مرجعیت علمی دانشگاه را بايد به رسمیت شناخت

Shargh - - علم - مهدی گلشنی* . محمدمهدی شیخجباری*

انتخابات ریاســتجمهوری را پشتســر گذاشــتیم. رأیدهندگان در انتخاب خود بــه معیارهای مختلفی توجه کردند. اغلب خواستههای اکثریت اقشار مختلف جامعه، معمولا وجــوه و جنبههای مختلف توســعه کشــور را دربر میگیرد. یکی از ابعاد و وجوه توســعه کشورها که در توسعه اقتصادی و اجتماعی و در کیفیت زندگی شهروندان نمود و تأثیری مستقیم دارد، توسعه و رشــد علم در کشــور اســت. بنابراین بجاســت که شــهروندان به طرحها و برنامههــای رئیسجمهور در مورد رشــد علم کشور نیز توجه داشــته باشند. در این نوشــتار ما بهعنوان اعضایی از جامعه دانشگاهی اهم مسائلی را که علم و جامعه علمی کشور با آن مواجهند، مطرح میکنیم.

نامزدهای انتخابات ریاســتجمهوری، شــخصیت، ســوابق و تواناییهــا و دیدگاههــا و برنامههای خود را مطرح کردند و آن را به محک رأی شــهروندان گذاشتند و مــردم از بین آنان، یکــی را برگزیدنــد. رئیسجمهور بهعنوان رئیس قوه مجریه و شــخص دوم کشور نقش عمــدهای در جهتگیــری و تحولات کشــور دارد و به نوعــی زندگــی تمامی آحــاد جامعه را متأثــر میکند. به همین دلیل بــود که رأیدهنــدگان در انتخاب خود بســیار توجه کردند. طبیعی اســت که عمده دغدغهها و مطالبات عموم مردم حول محورهای امنیت کشــور، امنیت اقتصادی بهویژه تأمین معیشــت و امنیت شغلی و حوزه ســامت و بهداشت باشــد. به بیانی بهتر و در یک کام، خواسته طبیعی و بهحق مردم، بهبود کیفیت زندگی اســت و عمــده نامزدها هم با توجــه به همین خواســته، شــعارهای خود را مطرح کردند. اما ســؤال اساسی این اســت که واقعا دســتیابی به امنیت پایدار اجتماعی، اقتصادی و ســامت در مقام عمل و با توجه به واقعیتهای کشــور ما چگونه حاصل خواهد شــد؟ این سؤال تنها درباره کشور ما مطرح نیست و شهروندان تمامی کشــورهای جهان نیز با همین ســؤال مواجهند. البته این مسئله ابعاد بسیار دارد و اصا مسئله سادهای نیســت. جوابدادن به این ســؤال نیازمنــد مطالعات عمیق و ریشهای و تحلیلهای دقیق و کارشناسانه، با در نظرگرفتن شرایط خاص هر کشور است. فارغ از جزئیات و تفاوتهای بعضا مهم شــرایط محیطــی، فرهنگی و تاریخــی جوامع مختلف، راهحلی که امتحان خود را در بسیاری از کشــورها پس داده، با عنوان «توسعه پایدار» شناخته میشود، یعنی بهبود کیفیت زندگی مردم نهایتا در گرو توســعه پایدار کشــور اســت. یکی از محورهای مهم توســعه پایدار کشور توســعه علمی است، یعنی توســعهای که بــا روشها و مبانی علمی انجام شــود. برای جوامع و کشــورهایی به بزرگی ایران، لازم اســت توانایی برنامهریزی و اجرای توســعه علمی کشــور )یا حداقل بخــش قابل توجــه آن( از نیروهای متخصص داخلی تأمین شــود و این نیازمند توسعه علم در کشور اســت. به صورت خاصه: توسعه علمی کشور نیازمند توســعه علم در کشور اســت. اما توسعه و رشد علم و سطح علمی کشور نیز خود جوانب فراوان دارد و نهتنها نیازمنــد برنامهریزی دقیق و کارشناســانه از تحصیات پیشدبســتان تا سطوح عالی دکتراســت، بلکه نیازمند توجه به پژوهش و نوآوری در علم اســت. برای رشــد علمــی عاوه بر آموزش علم و دیــدگاه علمی، نیازمند توجــه به پژوهش نیز هســتیم. در اینجا بــه تبیین اهم موارد مربوط به توسعه علم در کشور و مطالبات علمی و جامعه دانشگاهی، از دید خود میپردازیم.

آموزش عمومی-آموزش رسمی قبل از دانشگاه

مطابق قانون اساســی، دولت موظف است امکان تحصیل رایگان آحاد افراد کشــور را فراهم آورد و این از طریق نظام آموزش رســمی کشــور انجام میشود. برنامههای آموزش رسمی باید در جهت توانمندکردن و آمادهسازی افراد برای زندگی در فضای واقعی جامعه و مبتنــی بر روشهــای مطالعهشــده و محکخورده آموزش و تربیت باشــد. در اجرای موفــق برنامههای درسی دو عامل الف- آموزگار تربیتشدهای که دغدغه معیشت ندارد و ب- مکان و محیط استاندارد آموزشی، نقش اساســی دارند. عملکرد دانشگاه فرهنگیان، که ظاهرا با هدف تأمین آموزگار در چند سال اخیر تأسیس شده، نابســامانیها و نگرانیهای جدیای را در حوزه پرورش آموزگاران توانمند به وجود آورده است.

