ایالات متحده و موازنه قدرت در خاورمیانه

Shargh - - جهان - فرشید جعفری. استادیار دانشگاه

در دوره ریاســتجمهوری «باراک اوباما» موازنه قــدرت در خاورمیانــه به نفع روســیه و ایران تغییر یافــت. در ایــن دوره ایالات متحده ســطح توقعات قدرت خــود در خاورمیانــه را به نازلترین ســطح خود رســاند، بهگونهای که بســیاری از تحلیلگران و روزنامهنــگاران حرفــهای در سیاســت بینالملل معنــای بیتفاوتی تلویحی ایالات متحده را به افول قدرت آن کشور در سلسلهمراتب قدرت در سیاست بینالملل تفســیر کردند. در واقع دولت باراک اوباما در قبال روســیه استراتژی ساکتســازی را در پیش گرفت؛ دولتی که این اســتراتژی را در پیش میگیرد با هدف تعدیل رفتار رقیب بخشــی از قدرت خود را واگذار میکند؛ به امیــد اینکه رقیب با حس امنیت بیشتر اندیشه تسلط و تهاجم را از ذهن خود تعدیل، کاهش یا حذف کند؛ اما این استراتژی موازنه قدرت را بهنفع رقیب رقم میزند. این بیتفاوتی تلویحی در قبال خاورمیانه موجب ایجاد یک حفره قدرت در این منطقه اســتراتژیک شد. روسیه بهعنوان نزدیکترین رقیــب ایالات متحده در خاورمیانــه بیدرنگ از این روگردانــی آمریکا از خاورمیانــه بهره برد و به بهانه دفع داعش و حمایت از دولت بشــار اسد، با حضور تمامعیــار نظامی خود در ســوریه درصدد برآمد که ایــن حفره قدرت را پر کند و نام هژمون منطقه را که پیشتر دســت آمریکا و متحدانش بود، از آن خود و از این فرصت طلایی برای تغییر موازنه قدرت بهنفع خویش اســتفاده کند. به نظر میرسید که روسیه در حصول این مقصود کامیاب بوده است؛ ازسویدیگر نزدیکترین متحد روســیه در خاورمیانه یعنی ایران با دیپلماسی هوشــمندانه و حرفهای خود توانست به یک توافق جامع هســتهای بــا قدرتهای بزرگ جهانی دســت یابد و یکباره موازنه منطقهای قدرت در خاورمیانه را علیه رقیبان خود یعنی اســرائیل و عربستان تغییر دهد؛ اما در انتخابات سراسری هشت نوامبر 20۱۶ ایالات متحده «دونالد ترامپ» با شــعار «اعاده قــدرت آمریکا به روزگار باشــکوه خود» و با تکنیکهای غیرمتعارف انتخاباتی، رقیب خود یعنی «هیلاری کلینتون» را پشتســر گذاشــت و بهعنوان چهلوپنجمیــن رئیسجمهــور آمریکا نــام خود را ثبت کــرد. معنای نهفته در پس واژگان این شــعار ایفای نقش ســنتی آمریکا در مناطق مختلف جهان بــود. از همین رو با تغییر محســوس در اســتراتژی پیشــین آمریــکا در خاورمیانــه و به منظــور کنترل رقیب خود، یعنی روســیه، از دســتیابی به هژمونی منطقهای، دو اســتراتژی اصلی و سنتی قدرتهای بزرگ سیاســت بینالملل در قبــال رفتار هژمونیک روســیه در خاورمیانه را در پیش گرفت. با تأســی از اندیشه «جان میرشایمر» این دو استراتژی عبارتاند از «موازنهســازی» و «احاله مسئولیت». سفر مجلل خانوادگی دونالد ترامپ به عربستان سعودی، شروع تحقق ایــن دو اســتراتژی در خاورمیانه بود. دولت ترامپ از طریق اســتراتژی «موازنهســازی» ســعی در برهمزدن موازنه قــدرت علیه رقیب خود یعنی روســیه دارد. آمریکا در مرحله اول از طریق انعقاد قراردادهای کلان و بیســابقه فروش تسلیحات به متحدان عرب خــود درصدد برآمد کــه یک ائتلاف دفاعی در جنوب خاورمیانــه علیه ائتلاف نهچندان منسجم شــمال خاورمیانه برای مهار روسیه و ایران ایجاد کند. در مرحله دوم در نشست ریاض پیامهای روشــنی را از طریق گفتمانسازی مبارزه با تروریسم در عراق و ســوریه و نکوهش دور از واقعیت نقش ایران و ســوریه در حمایت از تروریسم و افراطگرایی و همچنین تأسیس یک «مرکز جهانی مقابله با تفکر افراطگرایــی» در ریاض، به رقیــب هژمونیک خود یعنی روسیه فرســتاد. معنای این پیام بیشتر مقابله بود تــا مصالحه، یعنی بــه بیان میرشــایمر ایالات متحده خطی بر ماســه کشید و به روسیه و متحدان آن هشدار داد که از آن خط رد نشوند. با اینکه گفته میشود استراتژی «احاله مسئولیت» جایگزینی برای اســتراتژی موازنهسازی اســت اما ایالات متحده با محوریت ترامپ از طریق واردکردن یک عنصر نو در امر دیپلماســی سیاسی همزمان از این دو استراتژی بهــره برد. آن عنصر در واقع «روش تاجرمســلکی» در دیپلماســی سیاسی بود؛ روشــی که فقط دونالد ترامــپ کارآفرین به واســطه آگاهــی از روشهای موفقیــت در کســبوکار میتوانســت از پــس آن برآید. آمریکا در عین اینکه بهعنوان یک موازنهســاز مستقیم در خاورمیانه ظاهر شد، مسئولیت برقراری موازنــه را از طریق قانعکردن متحدان عرب خود به پرداخت هزینههای مبارزه با تروریسم در ظاهر و در باطن مهار قدرت رقیب، بــه آنها احاله کرد. ترامپ در ســخنرانیهای متعــددی صحبت از «ســواری مجانی» کشورهای دیگر از ایالات متحده برای تأمین امنیتشــان کرده بــود، اما روش تاجرمســلکی خود اجازه ســواری مجانی به کشــورهای عربی را نداد. دراینمیان لازم اســت ائتلاف شــمال خاورمیانه با محوریت روســیه، ایران، عراق، سوریه و حتی ترکیه انســجام خود را بازیابد و یــک حرکت مقابلهبهمثل دربرابر ائتــلاف جنوب خاورمیانه بــه منظور ایجاد موازنه جدید علیه ائتلاف مذکور به انجام رســاند و حتی حمایت قدرتهای بــزرگ برونمنطقهای، در اولویت اول چین و ســپس فرانســه و آلمان را برای پیوستن به ائتلاف شمال خاورمیانه جلب کند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.