عواقب ژئوپلیتیک واگذاري جزاير مصري به عربستان

Shargh - - جهان - كوروش احمدي

رئیسجمهور مصر نهایتا و باوجود مخالفتهاي گسترده افکار عمومي در آن کشور با تصویب موافقتنامه تعیین حدود دریایي با عربســتان که در پي تصویب آن از ســوی پارلمان انجام شد، بر واگذاري دو جزیره تیران و صنافیر به عربســتان صحه گذاشــت. نهایيشــدن این توافق کــه باوجود اعتراضــات عمومي در مصر و رد توافــق از ســوی دادگاه عالي اداري مصــر در مرحله بدوي انجام شــد، لطمات قابلتوجهي به موقعیت سیاســي سیســي در داخــل مصر زده اســت. دولت مصر اســتدلال ميکند که این دو جزیره همیشــه متعلق به عربســتان بوده و در سال 19۵۰ به علت ضعف آن کشــور در دفاع از آنها در برابر اســرائیل به مصر اجاره داده شــدند. درمقابل، مخالفان بــراي رد ادعاي دولت به اســنادي از دوره اشــغال مصر از ســوی ناپلئون تا موافقتنامه ســایکس- پیکــو در 191۶ و نیز برخي فرمانهــا و احکام دادگاه استناد ميکنند.

موافقتنامه مذکور یکي از پنج توافقنامهاي بود که در آوریل 2۰1۶ و در جریان ســفر ملک ســلمان به قاهره امضا شد. در سه توافقنامه دیگر رسما از ایجاد یک صندوق سرمایهگذاري مشترک با ســرمایه ۶۰ میلیارد ریال ســعودي )1۶ میلیارد دلار( و ارســال ماهانه ۷۰۰ هزار بشکه نفت سعودي به مصر و وصل دو کشور به هم از طریق ســاخت یک پل روي این دو جزیره سخن رفته است. برخي نیز مدعي شــدهاند که جزایر در ازاي دو میلیارد دلار سالانه و 2۵ درصد از منافع نفت و گاز جزایر به عربســتان واگذار شــده است. بههرحال، شــکي نیست که با توجه به مشکلات اقتصادي شــدید در مصر، امید به دریافت کمکهاي مالي و سرمایهگذاري مشــترک یکي از دلایل این اقدام مصر بوده، اما نميتوان واگذاري ایــن جزایر را عامــل تعیینکنندهاي در حمایتهاي عربســتان از دولت نظامي مصر بهشــمار آورد. ریاض از ســال 2۰13 بهبعد به دلایل استراتژیک، سیاسي و ایدئولوژیک، از جمله دشمني مشترک با اخوانالمسلمین، قویا از قاهره حمایت کرده و صرفنظر از این توافق، فرض بر این اســت که در وضعیــت کنوني این حمایتها تحت هر شرایطي ادامه خواهد یافت. مصر، پرجمعیتترین کشور عربي و دارنده بزرگترین ارتش عربي است و ریاض تصور ميکند کــه هــم در صفبنديهاي منطقــهاي و هم بــراي حفظ وضع موجود در کشورهاي عربي به همراهي قاهره نیاز دارد.

از نظــر ژئوپلیتیک، تیران و صنافیر حائز اهمیت بســیار زیادي هستند. این دو جزیره در فاصله چهار کیلومتر از یکدیگر در دریاي ســرخ و دهانه خلیج عقبه قرار دارند. جزیــره تیران در مجاورت تنگــه تیران واقع اســت که تنها راه تردد کشــتيها به بندر ایلات در اســرائیل و بندر عقبه در اردن است. اعمال محدودیتهایي بر عبور کشتيهاي اسرائیلي از این تنگه در می 19۶۷ نهایتا به جنگ شــشروزه انجامید. این جزایر در ســال 19۵۶ و 19۶۷ به اشغال اســرائیل درآمدند و هر دوبار درنهایت به مصر اعاده شــدند. در سال 19۷9 به پیمان کمپ دیوید بین مصر و اسرائیل، بندي اضافه شد که بر تعلق دو جزیره به مصر، غیرنظاميبودن آن دو، استقرار یک نیروي بینالمللي در آنها و حق عبور از تنگه تیران براي همه کشورها تأکید شده است.

بــا توجه به این بند و اینکه اســرائیل مدعــي ذينفعبودن در وضعیت دو جزیره اســت، شــواهد حاکي از نقشداشتن اسرائیل در این واگذاري و رضایت از آن اســت. به گــزارش الاهرام، مصر رسما اســرائیل را در جریان طرح واگذاري قرار داده و اعلام کرده بود که عربستان به مفاد موافقتنامه کمپ دیوید در مورد جزایر متعهد اســت. جوبیر، وزیر خارجه عربســتان، نیز در مصاحبهاي رسما آمادگي عربســتان براي محترمشــمردن مفاد کمپ دیوید در مورد جزایر را اعلام کرد. رســانههاي اســرائیل همچنین ادعا کردند که دولت ســعودي نامهاي رســمي نیز مبنيبــر پایبندي به کمپ دیوید در این مورد به اســرائیل فرســتاده اســت. موشه یعلون، وزیر دفاع اســرائیل، در این مورد به خبرنگاران گفت: «ما به توافقي چهارجانبه )مصر، عربســتان، اســرائیل و اردن( براي انتقال مسئولیت جزایر رسیدیم، مشروط بر اینکه سعوديها جاي مصريها را در ضمیمه نظامي پیمان کمپ دیوید بگیرند.»

نقش اســرائیل در ایــن توافق ميتواند موجب تســریع برخي روندها در منطقه باشــد. اعلام رضایت اســرائیل بــه این توافق، تماسهاي بین دو طرف در این رابطه و نامه مورد اشاره ميتواند به روند نزدیکشــدن عربستان و اســرائیل سرعت بخشد و نقش اسرائیل در محور عربستان در منطقه را علنيتر کند. البته از زمان رويکارآمدن سیســي در مصر در سال 2۰13، اسرائیل اصراري بر اجراي دقیق پیمــان کمپ دیوید ندارد. برعکــس، اجازه حضور شمار فزایندهاي سرباز مصري در سینا را براي مبارزه با اسلامگرایان و اعمال محاصره غزه داده است. از طرفي، گزارشهاي متعددي حکایت از وجود روابط تجارتي، امنیتي و اطلاعاتي بین اسرائیل و عربستان و حتي آموزش نیروهاي سعودي از سوی اسرائیل دارد. عدم اعتراض اســرائیل به فروش سلاح آمریکایي به سعودي در این رابطه نیز حائز اهمیت است.

شوقي عیسي، یک تحلیلگر فلسطیني و وزیر سابق در حکومت خودگردان، گفته است: «درواقع ممکن است اسرائیل مشوق مصر براي تحویل دو جزیره به عربســتان بوده باشــد». پیشفرض این نظر این اســت که اســرائیل کنترل عربستان بر دو جزیره را ترجیح ميدهد؛ چراکه این امر عربســتان را به پیمان کمپ دیوید متعهد ميکند، مســتلزم همکاريهاي امنیتي نزدیکتري بین اسرائیل و عربســتان با کمک مصر و اردن خواهد بود، عربستان و اسرائیل را در تماس بیشــتري با هم قرار ميدهد و به اسرائیل امکان ایفاي نقش بیشتري در منطقه ميدهد. چنین روندي همچنین ميتواند از طریق نزدیکشدن روابط اسرائیل با اعراب، فلسطینيها را بیش از پیش در برابر فشــارهاي آمریکا و اسرائیل براي پذیرش صلحي ناعادلانه و تحمیلي آسیبپذیر کند.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.