ب عرشاهايقغدپادو سجاهاندپاسعشزيموصل

Shargh - - جهان -

هرچنــد دفتر داعــش به فصل پایانــي خود نزدیک شــده است؛ اما این تازه شروع داستان چالشهاي عراق بعد از داعش اســت. به عبارتي دیگر، زخمهاي قدیمي عراق با رفتن داعش دوباره ســر باز خواهند کرد. گذشته از اختلافــات مذهبي، قومیتي و اجتماعي، عراق امروز با معضل بياعتمادي میان شــهروندان، احزاب سیاسي و دولتش مواجه است. تلاش براي دردستگرفتن رهبري و تفــاوت در مدیریت و تأمین مالي مناطق آزادشــده و فرایند آشــفته بازســازي موصل و دیگر مناطق در کنار سرنوشــت مناطق تحت مناقشــه، به تشدید این فضاي بياعتمادي کمک کرده اســت. این مسئله بر پیچیدگي معادلات سیاسي داخلي عراق بعد از داعش ميافزاید؛ به نوعي که امروز شــاهد اختلافها و منازعاتي در خود ائتلافهاي مذهبي و قومي هســتیم. گذشــته از شکاف و تقابــل میان جبهه شــیعي، رقابت داخلــي میان دو حزب کردي یعني «اتحادیه میهني کردســتان» و حزب «دموکراتیــک کردســتان» را ميتوان مصداقــي از این مسئله دانســت. احزاب سیاسي ســنتي عراق، ازجمله اتحاد ملي عراق، جبهه شــیعي متشکل از شوراي عالي عــراق و دیگر احزاب شــیعي، ائتلاف ملي کردســتان و اتحاد قواي عراقي، سکان سیاست عراق را در دوران پس از داعش در دســت خواهند گرفت. مسئله بياعتمادي، به مناقشــاتي بر سر ساختار درست و شکل اقتدار حاکم بر رابطه میان مرکز و احزاب دامن زده است. امروز شاهد حضور همزمان ســه منطقــه نیمهخودمختار در عراق هستیم که هرکدام داراي حامیان بینالمللي خود بوده و منافع خود را دنبال ميکنند. شاید تلاش براي برگزاري رفراندوم استقلال اقلیم کردستان را بتوان در سایه همین عراق بعد از داعش تحلیل کرد.

در چنین شــرایطي، یکي از چالشهاي اصلي عراق بعد از داعش، اداره یک کشــور متکثر است که از فساد مدیریتي و مالي رنــج ميبرد. یکي دیگر از چالشهاي پیشروي عراق در فرداي آزادســازي موصل، موضوع اداره ولایت نینوا اســت که از تنــوع و چندگاني قومي )اعــراب، کردهــا، ترکمنهــا و آشــوريها(، مذهبي )مســلمان، مســیحي و ایزدي( و فرقهاي )شــیعه و ســني( چشــمگیري برخوردار بوده و ميتواند آبستن درگیريهاي بالقوه متعددي باشد. از آنجا که هرکدام از این دستهها، نیروي مسلح خاص خود را دارد، افزایش تنشهــا و بياعتمــادي میــان آنها و دولــت مرکزي، ميتواند به نظاميشدن روزافزون این منطقه انجامیده و بحرانــي امنیتي پدید آورد که بــه نوبه خود ميتواند زمینهساز سربرآوردن گروههاي شورشي و افراطي باشد. جديترین چالش، نزاع جغرافیایي میان مرکز )بغداد( و حاشــیه )کردها( بر ســر آینده مناطق آزادهشــده از دســت داعش خواهد بود. در واقع، نیروهاي پیشمرگه کنترل بســیاري از مناطق تحت مناقشــه را در جریان آزادســازي این مناطق در دست گرفتهاند که خود حالا به یک مشــکل جدي بدل شده اســت؛ بهویژه پس از تأکید مسعود بارزاني، رئیس اقلیم کردستان، بر برگزاري رفراندومي برای آینده اقلیم کردستان.

کمتر از 7 درصد عراق در دست داعش

گروه تروریســتي داعش که در ســال 2۰۱4 میلادي کنترل نزدیک بــه 4۰ درصد از خاک عراق را در دســت داشت، در پي شکســتهاي پیدرپی، اکنون فقط هفت درصد از خاک این کشــور را تحت کنترل دارد. در ســال 2۰۱4 بود که داعش شمال شهر موصل، تکریت، فلوجه و رمادي را اشــغال کرد؛ بااینحال، در سه سال گذشته، نیروهایي متشــکل از ارتش عراق، شــبهنظامیان شیعه و نیروهــاي قبایل ســني با حمایت ائتــلاف ضدداعش به رهبري ایالات متحــده، موفق به بازپسگیري بخش عظیمي از این مناطق شدهاند. البته آزادسازي این مناطق با چالشهاي بسیاري همراه بوده است؛ به عنوان مثال، با آغاز تلاش براي آزادسازي موصل، نزدیک به 2۰۰ هزار نفر از خانه و کاشانه خود آواره شدند. همچنین استفاده داعشــيها از شــهروندان و غیرنظامیان به عنوان ســپر انساني، کار آزادسازي این مناطق را بیش از پیش دشوار ميکرد. این مسئله در شــهر قدیمي موصل که داعش مانع خروج شهروندان از منازلشان شده بود، بیش از هر جاي دیگري مشهود بود.

