58 در بر صسادسگزا با چرشکنکهمارکزیی درب ارسفنگد 1395 مش شتیخدص رش دپایتخت

Shargh - - اقتصاد - سعیده شفیعی

در اقتصــاد ایران، شــاخص چکهای برگشــتی میتواند شــاخص خوبی از وضعیــت اقتصادی و نمادی برای اعتماد بازار باشــد. تحت شــرایط رکــود اقتصادی، کســانی که کالاهای خــود را با چک خریــداری کردهاند، توانایی فــروش کالا را پیدا نمیکنند و بهاینترتیــب، قادر به پاسکردن چکهــای خــود نخواهند بــود. در ســالهای تشــدید تحریمها این وضعیت به بدترین میزان خود رســید؛ تا جایــی که معامله بــا چک در بین معاملهگران تقریبا انجام نميشد و حجم چکهای برگشــتی به دلیل رکود حاکم بر بازارها به شــدت افزایــش یافت. در دولت یازدهــم این وضعیت بهبود یافــت؛ بهطوریکه بر اســاس آخرین آمار منتشرشده از ســوي بانک مرکزی، تعداد چکهای برگشتی در اسفند سال گذشته نسبت به ماه قبل از آن کاهش 1.2درصدی داشته است. در یادداشت حاضر به بررســی این موضوع، دلایل و پیامدهای آن پرداخته میشود. شواهد آماری

بانک مرکزی در جدیدترین بهروزرســانی آماری خود، ارقام مربوط به چکهای برگشــتی را منتشر کرد. براســاس این گزارش در اسفند سال گذشته، تعــداد چکهــای برگشــتی بالغ بــر یکمیلیونو 4۰۰هــزار فقره با حجمی بالــغ بر حدود ۱۲۷ هزار میلیارد ریال بوده اســت. بررســی این ارقام نشان میدهد اگرچه تعداد چکهای برگشتی نسبت به ماه قبل )بهمن(، ۱.۲ درصد کاهش دارد اما از نظر مبلغ ۱۲.۶ درصد افزایش داشته است. از این رقم، 9۷.4 درصــد آن از نظر تعداد و 9۷ درصد از آن از نظر مبلغ به دلیل کســری یا فقدان موجودی بوده است.بانک مرکزی در گزارش خود ارقام مربوط به کل چکهای صادرشــده را اعلام نکرده اســت اما بنا بر گفته «ســیدمحمود احمــدی» دبیرکل بانک مرکزی، در اســفند سال گذشــته در کل کشور بالغ بر ۱۰ میلیون فقره چک به مبلغ ۶۳8 هزار میلیارد ریال مبادله شــده اســت که نســبت به ماه قبل از آن )بهمــن(، از نظــر تعداد و مبلــغ بهترتیب 4.۲ درصــد و ۱۶.۳ درصد افزایش نشــان میدهد.وی در ادامه اشاره کرده اســت که از این میزان حدود 8.۶ میلیــون فقره چک به مبلغی بالغ بر 5۱۱ هزار میلیارد ریال وصول شــده اســت که نسبت به ماه قبــل؛ از نظر تعداد و مبلــغ بهترتیب 5.۲ درصد و ۱۷.۲ درصد افزایش نشــان میدهد.بر این اساس میتوان محاسبه کرد که نسبت چکهای برگشتی در ماه بررسیشده، ۱4 درصد بوده است؛ به عبارت دیگــر از هر صد برگ چــک صادرشــده، ۱4 فقره برگشــت خورده اســت و همانگونه که اشاره شد مبلغ چکهای برگشــتی نسبت به بهمن ماه ۱۲.۶ درصد رشد نشان میدهد.بدیهی است که مقایسه چکهــای برگشــتی در مقاطــع زمانــی متفاوت، معیار مناسبی برای سنجش نیست، زیرا چکهای مبادلهشــده در مقاطــع زمانــی مختلف یکســان نیســتند و برای مقایسه، باید نســبت به چکهای مبادلهشــده در هر دوره با سهم چکهای برگشتی در همان دوره مقایســه شــود.بنا بر گفته دبیرکل بانک مرکــزی، ایــن افزایــش ۱۲.۶درصدی چک برگشــتی در اســفند ماه را از نظر مبلغ باید در کنار افزایــش ۱۷.۲درصدی مبلغ کل وصولیها تحلیل کرد که نشــان میدهد علت افزایش چک برگشتی نســبت به دوره قبل، افزایش تعداد کل چکهای مبادلاتی بوده است.

