ايران، قطر، عربستان، آمريکا و نفت

Shargh - - جهان -

افشــين غلامي:

اساســا پایه معادلات سیاسي منطقه خاورمیانــه بر مبنــاي رقابــت اقتصادي، سیاســي و فرهنگي بنا نهاده شــده اســت؛ یعني رقبــاي ایران با فشار در حوزه اقتصاد سیاسي و شکست نفتي ایران به منظور تحلیلکردن پایــه صنعت نفتي ایران، به دنبال تضعیــف جمهوري اســلامي هســتند و در این میان، آمریکا به خوبــي در حال بهرهبــرداري از تقابل نفتي برخي کشــورهاي عربي با ایران، بــراي خرید و واردات نفت با قیمت مناســب و همچنین وابستهکردن هرچه بیشتر کشورهاي صادرکننده نفت به درآمد نفتي است. الگوي مناقشــه دول عرب ســني در ماهیــت، تأثیري چندانــي در تغییــر سیاســت کلان قدرتهایي مانند آمریکا و عربستان در منطقه ندارد، زیرا اساسا معادلات بینالمللي پیچیــده و تحت تأثیــر گروههاي مختلف دیگري از قبیل نیروهاي ملي و سازمانهاي بینالمللي و همچنین شــرکتهاي چندملیتي اســت که هر یک بــه مقداري در ایجاد سیاســت و روند قوانین حاکم بر بازيهاي نفتي و سیاسي جهاني دخیلند، بنابراین براي هر امر سیاســي ملي و فراملي نباید نقش درهمتنیده اتحادیههاي منطقــهاي و فرامنطقهاي مانند اتحادیه اروپــا، اوپک، گروه 8، شــانگهاي، اتحادیــه عرب و در سطح کلان، رقابت جهاني روســیه و چین و آمریکا را در گفتمان رقابت سیاســي و اقتصادي نادیده بگیریم. درباره موضوع اخیر )ایران، قطر، عربستان و آمریکا( هم این مسئله صدق ميکند و تقابل تازه بین متحدان عرب و سفر ترامپ نیز داراي چند المان سیاسي و اقتصادي درهمتنیده است که بهتر است به آن نگاهي بیندازیم.

1- اختلاف قطر و عربســتان، نوعي اختلاف ماهوي در نحوه ســیادت بر جهان اســلام است؛ یعني رویکرد اســلامي دو کشور متفاوت و متقابل است. وقتي جوهر فکري با توجه به فرهنگ سیاســي خصمانه سیاســت عربي ناهمگرا باشد، خواه ناخواه به دیگر سطوح روابط منتقل ميشــود و صفبندي سیاســي ایجاد ميکند و هر طرفي ميکوشــد متحداني براي خــود بیابد که در اینمورد عربستان آمریکا را متحد دانسته و قطر، ترکیه را انتخاب کرده و البته قطر هنوز درباره ایران مردد است؛ چون ایران کشــوري با دغدغههاي انقلابي اســت که اصولا با رویکردهاي اخوانالمسلمین سازگاري ندارد.

۲- اختلاف دو طرف علاوه به رویکرد اســلامي به تمثیل قدرت و اثرگــذاري قدرت هم برميگردد. یعني قطــر با نزدیــک به دو میلیــون جمعیت و وســعتي بــه اندازه یک اســتان کوچک ایران و عربســتان با ۳1 میلیــون جمعیت و وســعتي چند ده برابــري، نوعي کشــکمش و شــاخ و شانهکشي سیاســي را بین آنها تداعي ميکند. از ســوي دیگر، تــراز تجاري و بازرگاني دو طرف و منابــع گازي و نفتي آنها و همچنین میزان کمک و پرداخت پول به گروههاي مســلح از سوي دو کشــور مؤید تناسبنداشتن قدرت دو طرف است و این منجر به رقابت منطقهاي بین آنها ميشود و ناگزیر به انتخاب گزینههایي براي هر نوع صفبندي منطقهاي یا فرامنطقهاي، که هر صفبندي تأثیر بسزایي در افزایش یا کاهش درآمد نفتي آنها خواهد داشت.

۳- مؤلفههاي امنیت ملي قطر در برابر عربســتان بسیار متفاوت است و قطر کشوري میکروسکوپي اما با ثروت هنگفت اســت که در محاصره خشکي و دریایي عربستان قرار گرفته و موازنه نابرابر قدرت را در بین آنها به وجود آورده اســت، به همینخاطر بهترین گزینهاي که خواهد توانســت قطر را از هر تلاطمي نجات دهد، همین کشورهاي تحریمکننده او هستند.

۴- ایــران و آمریــکا دو بازیگر اصلي این مناقشــه هســتند، به مترادف سیاســت اقتصادي ایرانهراسي، هوش اقتصادي انگلاساکسوني با رویکرد یافتن متحد پولدارتر و قدرتمندتر، صنایع آمریکایي در محاصره قرار گرفتــه اقتصاد چیني )حال چه نظامي و چه صنعتي( را هدف دیپلماسي تازه ترامپ قرار ميدهد تا علاوه بر مرتفع شدن دغدغههاي مالي آمریکا، درصد پورسانت تراســتها و کارتلهاي چند ملیتي هم مرتفع شــود و ایران هم غیرمســتقیم در این راســتا علاوه بر آن که ميداند ثــروت هنگفت نفتي اعراب کــه غیر از نفت کالاي صادراتــي دیگــري ندارند، به خوبــي به یغما ميرود با تقویت بنیه دفاعــي خود، آنها را در معرض سیاســت اقتصادي غرب قرار ميدهد تا هر چه بیشتر تراز مالــي آنها نزول کند. البته در ایــن بین خود ایران هم در این چرخه متحمل فشار در بنیه اقتصاد نظامي و هزینــه به منظور دســتیابي به تجهیــزات بازدارنده دفاعــي در منطقــه در برابر تحرکات برخي کشــورها ميشود؛ بنابراین براي وضعیت امروز منطقه و مناقشه دولتهايعربــي خلیج فارس هرگونه امر سیاســي و دیپلماتیکــي بدون درنظرگرفتــن فاکتورهاي تأثیرگذار منطقهاي و جهاني ممکن نیست.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.