ترکیه و آینده مبهم اردوغان

Shargh - - جهان - امین نصیری

«رجب طیــب اردوغــان»، رئیسجمهــور ترکیه در ســالهای اخیــر خود را بهعنوان چهرهای بالقوه دیکتاتور در صحنه سیاســی خاورمیانه مطرح کرده اســت؛ منطقهای که خود مهد پادشاهیها و دیکتاتوریهای بزرگ تاریخ بوده است. اقدامات او در جهت بنای پایههــای این حکومت خــودرأي با برگزاری رفرانــدوم 1٧آوریل به اوج خود رســیده، اما به این موضوع توجه نکرده که بســتر زمانی دهههــا، صدهها و هزارههای پیشــین درحالحاضــر وجود ندارد و این دقیقا همان نکتهای ســت که نقش اصلی را در شکست پروژه خودرأيگرایی اردوغان ایفا میکند و باعث میشود تا پروژه مدنظر اردوغــان منجر به هرجومرج، اختلافات شــدید داخلی و در پی آن فقدان تمرکزگرایی شود که تمامی اینها در آینده باعث بروز و تثبیت گونهای متفاوت از نهادهای استثماری میشود.

برای درک این موضوع بهتر است به مشابهسازی تاریخی و نگاه تطبیقی به برشی از تاریخ روسیه بر مبنای نوشتهای از «عجم اوغلو» و «رابینســون» در کتاب «چرا ملتها شکست میخورند» بپردازیم و به مقایسه آن با کنشها و واکنشهای داخلی ترکیه بنشینیم.

در بســیاری از وقایع تاریخی، روندها به گونــهای بوده که تمرکز سیاســی به اســتبداد بیشتر منتهی شــده اســت. چنین وضعیتی را میتوان در عنفوان شــکلگیری حکومت روسیه از سوی پتر کبیر که در فاصله 1٦٨2 و تا زمان مرگ او در 1٧2٥ پایهریزی شــد، مشــاهده کرد. اقدامات اردوغان تا حد زیادی با اقدامات پتر یکم مطابقت دارد.

- پتــر یکم در ابتدا پایتخت جدیدی در ســنپترزبورگ ســاخت؛ اردوغــان هم کاخ «آک ســارای» (قصر ســفید( را بــا هزینههای سرســامآوری بنا کرد و ظواهر پادشاهی را حداقل در اندرونی خود شکل داد که انتقادات گستردهای در پی داشت.

- پتر یکم اشــرافیت ســنتی یا همــان بویارها را کنار گذاشــت؛ اردوغــان نیــز به بهانه کودتــای جولاي 201٦ همه کســانی که به طریقی با جنبش «خدمت» (گولنیســم( در ارتباط بودند را دستگیر کرد و حتی دوســتان خود از جمله «عبــدالله گل» و «داوود اوغلو» را در حزب «اعتدال و توســعه» به حاشــیه رانــد و همانگونه که پادشــاه تزاری پارلمان اشــراف «دومای بویار» را برانداخت، دست به تعیین یک سلســله درجات جدید کــه جوهره آن خدمت به تزار بــود، زد. اردوغان هم با برگزاری رفرانــدوم 1٧ آوریل که تردیدهای بسیاری در ســلامت آن وجود داشت، اختیارات مجلس بزرگ ملی ترکیــه را تا حد زیادی محدود کرد و نظام این کشــور را از پارلمانی به ریاســتجمهوری تغییر داد. )طبق قانون اساســی جدید ترکیه انتخــاب وزیران نیازی به اجازه پارلمان ندارد و وزیران به نمایندگان پارلمان پاســخگو نخواهند بود که همین امر منجر به شــکلگیری نهادهای غیرفراگیر و مســتبدانهای خواهد شــد کــه نهایتا موجب فســاد گسترده و حرکت در مسیر عکس توسعه سیاسی و اقتصادی میشود(

برکناری هزاران نفر در سیســتمهای قضائــی و اداری و نظامی ترکیه، نخســتین نتیجهای کــه در پی خواهد داشــت، ایجاد خلأ و سستی در سیستمها و نهادهاییست که تا قبل از این پابرجا بودهاند. همچنین برای پرکردن جای خالی افرادی که تا پیش از این در مسند اجرائــي بودهاند دولت اقدام به اســتخدام افــراد جدیدی خواهد کرد که اولین ممیزیشــان جهت تصدی این پستها نه تخصص که سرســپردگی به اردوغان و تفکر او خواهد بــود که نتیجه آن منجر بــه ایجاد فســاد اداری و کاهش بهــرهوری در نهادهای اقتصادی، سیاســی، قضائی و نظامــی ترکیه و در پی آن عقبگرد این کشــور خواهد شد.

اردوغان بهاینترتیب قدرت را از دیگران ســلب کرده و همچون پتر یکم و دیگر مستبدان تاریخ آن را در اختیار خود میگیرد. اقدامات اردوغان در ســالهای اخیر و سالهای آینده منجر به شورشهایی خواهد شد که نمونه آن در جولاي 201٦ رخ داد.

به نظر میآید اردوغان پروژه تمرکز سیاســی و استبدادی خود را همچون پتر یکم به پیش میبرد؛ اما قدرت اپوزیســیون اردوغان با قدرت استرلســتیها متفاوت است و بستر فعلی جوامع )داخلی و جهانی( نیز جدای از زمان پتر یکم است.

اگر بخواهیم همه مخالفان اردوغان را تحت عنوان اپوزیســیون او بگنجانیم، باید بگوییم که ســه گروه را شــامل میشود که حتی این گروهها در بسیاری از مواضعشــان نقطه مقابل هم هستند. اما نقطه اشتراک هر ســه، مخالفتشان با رجب طیب اردوغان است. اپوزیسیون اردوغان سه گروه زیر را شامل میشود: گولینیستها شامل احزاب مخالف )حزب «دموکراتیک خلقها» و حزب «جمهوریخواه خلق»)

کردهای معارض، بالاخص حزب کردســتان ترکیه

گروه اول: گروه دوم: گروه ســوم:

)پکک(

برای آشــنایی با اپوزیسیون اردوغان و شــناخت نسبی از میزان قدرت و تأثیرشان بهتر است یک بررسی اجمالی در رابطه با هر یک از این گروهها داشته باشیم.

گولینیستها یا جنبش خدمت:

اردوغان به خوبی از توان بالقوه هواداران «فتحالله گولن» واعظ در تبعید آگاه اســت. این را از شدت و وســعت بازداشتهای اخیر میتــوان فهمید. اردوغان خــود زمانی از این تــوان و نیرو برای به قدرت رسیدن استفاده کرده اســت. اردوغان خود به قدرت و نفوذ گولن آگاه است و خودش پرورش یافته مکتب اوست.

مکتب سیاسی و مذهبی گولن، روشی دو وجهی و متوازن دارد. همین توازن حساب شــده که با لایهای محکم از اعتقادات مذهبی محافظت میشــود، تاکنون نقــش مهمی در پیشــبرد اهداف او و سیستم تحت امرش داشته است.

بههمیندلیل کم نیستند تحلیلگران و کارشناساني که معتقدند امکان حــذف و قلع و قمع جریان گولن کاملا خوشــبینانه و تقریبا امری بعید به نظر میرسد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.