داعش بعد از موصل

هرچند آزادسازي موصل به معناي تضعیف پایگاه این گروه تروریستي در عراق و ازدسترفتن یک منطقه استراتژیک بود؛ اما به معناي پایان کار این گروه تروریستي نبــوده و تنها نحوه عمــل آن را متحول ميکند که این مسئله شهروندان را بیش از پیش در معرض خطر قرار ميدهد. بدون تردید، واکنش داعش به ازدســتدادن پایــگاه اســتراتژیک خــود، افزایــش بمبگذاريهاي انتحاري روي اهداف سبک و در دسترس از قبیل زائران، مراســم ترحیم و زیرساختهاي این کشور خواهد بود. بعد از مشخصشدن تضعیف موضع داعش در مناطق کلیــدي در عراق و ســوریه و قریبالوقوعبودن آزادي موصل بود که انفجار یک خودرو در منطقه شیعهنشین کارادا در بغداد، به کشتهشــدن بیش از 2۰۰ شــهروند انجامید. این مرگبارترین انفجار از ســال 2۰۰۳ به بعد بود که با ســه انفجار انتحاري دیگر در منطقه مقدس شیعیان در بلد دنبال شد.

سوریه

از دیگر سو، تروریستهاي داعش اگر در نبرد موصل کشــته نشده یا به اســارت ارتش عراق درنیایند، تنها دو راه پیــشروي خــود ميبینند؛ یا به ســوریه پنــاه ببرند یا اینکه راه خانههايشــان را در پیــش گیرند. در حالت نخست، سرازیرشدن تروریستها به سوي سوریه، جنگ در رقه را بیشــتر از گذشته فرسایشي خواهد کرد؛ چراکه مسئله حضور داعش در سوریه، با نقشآفریني روسیه، آمریکا، ترکیه و ایران شــرایط بهمراتب پیچیدهتري یافته اســت. افزایش تنشها میان روســیه و آمریکا و ادعاي رجــب طیب اردوغان درباره «توســعهطلبي فارســي » را باید نشــانه دخیلبــودن بازیگران متعــدد در تعیین تکلیف نهایي داعش در ســوریه دانست. در حالت دوم نیــز وضعیت خیلي بهتر از این نخواهد بود. در واقع اگر تروریستهاي داعشي قصد بازگشت به خانههایشان را داشــته باشند، بخش عظیمي از کشورهاي جهان با یک مسئله امنیتي دست به گریبان خواهند شد.

آفریقا

هــزاران آفریقایــي که براي پیوســتن بــه داعش عازم ســوریه و عراق شــده بودند، با تضعیف مواضع داعش در این کشــورها حالا به فکر بازگشت به وطن افتادهاند؛ مسئلهاي که از یک سو به چالشي بزرگ براي سازمانهاي امنیتي و از سوي دیگر خبري خوش براي شاخه آفریقایي القاعده محسوب ميشود. از ژانویه تا ژوئن 2۰۱6، گروههاي وابســته به القاعده بیش از صد حمله را در غرب آفریقا ترتیب دادهاند که نشاندهنده قدرتگیري و افزایــش دامنه عمل آنها در این منطقه اســت. «القاعده در مغرب اســلامي» که بــه عنوان شاخه آفریقاي القاعده شناخته ميشود، توانسته از زیر ضرب سازمانهاي امنیتي الجزیره، حملات پهپادهاي آمریکایي و مداخله نظامي فرانسه در مالي، جان سالم به در ببرد و حملاتي محدود را در شمال مالي و ساحل عاج ترتیب دهد. بدون شــک بازگشــت داعشيهاي ســابق ميتواند خون تازهاي به رگهاي این گروههاي تروریستي تزریق کند.

اروپا

در آســیا و اروپا نیز بازگشــت داعشــيهاي ســابق، مســئلهاي اســت که بعــد از آزادســازي موصل، ذهن بســیاري از کشورها را به خود مشــغول کرده است. در واقــع بعد از حمله ۱۱ ســپتامبر 2۰۰۱ و حمله نیروهاي ائتلاف به افغانستان، بسیاري از هواداران القاعده به ناگاه ناپدید شــدند. در واقع آنها به گوشهاي خزیدند و منتظر فرصت مغتنم و مناسب براي بیرونآمدن از لانههایشان ماندنــد. همین قضیه درباره هواداران داعش نیز صادق اســت. در حال حاضر، میان کشورهاي اروپایي بر سر این مســئله اختلاف نظر عمیقي وجود دارد. گفته ميشود صدها جنگجوي داعشي تاکنون به خانههایشان در اروپا برگشــته باشــند اما فقط معدودي از آنها تحت پیگیرد قانوني قرار گرفتهاند. در واقع هر کدام از این داعشيهاي ســابق ميتوانند حکــم یک بمب ســاعتي را در موطن خود داشته باشــند. دانمارک و هلند، دو کشورياند که بیشترین تعداد جنگجو را به قلمروي داعش فرستادهاند و از قضــا رویکردهاي متفاوتــي را در قبال این موضوع اتخاذ کردهاند. بلژیک اقدامات گســتردهاي را در پیگیري افرادي که به ســوریه رفتهاند انجام داده است. در واقع مقامات امنیتي و اطلاعاتي بلژیکي با ردگیري تماسهاي تلفنــي و ایمیلهاي افراد مظنون به همکاري با داعش، کوشــیدهاند این افراد را در مراجعت به بلژیک، پاي میز محاکمه بکشــانند. اقدامي که از نظر برخي کارشناسان تنها باعث رادیکالیزهشــدن فضاي زندانهاي این کشور خواهد شــد. دانمارک در مقابل، روشهاي پیشــگیري از جــرم را در پیــش گرفته و به افرادي کــه از مناطقي مانند ســوریه برميگردند، فرصت حضور در کلاسهاي افراطيزدایــي ميدهد. این رویه نیز به نظر برخي، خیال تروریســتهاي سابق را بیش از اندازه راحت ميکند. در واقع آنها بدون هیچ ترســي به موطنشان برميگردند و خود را براي جنگ دیگري آماده ميکنند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.