لاغر و لاغرتر میکنند

Shargh - - نقد - محمد آقازاده

«روال عــادی» ژان کلود کریر فرانســوی که از ســوی «محمدرضا خاکی» در تماشــاخانه ایرانشهر روی صحنه است؛ واتاب یک وضعیت خوفناک نیست که در آن همه در معــرض کنترل و ارعابند و همه متهمند و برای فرار از اتهام باید به خوداتهامی روی بیاورند، بلکه نمایش فرایند اضمحلال و فروپاشــی این وضعیت خوفناک است، حتی ســلطه یک خبرچین بر کمیسری نیســت که وظیفهاش سرپا نگاهداشت ارعاب همیشــگی است و حتی نمایش یک سیســتم مخوف نیســت که روی خود خم میشود و آینهوار اجزایش را در پای کلیتی رهاشده از کنترل قربانی میکند، نشانه همین فروپاشی است. قدرت این فروپاشی از کجــا میآید؟ از میــل به تخطی که فربگــی قوانین و نظارتهــا خون و جان میگیرد، افزودن جرائم و هر رفتار عادی را جرم تلقیکردن، اجرائی و محققکردن این جرائم را ناگزیــر میکند، گناه حاصل ســلطه قانون که در ذاتش اجرائی نشــدنی اســت، بدون این قوانیــن گناهی وجود ندارد، آنچه در نمایش کلود کریر افشا میکند همین میل به تخطی اســت که در همه جانها و اجزا رســوخ کرده اســت. خبرچین آن را تبدیل به اثر هنری خلاقانه میکند، یک دهشت فیاض، یک لذت مخوف، او این میل به تخطی را در نامههایــش ســرریز میکند و سیســتمی را به بازی میگیرد که میداند در تمام رفتارها و کنشهای مردم این میل وجود دارد که دیگر قابل کنترل نیست و بههمیندلیل خبرچینی بیفایده است و خبرچینها همهچیز را گزارش میکنند و قضاوت را به سیســتم میسپارند، ولی سیستم دیگر قدرت قضاوت ندارد، چون کمیســرها هم در کانون امن قرار ندارند، تنها با متهمکردن سیلوار خود سیستم را میتوان فشل کرد، 60 هزار خبرچین نشان میدهد کنترل این تخطی پنهان و آشکار محال شده است، جایی خبرچین میگوید سیاســتمدارها با متهمکردن خــود به جنایت بزرگ به خود فرصت میدهند تا خردهجنایتهایشــان را محقق کنند، خردهجنایتها عادت و بیتفاوتی میآورند، بیتفاوتی کنش سیاســی در جامعه بســته است، چراکه هدف سیاستورزی تضعیف قدرت است و بیتفاوتی این تضعیــف را پیش میبرد و میل بــه تخطی در بیتفاوتی خود را منفجر میکند، اشبربر میگوید بیتفاوتی بالاترین خشونت است و این خشونت، خشونت مداوم سیستم را از درون پوک میکند. رضا خاکی این نمایش را بعد از هفت ســال نمایش باز به صحنه میبرد و ما در اجرا، در شیوه

بازیگرفتــن و در پایانبندی، گــذر زمان را حس میکنیم، صدای رعدوبرقــی که در پایان نمایــش میبینیم قدرت تخطی را نشــان میدهد که سیستم را از درون میپوکاند. خبرچین ضدقهرمانی است که با وفاداری به منطق ارعاب آن را به بازی میگیــرد و داغان میکند، او میل به رهایی ندارد، فرجام کارش این رهایی را ناخواسته شکل میدهد، او شــر را میطلبــد و خبر را به دســت مــیآورد. قبل از نمایش شاهد یک چاپلوسی بودم، چاپلوسان با ناهنجاری رفتارشان قدرت نفر برتر را تضعیف میکنند و اقتدار او را مبدل به هیچ میکنند و چون جلو این تخطی را نمیشود گرفت، مرگ اقتدار را پیــشرس میکند و این پیام اصلی روال اصلی اســت؛ یک خطا را به قصد چاپلوســی علنی میکنی تا ناخواسته هیچبودن قدرت را نشان دهی، در امر شرور رهایی نهفته است. یک شر با پیامد ناخواسته رهایی را ممکن میکند. کریر چه خوب این منطق را میشناسد. بایــد این نمایش را ببینید تا بدانید جایی که ارعاب باشــد مرعوبهــا چطور قدرت را با آنچــه ارعاب میطلبد لاغر و لاغرتر میکنند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.