وضعیت استانها از نظر چک برگشتی

براساس ارقام رسمی منتشرشده از سوي بانک مرکزی در اسفند سال گذشــته، بیش از 48۷ هزار فقــره و هفتهزارو ۳۰۰ میلیــارد تومان مربوط به استان تهران بوده است که از نظر تعداد ۳4 درصد و از نظر مبلغ 58 درصد از کل چکهای برگشتی را به خود اختصاص میدهد.

پس از تهران، استان اصفهان با ۱5۰ هزار فقره ۱۰.5( درصــد از کل تعداد چکهای برگشــتی( و مبلغ ۷5۶ میلیارد تومان )شش درصد از کل حجم چکهای برگشــتی( در مقام دوم قرار دارد. استان خراســان رضوی با ۱۱8 هزار فقــره )8.۲ درصد از کل تعداد چکهای برگشتی( و 8۱4 میلیارد تومان ۶.4( درصــد از کل مبلــغ چکهای برگشــتی( در جایگاه ســوم است. اســتانهای آذربایجان شرقی و یــزد نیز بهترتیــب ۶.۲ و 5.9 درصد از چکهای برگشــتی در مدت مذکــور را به خــود اختصاص دادهاند.

تجربیات جهانی

بانــک مرکــزی در گزارشــی به بررســی روند چکهای برگشــتی در ســه کشــور ترکیه، تایلند و امــارات در دوره ۲۰۰9-۲۰۱5 پرداخته اســت که بررســی آن از جهت وضعیت مشــابه اقتصاد این کشــورها با اقتصاد ایــران میتوانــد جالب توجه باشــد. بر این اساس، کشــور تایلند دارای کمترین درصد برگشــت چک با نســبتهای زیر دو درصد بوده است. ترکیه که در ســال ۲۰۰9 )سال پس از بحران مالی جهانی(، با نرخ ۷.۷درصدی چکهای برگشــتی از کل چکهای ارائهشده به بانک مواجه بود، با بهبود اوضاع اقتصادی توانســت این رقم را به کمتر از نصف )۳.۳( در ســال ۲۰۱5 برساند. در امارات نیز این شــاخص در سال ۲۰۰9 معادل ۶.۱ درصد بود کــه با روندی نزولی بــه پنج درصد در سال ۲۰۱۲ و 4.۱ درصد در سال ۲۰۱5 کاهش یافت.

راهکارها

چک یکی از ابزارهای مهم تســهیل معاملات و پرداخت در چند دهه گذشته در اقتصاد کشورهای مختلف بوده اما کمتر کشوری مانند ایران با پدیده چکهای برگشتی در این سطح مواجه شده است. بخشــی از این معضل به قوانین مرتبط با این ابزار پرداخت برمیگــردد و بخش دیگر حاصل اقتصاد بیمار دهه ۱۳8۰ و اوایــل دهه ۱۳9۰ و بروز پدیده رکود تورمی در ایران است. درواقع چک در اقتصاد ایران نقش نوعی اعتباردهی بانکی را بازی میکند و این برگه از نظر مخاطب از سوی بانک تأیید شده اســت؛ اما در ســالهای اخیر بانکهــا از این نوع اعتباردهی به دلایل مختلف فاصله گرفتهاند.

بانــک مرکــزی مدعی اســت بــا راهانــدازی «ســامانه چکاوک» توانســته است بخشــی از این مشــکلات را ســامان دهد؛ درحالیکه این سامانه تنها فاصلــه زمانــی پرداختهــا را کاهش داده اســت. با اجرائیشــدن این ســامانه، مدتزمانی کــه در آن قــرار اســت بانــک بــه بلامحلبودن چک پــی ببرد، کاهــش پیدا میکنــد و دیگر لازم نیســت مشــتری خود به بانــک مراجعــه کند یا مدت طولانــی منتظر بمانــد. درواقــع تحت این شــرایط، بانک تنها در وقت مشتریان صرفهجویی میکند و به ریشــه موضــوع نمیپــردازد. برخی کارشناســان معتقدنــد جایگزینکــردن کارتهای اعتبــاری بهجــای چکهــای مــدتدار میتواند مشــکل چکهــای برگشــتی را در اقتصــاد ایران مرتفع کند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.