تکنویسی برای شورشی بیحاشیه

Shargh - - هنر - صالح تسبيحی

اردیبهشت امســال، «نیوشــا توکلیان» بعد از ســالها گشتن و عکسگرفتن و حضور دائم در محیط عکاســی، مجموعهای جامع پیشروی ما گذاشــت. نمایشــگاه «میدانم چرا شورشــی آواز سر میدهد» از چند جهت قابل بررســی است؛ گزارههایی که به دلیل نزدیکشدن این نمایشگاه به استانداردهای روز هنر دنیا باید با دقت بیشتری موشکافی شوند.

زیباییشناسی

باید در نظر داشــت که عکسهای توکلیان در بدو گرفتهشــدن با هدف نمایش در گالری، عکاســی نشدهاند. در نتیجه ایجاد ابعاد زیباییشناســانه، چنــدان که ایــن عکسها قابل ارائــه در گالری و بهعنوان اثر هنری باشــند وابســته به شکستن مرزهاست و فرارفتن از آنچه نخســت بود. دقیقتر، استفاده از واسطههای هنری متعدد، برداشــتن اتکای مجموعه از زیباییشناســی دوبُعدی عکاســانه و استفاده از رسانههای دیگر، زیباییشناسی مجموعه را تغییر داده و در نهایت ما علاوه بر مرور موضوعات خبری و مســتند اجتماعی، با نگاهی خلاق و هنرمندانه روبهرو میشویم.

زیباییشناسی زشــتیهای عالم، جنگها، کشتارها، تبعیضها و وقایعی که بشــر هرروز بیشــتر در باتلاق آنها فرومــیرود و تنهایی بیپایان بسیاری از انســانها، دستمایه اصلی عکسهای توکلیان هســتند. همچنین بنا بر سابقه و ذهنیت، توجه ویژهای به موقعیت زنان در جامعه، سوژه و مضمون عکاس بوده و هست؛ موقعیتی که با حساسیت و گاه انتقاد از وضع موجود، تصویر شده است.

چندرسانهای

وضع انسانی موجود در قاب تصاویر، بههمراه صدا و چیدمان و ویدئو تشریح شده است. نقشه خاورمیانه آشوبزده، با یادداشتها و عکسهــای توکلیــان و «محلنمایــی » روی نقشــه درآمیخته و درواقع نقشــه ذهنی او و شرح یکپارچه سفرهای متعددش در این نقطه از جغرافیاست. صدای عکاس در اتاق نقشه پخش میشود. صدا روایت فرامتنی ناظری اســت که در حالــت عادی با تصویر او مجبور بــه خلوت و ســکوت بودهایم. این روایت شــخصی، ابعاد پنهان واقعیتی را بازگو میکنــد که تنها خود عکاس بهعنوان ناظر چندبُعدی واقعیت در آنها شرکت داشته. در روایات صوتی توکلیان همچنین با احساســات تلخکامانه زنی حساس که گاه، توان خود را از روبهرویی دائم با واقعیت مهیب جنگ و کشتار از دست میدهد برخــورد میکنیم. قصــهای کــه راوی میگوید گاه از عکســی که گرفته اســت هولناکتر، تلختر و ملموستر است. روایت توکلیان در ویدئوهایی که از «نســل» خود میدهد نیز جانبخشی به وضعیتی اســت که عکس بهتنهایــی نمیتواند تمام حجــم آن را بازنمایی کنــد. ویدئوها با چیدمان خاص خود کمک میکنند تا حرکت، تغییر بطئی نور و عدم ثبات شــخصیت جلــو دوربین )و در بعضی موارد معذببودنش( بهخوبی نمایش داده شــود. نمایشــگاه چندان که لازم اســت با چیدمان فکرشدهای همراه شده که این چیدمان، خود در بازنمایی ایده بنیادین نمایشگاه موفق بوده است.

چیدمان

ایدهپــردازی بــرای چیدمان و تقســیمبندی روایی آثــار از نقاط قوت مجموعه موردنظر بوده اســت، اما تعدد تصاویر و نوع آزادانه و خــلاق چیدمان، گاه در اســتفاده از فضای گالری موفق نیســت. گالــری آبانبار گالری کوچکی نیســت، اما ایدههــای چیدمانی این نمایشــگاه، فرصت تنفس و آسودگی ذهنی را از مخاطب میگیرد. در یک کلام نوع چیدمــان و انتخاب متنها هرچند از نظر محتوایی کمنقص بودهاند، اما دســتآخر آنچه چیده و پرداخته شــده است ناخواســته مجموعــه را پُرگو نشــان میدهد. فاصلــه، تنها غایب چیدمان نمایشــگاه اســت، ولی نوع چیدمان نوشــتهها بر دیوار یا کنــاره عکسها و انتخاب محیطی هر مجموعه با توجه به موضوع انجامگرفته، خوب از کار درآمده است.

کیوریتور

طبعا درباره این مجموعه، گردآوری و گرداندن نمایشگاه از سوی یک کیوریتــور همهچیز را جهت داده و پیش برده اســت. توکلیان بهخوبی دریافته که کیوریتوری یک فعل جداگانه است. شاخهای از عکس که او پی میگیرد و احساسات شخصی او راجع به عکسها، موانع اصلی بهدســتآوردن یک مجموعه موفق از ســوی عکاس هســتند. بنابراین، «ولی محلوجــی» بهعنوان یک کارشــناس هنر کــه اســتانداردهای روز هنر معاصر دنیا را میدانــد، )و نیز عکاس عکسها نیســت، اما دانش چیدمانی و به نظاممندکردن ذهن گاه آشــفته یک هنرمنــد آگاهی دارد( بهخوبی توانســته معنای وجود «کیوریتور» را برای یک نمایشگاه انفرادی ادا کند.

نامواره و بیانیه

برخــلاف آنچه هنــوز تکرار مکــررات مغز بعضــی هموطنان دستاندرکار هنر ایران است، نوشتار سالهاست به کنار تصویر آمده و سهم کلام در هنر فراوان شــده است. نامواره و بیانیه و اطلاعات نمایشــگاه توکلیان بهتنهایی یک کتاب جامع اســت که خواندن و دانستن آنها به دانش عمومی مخاطب اضافه میکند. میگویند کار هنر افزودن بر دانش نیست. پاسخ این است که هیچکسی نمیتواند بــرای هنر «کار و بیکاری» تعریف کند و جای بیان شــعارهای پوچ تکراری، بهتر اســت بــه نمایشــگاههایی همچــون «میدانم چرا شورشی آواز سر میدهد» سر بزنیم، بیاموزیم و همفکری کنیم و با دقت و حوصله و دانش بیشتری اثر خلق کنیم.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.