نبرد موصلير؛ ا نپ و م یشررايوطزتازهينطق« هغیرنهایي »

Shargh - - دیپلماسی - آرزو فرشيد

شکســت داعش در موصل تازهتریــن تحول منطقه اســت. منطقهاي که اینروزها به واســطه رویدادهایي مانند شــکاف در شــوراي همکاري و جابهجایي قدرت در عربستان بیش از قبل ملتهب است. رویدادهاي اخیر و بحرانهاي منطقه به صورت مســتقیم یا غیرمستقیم به ایران مربوط ميشــود و به گفته تحلیلگران مســائل خاورمیانــه، التهــاب کنوني بیــش از همه ایــران را به خطر ميانــدازد. همین یك ماه قبل بــود که نارضایتي عربســتان از ارتبــاط قطر با ایران کار را به جایي رســاند که پنج کشــور عربــي ارتباط خود را با این کشــور قطع کنند. آنها حمایت قطر از گروههاي تروریســتي را بهانه کردنــد اما همهچیز بعد از اظهــارات جنجالي امیر قطر درباره ایران که با اجلاس ریاض همخواني نداشت، آغاز شــد. تمام راههای زمینی، هوایــی و آبی منتهی به قطر بســته و ایران تنها راهی شــد که 165 هزار پرواز دوحه بــه 150 مقصد دنیا را مقدور کــرد. فقط این نبود و بعد از اعلام آمادگــي ایران براي صادرات محصولات غذایي به قطر، کشــوری که تقریبا تمام مواد غذایی مردمش را وارد میکند، به ســه بندر بوشهر، بندرعباس و بندرلنگه چشــم دوخت. عربســتان و حامیانش بــراي قطريها شــرط و شــروطي گذاشــتند که قطع روابط با ایران نیز یکــي از آنها بــود. برخي از تحلیلگران مســائل منطقه همکاريهــاي اقتصــادي خصوصا در حــوزه انرژي را عامل مؤثري در گســترش روابط ایران و قطر دانســتند. سیدجلال ساداتیان کارشناس مسائل خاورمیانه پیشتر به «شرق» گفته بود: «قطع ارتباط عربستان و حامیانش با قطر فرصتــی برای افزایش همکاریها با این کشــور است. از آنجا که قطر بزرگترین تولیدکننده و تأمینکننده گاز عربي اســت و خط لوله معروف به پروژه دلفین، گاز را به امــارات و عمان منتقل ميکنــد، احتمالا تحولات اخیــر و فاصلهگرفتــن قطــر از عربســتان و حامیانش میتواند به شــکلگیری نوعی اتحاد نانوشته گازي میان ایران و قطر منجر شــود». ناگفتــه نماند که برخي دیگر مانند قاســم محبعلی مدیرکل پیشین خاورمیانه وزارت خارجه به واســطه پیشینه روابط دوحه و تهران افزایش پرشــتاب همکاريها را صلاح ندانستند.ســناریو دیگری که تحلیلگران برای فصل جدیــد روابط منطقهای قطر متصور هستند، این است که این کشور کوچک بلافاصله بعــد از جدایــی از همپیمانان پیشــینش در دامن ایران نیفتد و موضعی میانه اتخــاذ کند. محمدعلی خطیبی نماینده ســابق ایران در اوپک از جمله کسانی است که اینطور فکر میکند. او به هفتهنامه «ســرزمین انرژي» گفته بود: «اگر اختلافات میان آنها گســتردهتر شود، قطر از جناح عربستان خارج شده و این نتیجهای جز تضعیف جناح مذکور در اوپک نخواهد داشــت. البته جداشــدن قطر از جناح عربســتان لزوما به معنی پیوستن به جناح ایران نیســت و بهتر است انتظار خود را از این موقعیت زیاد نکنیم .»

