محیط یادگیری در آموزش پیش از دبستان

Shargh - - تخته سفيد - رمضان عبدالحسینی

اگر برنامه درســی پیش از دبستان را متشکل از عناصری بدانیم، يکــی از مهمترين اين عناصر که گاه بهعنوان «معلم ســوم» کودک شــناخته میشود، محیط فیزيکی يادگیری اســت. اين نامگذاری به دلیل آن اســت که محیط فیزيکی، با اجزا و ويژگیهای خاص خود میتواند يادگیری کودک را در حوزههای مختلف رشــدی تســريع يا از آن ممانعت کند. بیشــک طراحی محیطهــای فیزيکی محرک رشــد، پیچیدگیهــای فراوانــی دارد و در اين امر مهم، مشــارکت صاحبنظران و متخصصان آموزشــی و حوزههای مختلف رشدی، متخصصان معمــاری، مربیان و حتی خانواده کودک امری ضروری اســت؛ باوجوداين بر اســاس تجــارب بهدســتآمده از تحقیقات میتــوان توصیههايی را در ارتباط با محیطهای فیزيکی مطلوب در آموزش پیش از دبستان مطرح کرد.

محیط فیزيکی بايد سلامت و ايمنی کودکان را تضمین کند! يکی از مهمتريــن ويژگیهای يادگیری کــودک، توأمانبودن آن با حرکت زياد است. لازم اســت محیطهای فیزيکی بهگونهای طراحی شوند که کودکان بدون اينکه اضطراب صدمهديدن داشــته باشند بتوانند آزادانه بدوند، بچرخند، بالا بروند، کشــف کنند و بازیهای مختلف انجام دهند.

يک محیــط فیزيکی ناايمن موجب میشــود مربیان نیز همواره مشــغول رصد تکتک کودکان باشــند تا مبادا خطری متوجه آنان باشــد؛ اين دغدغه مربیــان میتواند در تعامــلات حمايتی مربی و کودک تداخل ايجاد کند. فضای بهداشــتی و تمیز و عاری از هرگونه بینظمــی، يادگیری کودکان را حمايت میکند. با بهرهگیری از خود کــودکان در ايمن و تمیز نگهداشــتن مرکز میتــوان حس تعلق و مسئولیت را در آنان نیز ايجاد کرد.

محیط فیزيکی بايد برای کودک، راحت باشد و در او حس تعلق ايجــاد کند! راحتی فضــای فیزيکی يادگیری زمانی ايجاد میشــود کــه تجهیزات و وســايل موجود در آن مناســب اســتفاده کودکان و در ســايز و اندازههای آنان طراحی شده باشــد. بهويژه در بخش کتابخوانی بسیار مهم است که فضايی نرم و توأم با آرامش فراهم شــود که کودک از کتابخوانی احســاس لذت کند. علاوهبرآن لازم اســت وســايل بازی و فعالیت در جايی نگهداری شوند که کودکان دسترســی راحت و مناسبی به آنها داشــته باشند و بتوانند در پايان فعالیت، خودشــان وســايل را به جــای اول بازگرداننــد. همچنین کودکان دارای يک احساس هويتی قوی هستند.

بــرای اينکه آنــان در فضای فیزيکی احســاس راحتی کنند بايد زندگی داخل مرکز پیشدبســتانی بازتابــی از محیط زندگی واقعی آنان باشــد. لازم است تجهیزات و دکوراســیونی که در فضا وجود دارد تا آنجا که ممکن است با فرهنگ کودکان هماهنگ و همخوان باشــد؛ همه اينها در کنار هم به کودک احســاس تعلق به مرکز را میدهد و در سايه اين احساس راحتی و تعلق است که فعالیتهای محرک رشد آغاز میشوند.

محیــط فیزيکــی بايد به کــودک، قدرت انتخــاب بدهد! محیط فیزيکیای که برای کودکان پیش از دبســتان طراحی میشــود، به تکتــک کــودکان اجازه میدهد بــا توجه به توانايــی، مهارتها و شايستگیهايشــان به طور مســتقل تصمیمگیری و عمل کنند؛ مثلا فضاهــای بزرگ، کــودکان را ترغیب به بــازی در گروههای بزرگ و فضاهــای کوچــک، آنان را ترغیب بــه بــازی در گروههای کوچک میکننــد؛ بنابرايــن وجود هــر دو نوع فضا در يــک محیط فیزيکی پیشدبســتان ضروری اســت، چراکه اصولا، هــم کارهای گروهی کوچــک و هم کارهای گروهــی بزرگ مزايای خاص خــود را برای يادگیری کودکان دارند. بازی و فعالیت در گروههای بزرگ بیشــتر در مواقع ورود و خروج کودکان و وقتهای اســتراحت مورد استفاده قرار میگیــرد و بازی در گروههای کوچک موجب میشــود کودک بتوانــد هم فعالیت خود را راحت انتخاب کند و هم به دلیل تعداد کم کودکان، بر فعالیت انتخابی تمرکز کافی داشــته باشد. همچنین يک محیط فیزيکی مطلــوب، هم دارای بخش داخلی و هم دارای بخش بیرونی است. بخش داخلی بیشتر محرک رشد حرکات ريز و بخش بیرونی بیشــتر محرک رشد حرکات درشت است. علاوهبراين، در محیط بیرونی، لازم اســت کودکان به فضای سبز و محلی برای کار با خاک دسترسی داشته باشــند. دسترسی به هوای تازه يکی از الزامات آموزشــی کودکان است که اهمیت آن بهويژه در تحقیقات مربوط به رشد مغز به اثبات رسیده است.

محیط فیزيکــی بايد کودک را ترغیب به تعامــل با ديگران کند! افزايش تعامل مناســب و مؤثر کودکان با همســالان و بزرگسالان حاضر در مرکز پیشدبستانی، يکی از اهداف مهم هر برنامه درسی مطلوب در اين حوزه اســت. محیط فیزيکی میتواند تا اندازه زيادی بر اين امر تأثیرگذار باشد.

يــک محیط فیزيکی مطلوب، دارای مکانی برای نمايش کارهای کودکان و گفتوگوی آنان درباره کارهايی اســت که انجام دادهاند. چنیــن محیطهايی دارای تجهیزاتی هســتند که کــودکان را به کار با همســالان ترغیــب میکنند. يک فضای فیزيکی مناســب، دارای تصاوير و اشــیای جذابی اســت که محرک گفتوگــوی کودکان با يکديگر و مربی هســتند. همچنین وجود يک فضای مناســب برای غذاخوردن گروهی که در آن مســئولیت تقســیم غذا و جمعآوری برعهده خود کودکان است بسیار توصیه میشود.

کودکی، مرحله رشــدی بســیار حساسی اســت؛ چراکه در اين سنین بسیاری از قابلیتها و مهارتهای ادامه زندگی در فرد ايجاد میشود. بنابراين لازم اســت دستاندرکاران حوزه آموزش پیش از دبســتان به همه عوامل مؤثر بر يادگیری کــودکان از جمله فضای فیزيکی توجه ويژه داشــته باشــند و از نتايج آخريــن پژوهشها و دســتاوردهای اين حوزه بسیار مهم آگاه باشــند و به بهترين نحو از آن بهره گیرند. *معاون مدیرکل دفتر آموزشوپرورش پیشدبستانی

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.