جایگاه دانشگاه در کشور

هر جامعهای بــرای ثبات خود، به گروههای مرجع اجتماعی در موضوعات مختلف نیاز دارد. دانشــگاهها در جایــگاه مرجعیت علمی قرار دارند و این مرجعیت در وهلــه اول بایــد از ســوی دولــت و در رأس آن، رئیسجمهور به رسمیت شناخته شود. در تفکر، گفتار و عمل این بدان معناست که او در حل مسائل مختلف کشــور بر توان علمی دانشــگاهها اعتماد و تکیه کند و معتقد به توانمندکردن و ظرفیتســازی در دانشگاهها برای حل مسائل کشور باشــد. برخی از مسائل مهمی که برای آنها باید به دانشگاهها مراجعه کرد، عبارتاند از: بحران محیط زیست و زیستبوم کشور؛ خطر جدی وقوع زلزله در بیشــتر نقاط کشور و نحوه مقابله با آن؛ بهرهوری بهینه از منابع انــرژی با توجه به مزیتهای نسبی کشــور؛ فراوری محصولات معدنی و کشاورزی کشور؛ امنیت و سامت غذایی-دارویی کشور.

علوم پایه، اساس توسعه علم

تقســیمبندی موضوعی در علــم نمودی صریح در عناوین رشــتههای مختلف دانشگاهی دارد که همه با آن آشنا هستند. برخی از علوم مانند علوم مهندسی و پزشکی به کاربرد نزدیکترند و با فاصله زمانی کمی از کشــف یا اختراع در قالب فناوری و خدمات در زندگی مردم نمود مییابند. علوم پایه و زیرساختهای علمی کشــور به مثابه ســرمایهگذاری بلندمدتی هســتند که معمولا حکومتها انجام میدهند و متضمن پیشرفت فناورانه، صنعتی و پزشــکی کشــورها در آیندهاند. به قول معروف «علم امروز، تکنولوژی فردا است.»

اهمیت مراودات علمی بینالمللی

در طول تاریخ مکاتب مختلف علمی در کشورهای مختلــف وجود داشــته و دارد و مــراودات علمی و ارائــه نتایج علمی و پژوهشــی به ســایر متخصصان همرشــته و به نقد گذاردن این ایدهها و دســتاوردها در مجامــع علمی همواره بخش مهمــی از فرهنگ علمی و متضمن پیشــرفت و اعتای علم بوده است. با وجود کاهش فاصله ما بــا مرزهای دانش، بهویژه در ســالهای اخیر، ســطح علمی در کشــور ما هنوز بــا مرزهــای دانش فاصلــه قابل ماحظــهای دارد. هــر چند کاهش هرچه بیشــتر این فاصلــه در وهله اول، تاش هرچه بیشــتر دانشــمندان ما را میطلبد، داشــتن مراودات مســتمر و جدی با مجامع علمی و دانشــگاهی بینالمللی، بخشــی غیرقابــل اغماض اســت و جایگزین دیگری ندارد. بدون مراودات جدی بینالمللی علمی و قرارداشتن در متن تحولات علمی ما هیچگاه به مرزهای دانش و توسعه علم نخواهیم رسید. ما نباید صرفا بر آنچه که از غرب اخذ میکنیم تکیه کنیم، بلکه باید همــواره در فکر نوآوری علمی در سطح دانش روز باشــیم، چیزی که بسیار مغفول واقع شده و از آن دور هستیم. انتظار از رئیسجمهور، معاون علمی و وزیر علوم او و دســتگاههای ذیربط این است که اهمیت ورود به مرزهای دانش و حضور در آن جایگاه را بشناســند و ملزومات آن را درک و راه را برای آن هموار کنند. بخشــی از این مهم با اصاح آییننامههــای مربــوط و وزندادن بــه تــاش برای حرکــت در مرزهــای دانش و بخشــی از آن از طریق تسهیل ارتباطات و مبادلات معنادار علمی بینالمللی قابل انجام است.

تدوین و رعایت استانداردها

اهمیــت تدوین و رعایت اســتانداردها و کیفیت در تمامی آییننامهها و دستورالعملهای اجرائی، بهویژه در مســائل مربوط به دانشــگاهها و برنامههای علمی کشــور از جمله نکات مغفول مانده است. نکتهای که تقریبا در تمامی مسائل کشور به آن کمتوجهی میشود، مفهوم اســتانداردها و لزوم رعایت آنهاســت. مفهوم استاندارد منحصر به کالاها و خدمات مصرفی نیست، بلکه برای آموزشوپرورش و نوع و روش مدیریتها و تدوین آییننامهها و مقررات اجرائی نیز چارچوبهای اســتاندارد وجود دارد. تدوین و رعایت اســتانداردها و اینکه اســتانداردها متضمن حداقلی از کیفیت باشند، نیاز به فرهنگسازی وسیع دارد. انتظار از رئیسجمهور )هم بهعنوان رئیــس قوهمجریه و هم بهعنوان رئیس شــورای عالی انقاب فرهنگی( و مجموعههای تابعه آن، توجه درخور به مسئله استانداردها و فرهنگسازی دراینباره است. آموزش چه در دوره قبل از دانشگاه و چه در دانشگاه و همچنین پژوهش )چه مراحل انجام پژوهش و چه وســایل و آزمایشــگاههای پژوهشــی( استانداردهای شناخته شــده بینالمللی دارند و توجه به آنهــا لازمــه پیشــرفت و ارتقای کیفیــت علمیپژوهشی است.

* اعضای فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.