان کارآمدي با تصویر یك مدیر واقعگرا، منصف و کارآمد را داشــت که بهویژه طبقات متوسط قادر بودند به او تکیه کنند. اساســا دلیل تقدم رئیســي بر قالیباف برخــورد متین او بــود، پس متانت بــرگ برنده بود، نه جنجالگري و تهاجم منفي!

قالیبــاف فرصتــي طلایي بــراي موفقیــت و حتي پیــروزي را بــه دلیل برخورد احساســي و نیــز راهبرد غلط انتخاباتي که محصول مشــاوره افراد نامسلط به سیاست بود، از دست داد. ما نباید سرمایههاي مدیریتي خود را به این راحتي بسوزانیم.

٥. باز هم فقدان برنامه بــه اصولگرایان ضربه زد؛ همیشه خلأ برنامه را شــعار پر ميکند. مردم احساس کردند دســت اصولگرایان براي حــل معضلات خالي است؛ هرچند دغدغههاي آنها در بیان معضل طبقات محروم درست است.

٦. افتــادن در چرخه شــعارهاي سوسیالیســتيپوپولیســتي بدون ارائه برنامه دقیق، درحاليکه سابقه جریــان اصولگــرا در واقع باور به اقتصاد باز در بســتر ارزشهاي اســلامي بود؛ نشــان ميدهد لنگر تئوریك اصولگرایــان دیگــر آنها را به ارزشــي خــاص متصل نکرده و میل به پیروزي آنها را به ســوي پوپولیسم کور ميراند. این در حالي است که قويترین پیشرانههاي نظري؛ یعني جامعتیــن، در کنار اصولگرایان بوده ولي سالهاست کارخانه موتور تئوریك آنها خاموش است.

نقاط اتصــال اصولگرایان به ارزشهــاي دیني که رفتار سیاسي برونداد آن است، باید بازبیني شود.

بعضــي از رفتارها در انتخابات نشــانگر ضعف در همین نقطه اســت. روحانیت باید شجاعانه به عنوان بــازرس همین اشــکالات در جهــت تطبیــق رفتار با آموزههاي دین وارد صحنه شوند. نباید بحران اخلاقي در جریان دینگراي اصولگرا به وجود آید. ↙

اتفاقــات روزهای اخیــر در اردوگاه اصولگرایی مانند دیدار آقاي رئیســي با امیرحســین تتلو را در شکســت اصولگرایی چقدر مؤثــر میدانید؟ برخی معتقدند این دیدار با مشاوره نزدیکان احمدینژاد در ستاد آقای رئیسی رقم خورد. تا چه اندازه با این تحلیــل موافقاید و اصلا این اتفــاق را که از منظر بیرونی بســیار عجیــب به نظر میرســید چقدر در نتیجه کار به ضرر آقای رئیسی مؤثر میدانید؟ برخی معتقدند که جریــان اصولگرایی به هــوای جذب رأی هــواداران چندمیلیونــی ایــن خواننده بود که به ســراغش رفت. آیا جریان اصولگرایی تا این اندازه به بحران و بنبست رسیده است؟

من دربــاره زندگی شــخصی فــرد نامبرده قضاوتــی نمیکنم؛ چنین حقــی هم برای خودم قائل نیســتم؛ اما این دیدار نشانه بدی بود. ما اصولگرایان مدعی هستیم قدرت برای مــا ارزش درجه دو را دارد و اهمیت نخست متعلق به ارزشهای دینی اســت. این که مــا تصور کنیم هر کاری ما انجام میدهیم، همان دین اســت، غلط است. ما باید خودمان را با ارزشهای دینی تطبیق دهیم. قدرت نباید آنقــدر اهمیت یابد که هر کاری مجاز شــود. این دیدار نشانهای از غلبه پوپولیسم و قدرتگرایی است. افول ما تا این حد بوده اســت که از شــاخصهایی مانند مراجع و علمای بزرگ دین به رپرهای زیرزمینی رســیدهایم؟ هر توجیهی شود، بیمعناســت. من مخالف آن نیستم که افراد توبه کرده و بازگردند؛ اشــکالی ندارد ولی بســیار زشــت اســت که به طمع رأی چنین کنیم؛ این کار فقط حرکتی غلط نبود، فاجعه بود. علامتی از یک انحراف در رویکرد سیاسی تحت نام اصولگرایی بود؛ آنهم از سوی عالمی که پدر همسر او نگاهی سختگیرانه در این زمینه دارد. من رفتار شخصی آقای رئیسی را در مناظرات متین و محترمانه دیدم و اگر کســانی چنین مشورتی دادهاند، حتما باید در باورهای اصولگرایانه آنها شک کرد.