جابهجايي قدرت در عربستان

تکلیف اختلاف میان کشــورهاي عربي هنوز روشــن نشــده، جابهجایي قدرت در عربســتان در صــدر اخبار دنیا قرار گرفت. محمد بن ســلمان یك گام به پادشاهي نزدیك شــد و ایــن موضوع بیــش از همه بــراي ایران اهمیــت دارد. جوان تندرویي کــه پیشتر در قامت وزیر دفاع تهدیــد ميکرد جنــگ را به داخل ایــران خواهد کشاند، حالا ولیعهد است. او روابط نزدیك و دوستانهاي با عادلالجبیر وزیــر خارجه عربســتان و محمدبن زاید ولیعهد امارات دارد و با همراهي همینها ماجراي قطع رابطه گروهي با قطر را کلید زده بود. کارشناسان مسائل منطقــه اعتقاد دارند که این تغییر در ســاختار قدرت در عربستان ناشي از تلاش این کشــور براي بهدستگرفتن رهبري جهــان عرب اســت. عباس پــرورده پیشتر به «شــرق» گفته بود که آلســعود براي دستیابي به این هدف راهي غیر از خروج از سیاستهاي محافظهکارانه ندارد. او با اشــاره به نقش محمد بن ســلمان در جنگ یمن از سیاستهاي تهاجمي عربستان در چند سال اخیر گفته بود. جنگي که با وجود تحمیل هزینههاي بسیار به طرفین در دو سال به پیروزي عربستان منجر نشده است. آنها به اهداف از پیش تعیینشده خود یعني بیرونراندن حوثيها دســت نیافتهاند و بعضا انتقام این شکست را در فرصتهــاي دیگري از کشــورهاي پرنفــوذ منطقه ميگیرنــد. یکــي از شــیوههاي آنان بــراي انتقامگیري، تقویت و حمایت از گروههاي تروریستي در منطقه است. به همین خاطر فقط چند ســاعت بعد از آنکه محمد بن سلمان از ضرورت تنبیه تهران سخن گفت، داعشيها از آرامگاه بنیانگذار انقلاب و مجلس شــوراي اسلامي سر در آوردند. اگرچه در چند ســاعت ســر جایشان نشستند و با حمله موشــکي به دیرالزور حســاب کار دستشــان آمد اما همه ایــن اتفاقات اوضاع و احوال این منطقه را بیش از قبل ملتهب کرده اســت. تا جایي که بسیاري از کارشناسان مســائل بینالملل تصور ميکنند یك جرقه براي بالاگرفتن آتش جنگ کافي است.

يك پيروزي مقطعي

آزادســازي موصل تازهترین رویداد منطقهاي است که بســیاري آن را پیروزي تهران تلقــي ميکنند. حتي جــان بولتون نماینده پیشــین آمریکا در ســازمان ملل نیز اینطور فکر ميکند و در یادداشــتی نوشــته است «توسعه کنترل سیاســی و نظامی بغداد به مناطق باز پس گرفتهشده از داعش منجر به افزایش قدرت تهران میشــود، درحالیکه آمریکا باید بداند ایران یک رقیب اســت». حال اگر درگیريها در رقه و حضور مستشاري ایران در ســوریه را نیز در نظر بگیریم روشن ميشود که آینده داعش با آینده ایران در منطقه بيارتباط نیســت. حجتالله جودکي کارشناس مسائل خاورمیانه معتقد است جنگ موصل شکســت بزرگي براي داعش بوده و طبیعتا آنها را تــا اندازهاي از عراق دور ميکند. او در گفتوگو با «شــرق» گفت: «اکنون کــه داعش در رقه نیز تحت محاصره اســت و موقعیتش در سوریه نیز به خطر افتاده اســت، احتمالا براي بقاي خود از گسترش سرزمینهایشــان دســت ميکشــند و عملیاتهــاي انتحاري را افزایش ميدهند. با این روش ایران نیز مانند دیگــران بیش از قبل در معرض خطــر قرار ميگیرد.» بــه گفته او، این خطر ميتوانــد در قالب حمله به زوار ایراني، ایرانیان مقیم عــراق، آرامگاههاي مقدس براي شیعیان و حتي نفوذ به داخل خاك ایران که نمونه آن حمله به مجلس بود، باشــد.جودکي با تأکید بر اینکه «شکســت داعش در موصل قطعا به نفع ماســت، اما نباید ایــن پیروزيهاي مقطعي را یك دســتاورد بزرگ تلقي کرد و به دام دشــمنان افتــاد»، گفت: «فراموش نکنیم که داعش عامل برخي از کشورهاي منطقهاي و غربي اســت. جو کنوني خاورمیانه بسیار ملتهب است و هر لحظه آماده بروز رخداد تازه و وحشــتناکي است. مسئله قطر و تشدید اختلافات عربستان و امارات با قطر از یكســو و همسویي عربستان و حامیانش با آمریکا از سوي دیگر شرایط منطقه را حساس ميکند».او افزود: «پیروزي در بحرانهاي منطقه براي عربستان موضوعي حیثیتي اســت و افرادي که تازه در این کشور بر سر کار آمدهاند نیز جنگافروزتر از قبل هستند. بهاضافه اینکه دولت در ایالات متحده به دســت ترامپ افتاده است؛ فردي که از یكســو فقط به منافع آمریکا مياندیشــد و از ســوي دیگر ميخواهد بر برخي مســائل داخلي؛ مثل رابطهاش با روســیه سرپوش بگذارد. باایناوصاف بهترین وقت بــراي بروز حادثه بزرگي اســت که همه توجهها را به خود جلب کند».این کارشــناس مســائل منطقه تأکید کرد : «منفعت آنها در فروش اسلحه است و بروز جنگ در منطقه ســود کلاني نصیبشان ميکند. این شــرایط خیليخیلي حساس است و ضروري است که خیلي دقت کرده و اتفاقاتي مثل شکست داعش در موصل را آنچنان که آنان ترســیم ميکنند یك پیروزي بیش از حد بزرگ تلقي نکنیم.»

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.