بازتعریف اقتصاد فرانفتی در دولت دوازدهم

Shargh - - اقتصاد - علی قنبری عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس

فروافتادن ناخواســته اقتصاد ایران در زمینه تحریمهــای همهجانبــه، تجربــه بیبدیلی را برای اقتصاد ایران رقم زده است که این تجربه شــامل مدیریت و گردانــدن اقتصاد و کشــور بدون اتــکا به درآمدهای نفتی اســت. اقتصاد فرانفتی از دید بســیاری، فقط به کاهش سهم نفــت در بودجههای عمومی و افزایش ســهم درآمدهای مالیاتی محدود میشود؛ درحالیکه این موضوع تنها یکی از ابعاد اقتصاد غیرنفتی است و ســایر ابعاد فرانفتیشدن اقتصاد یعنی افزایش ارزش افــزوده بخشهای غیرمبادلاتی اقتصاد اســت. بخشهای غیرمبادلاتی اقتصاد عمدتا شــامل ورود منابع انســانی و ســرمایه انســانی بهعنوان مهمترین ســرمایه به بخش تولید اســت و در دل خود افزایش بهرهوری را نیز پوشــش میدهد. در برنامه ششــم توسعه هدف کمی برای بهرهوری مشخص شده است، هدفی کمــی، بــدون اینکه چگونگــی تحقق افزایــش بهرهوری نیروی انســانی و زمینههای لازم برای ارتقای بهرهوری نیروی انسانی مورد اشــاره قرار گرفته باشــد. فرانفتیشدن اقتصاد ایران، امروز در گرو تدوین یک برنامه عملیاتی و متمرکز بر نیروی انسانی است؛ در غیراینصورت با بهبود درآمدهای نفتــی، برنامههای بودجه سالانه، برنامه پنجساله توسعه و چشمانداز به اولویتهای بعدی دولت بدل شــده و اقتصاد به مســیر نفتی خود بازگشته و بروز نشانههای بیماری هلندی ادامه خواهد یافت.

محدودکــردن اقتصاد غیرنفتــی به افزایش مالیاتهــا در حالــی رخ میدهد کــه اقتصاد ایــران از ظرفیتهای بالقوه زیــادی برخوردار اســت و کشــور بهراحتــی امکان داشــتن یک اقتصــاد فرانفتــی را داراســت. بــرای تحقق اقتصاد فرانفتی، باید به شناســایی ظرفیتهای ایــن اقتصــاد پرداخت کــه یکــی از مهمترین آنها، تعداد بســیار بالای تحصیلکردگان است. ایران جزء پنج کشــور برتر دنیا در نرخ آموزش مهندس در هر ســال اســت که ایــن موضوع میتواند قدرت بــالای آموزش عالــی ایران را به یکــی از محورهای توســعه آن تبدیل کند. براســاس مطالعه مکنزی و گزارش این نهاد از وضعیت پیشبینی رشــد اقتصادی برای ایران، پنج محور مهم رشــد و توســعه برای اقتصاد ایران وجود دارد که بارها به آنها در کنار ســایر عوامل رشد اقتصادی اشاره شده است؛

اما این اشــارههای گذرا، جز کاهش و تقلیل ارزش واقعی موضوع، کمکی نمیکند تا زمانی که یــک برنامه جامع بــا محوریت بخشهای پیشــران اقتصاد حاکم و غالب بر اقتصاد کشور نشــود اقتصاد فرانفت برای اقتصاد ایران رقم نخواهد خورد. مشــکل اصلــی پرگویی و نبود عملگرایی بــه محورهای غیرنفتی توســعه و مشــکلات نهادی اســت. بانک جهانــی نیز در آوریل 2017، چالش دولــت دوازدهم را محور قراردادن بخش غیرنفتی و اصلاحات ساختاری و نهادی در اقتصاد ایران دانسته بود؛ اما اقتصاد فرانفــت، مــاورای گفتهها و کلمات چیســت و چگونــه میتــوان برنامه اقتصــادی دولت دوازدهــم را فرانفتی تعریف کــرد؛ بهگونهای که پس از تــورم تکرقمی، دکتر روحانی بتواند اقتصاد فرانفتی را نیز در حافظه و تاریخ اقتصاد ایران ثبت کند.

آنچه نیازمند گذار از اقتصاد نفتی اســت، در تدوین بســته و برنامه کلان نیست؛ بلکه باید با محورهــای خاص و تعریــف طرحهای خاص دنبال شــود. البته باید توجه داشــت که تجربه تعریف طرح و پروژه خاص در کشور وجود دارد؛ اما پروژههای مذکور بــا ضعف جدی در ابعاد نظارتی روبهرو بودهاند و نتوانســتهاند خروجی لازم را داشته باشــند. تقویت بعد نظارتی یکی از زیرمجموعههای اصلاح ســاختاری اســت. توالــی سهســاله نامگذاری اقتصــاد مقاومتی، معناهای زیادی بــرای اقتصاد ایــران دارد که بایــد محور شــعارها و برنامههــای اعلامی از سوی کاندیداهای انتخاباتی باشد و لزوم شرایط مقاومسازی را بیشازپیش جدی میکند. لزوم بهرهگیری از دانشگاهها در تدوین طرح جامع و ملی اشتغال، ضمن تحقق درونگرایی اقتصاد میتوانــد همزمان رشــد بهرهوری و اشــتغال مبتنی بر دانش را به بار آورد. اشــتغال و تولید در گــرو تحریــک واقعی بخش عرضه اســت؛ بههمیندلیــل دولــت یازدهــم بــرای اقتصاد ایران در چند ســال اخیر یکــی از نورمتیوترین شــرایط سیاســتی و سیاســتگذاری را تجویز کرده اســت؛ اما بســتههای سیاســتی کلان در بلندمدت جوابگو هســتند و نمیتــوان برای بهدستآوردن رشد اقتصادی شتابان و برآوردن مطالبــات مردم از دولــت دوازدهم به این نوع سیاستها رجوع کرد؛ بلکه باید به دنبال تدوین طرحهــا و پروژههای ملــی با الگوبــرداری از تجربه کشورها و اقتصادهای نوظهور بود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.