چه تحلیلی باعث میشــود مثلا آقای مقصودلو معــروف به تتلو بــه عنوان حامی آقای رئیســی با ایشــان دیدار کند و برجسته شــود؟ این توصیه و مشــاوره از جانب چه جریان یا افــرادی بوده، خبر دارید؟

من واقعا اطلاعی ندارم؛ اما با سردرگمی دوستانمان در توجیه این عمل مواجه بودم. در برخورد عادی، من

مخالف آن نیســتم که همه اقشار به نحوی رابطهای را با اصولگرایی تعریف کنند؛ بالاخره همه شــهروند این کشور هستند؛ ولی در فضایی که شبهه طمع رأی وجود دارد، این عمل توجیهپذیر نبود. ↙

زمانــی بزرگــی از اصلاحات گفت کــه نقیصه اصلاحطلبــی ایــن اســت کــه دموکراســی و آزادیخواهی را با سفره مردم نتوانسته گره بزند. به نظر میرســد اصلاحطلبان تا حد زیادی توانستهاند این نقیصه خــود را برطرف کنند و شــاهد آن هم انتخابات اخیر اســت که شعارهای منتهی به توزیع پول و یارانه، خریداری پیدا نمیکند. در مقابل شــما معتقد بودهاید )به اشــتباه یا درست( چهرهای که از اصولگرایان تبیین شــده، آنها را ضد آزادیخواهی تصویر کرده اســت. آیا به نظر شــما همین تصویر بالاخره پاشنهآشــیل آنها نشــد؟ آیــا اصولگرایان قربانی این نگاه نشدهاند؟ یعنی اصلاحطلبی سعی کرد نقیصــه خود را جبــران کند؛ امــا اصولگرایی نتوانست یا نخواست.

خیر اصلاحطلبی هنوز نتوانســته اســت با طبقات مســتضعف پیوند بیابد. این ضعف هنوز پابرجاســت. اگرمردم به شــعارهای پوپولیســتی افزایش نامعقول یارانه «نــه» گفتند، بــه دلیل ارتبــاط اصلاحطلبان با طبقات مستضعف نیست؛ به دلیل سطح بالای آگاهی تودههاســت کــه نمیتوان آنهــا را با این شــعارها به ســوی خود کشــید. نقطه ضعف اصولگرایــان؛ یعنی ضعف ارتباطی با طبقات متوســط یا بخشی از نخبگان دانشــگاهی و اتخــاذ یا طراحــی ادبیات نوگــرا هنوز پابرجاست و حتما باید بازنگری شود. ↙

کنارکشــیدن آقای قالیباف را تا چــه اندازه در شکســت اصولگرایان مهم میدانیــد؟ گفته بودید اگــر کار به دور دوم بکشــد، شــانس اصولگرایان بیشتر اســت. گویا خود آنها هم این را میدانستند؛ اما چه شــد که این اتفاق نیفتاد. چه تحلیلی باعث کنارکشیدن آقای قالیباف شد؟ آیا ایشان واقعا رأی نداشــت؟ آیا تصور این بود که آراي ایشان به سبد اصولگرایان ریخته میشــود؟ درحالیکه معلوم بود همه سبد رأی ایشان پایگاه اصولگرایی ندارد.

آقــای قالیبــاف با وجود داشــتن بهتریــن فرصت، متأســفانه عملیات انتحاری کرد. برایــن باور بودم که قالیباف در بســتر گفتمان کارآمدی و بــا اتخاذ ادبیات وزیــن و محترمانه و البته نقد علمی قدرتمند با اتکا به تجربــه مدیریتی خود قادر بود از ایجاد فضای دوقطبی رادیکال جلوگیری کند؛ در این صورت انتخابات به دور دوم میرفت و قالیباف بــا وحدت قهری پیشآمده در اصولگرایــی قادر بــود حداقل 4٠ درصــد احتمال برد داشته باشــد. اما قالیباف – به دلیلی که نمیدانم- با سر وارد انتخابات شد؛ ادبیاتی نامتناسب با شخصیتش و تکیهکلامهایی سوسیالیســتی- پوپولیســتی برگزید؛ تمام ظرفیت مثبت قالیباف در یک بازی دو ســر باخت سوخت.

ادامه در صفحه 19

شــرق: حتي ائتلاف هم برایشان کارساز نشد. آنهمه سازوبرگ و جبههسازي حمایت و همراهي و آمدن همه جریانها و چهرهها پشتســر ابراهیم رئیسي کمکي به پیروزي او نکرد. این ناکامي بهنوعي چهارمین باخت اصولگرایان )با احتســاب رأي مهم مجلس خبرگان و شــوراي اسلامي در تهران( خواهد بود. آنها که عزمشان را براي یكدورهايکردن دوره ریاســتجمهوري حسن روحاني جزم کرده بودند، با اختلاف نزدیك هشــت میلیون رأي عقب ماندند. مســئله مهم اما براي اصولگرایان فراتــر از یکي، دو انتخابات است. اصولگرایان با مشکلات عدیدهتري روبهرو هستند که انتخابات نماد یا نمودي از آن است. گفتمان اصولگرایي سالهاســت درگیر بحرانهایي اســت که توان چارهســازي براي آن نــدارد. امیر محبیان، روزنامهنگار اصولگرا، تحلیلگر سیاسي و استاد فلسفه غرب، اصولا نخستین فردي است که رسانهها براي شنیدن تحلیلهایش از اوضاع اصولگرایي به سراغش ميروند. یك روز بعد از انتخابات ریاستجمهوري دوازدهم ، «شرق» هم با او درباره «مسئله اصولگرایي » عطف به انتخابات اخیر، گفتوگو کرده است.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.