وزیر د ن فگااهعیباه و ززیارارنپ تساز ان شقلامبی آید؟

Shargh - - سیاست -

يک ماه به پايــان كار دولت اول حســن روحانی باقی اســت و از حالا شــايعهها و اخبار بــرای ابقا يا تغيير وزرای كابينه بعدی او شــروع شده است. يكی از اين وزارتخانهها، «وزارت دفاع و پشتيبانی نيروهای مسلح جمهوری اســلامی ايران» است. روز گذشته، اليــاس حضرتــی، نماينده مردم تهــران، در صفحه شــخصی خود نوشــت كه رئيسجمهور بــه دنبال انتخاب وزير دفاع از ميــان يكی از فرماندهان ارتش است.

مطلبی كــه اگر به وقوع بپيونــدد، اين وزارتخانه دارای يک وزير ارتشــی خواهد بــود. همين بهانهای شــد تا به مرور تاريخچه ايــن وزارتخانه و وزرای آن بپردازيم.

نيروهای مسلح جمهوری اسلامی ايران از سه نهاد جداگانه، يعنی ارتش جمهوری اســلامی ايران، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نيروی انتظامی جمهوری اسلامی ايران تشكيل میشود. همه اين نيروها زير نظر ستاد كل نيروهای مسلح قرار گرفته و رؤسای آنها نيز ازسوي مقام معظم رهبری انتخاب میشود. «وزارت دفاع و پشــتيبانی نيروهای مسلح» نيز كار برنامهريزی و تهيه امكانات برای نيروهای نظامی را برعهده دارد. اين وزارتخانه بهطور مستقيم در عملياتهای نظامی شــركت نمیكند، ولی جزء نيروهای مسلح محسوب میشــود. پيش از انقلاب و در دوران پهلوی دوم اين وزارتخانه با نام «وزارت جنگ» فعاليت میكرد كه در دوره نخســتوزيری محمد مصدق بــه «وزارت دفاع ملــی» تغيير نام داد، اما ديری نپاييد و بعد از ســقوط دولت او دوباره نام آن بــه «وزارت جنگ» تغيير كرد. با آغاز انقلاب اســلامی و تشكيل دولت موقت مهدی بــازرگان اين وزارتخانه نــام «وزارت دفاع ملی» را به خود گرفت، اما يکبار ديگر و در جلسه روز چهارشنبه، دوم خرداد 1363 مجلس شــورای اسلامی، تغيير نام وزارت دفاع ملی به «وزارت دفاع» تصويب شده و به تأييد شورای نگهبان رسيد.

وزارت ســپاه نيز در دولت اول ميرحسين موسوی تشــكيل شــد و با پايان دولت او نيــز در وزارت دفاع ادغام شــد. تنها وزير اين وزارتخانه هشتســاله هم محســن رفيقدوســت بود. او در برنامــه تلويزيونی «شناســنامه» درباره چگونگی تشــكيل وزارت سپاه گفته بود: «وقتی داشتند قانون اساسی را مینوشتند، بــزرگان مجلس خبرگان قانون اساســی با ما تماس گرفتنــد و ما هم بــه اين دوســتان توضيــح داديم كه ســپاه بنا نيســت جايگزين ارتش شــود و ســپاه فلســفه وجودی ديگری دارد. ارتشها برای دفاع از سرزمينها تشكيل میشــوند، اما انقلاب ما سرزمين نيســت و با توجه به ويژگی خاصی كــه دارد نياز به يک نگهبان دارد؛ لذا در اصل 150 قانون اساسی اول اينطور نوشته شد كه حدود مسئوليت سپاه را قانون معين میكند. بعد از چندســال در كميســيون دفاع اين موضوع مطرح شــد كه نيروهای مسلح زير نظر رهبری هســتند. ارتش با داشــتن وزارت دفاع، هم با دولــت در ارتباط بود و هم با مجلس! لذا تصميم بر اين شــد كه برای ســپاه هم وزارتخانهای ايجاد شود تا ارتباط بين دولت و مجلس با ســپاه هم به شــكل خوبی برقرار شــود».او درباره انتخاب خود به عنوان وزير اين وزارتخانه هم گفته بود: «من يک روز خودم به كميسيون دفاع رفتم و گفتم اين كت و شلواری كه در حال دوخت آن هستيد، فقط به قامت من میآيد و ســپاه برای وزارت، به جز مــن كانديدايي نخواهد داشــت؛ لذا نظرات خودم را در مورد ساختار وزارت ســپاه بيان كردم كه خيلی از موارد مــورد موافقت كميســيون دفاع قرار گرفت. قرار بود نخســتوزير، وزير سپاه را معرفی كند و آيتالله خامنهای بهعنوان رئيسجمهــور او را تأييــد كند، از تأييــد آقا مطمئن بودم اما در مورد موســوی اطمينان نداشــتم. وقتی تشــكيل وزارت ســپاه در مجلس به تصويب رسيد و قرار شــد نخســتوزير، وزير مربوطه را معرفی كند، آقای موســوی به هر دليلــی گفتند هركســی بيايد بهجز رفيقدوست! ايشان خيلیها را معرفی كرد اما كانديدای ســپاه بنده بودم».او در مورد رفتنش از اين وزارتخانه هم در مصاحبهای با باشــگاه خبرنگاران جوان گفته بــود: «در دفتر مقــام معظم رهبری كه آن زمــان رئيسجمهور بودند، مرحــوم حاجاحمد خمينــی آمدند تا نامه پذيرش قطعنامه را بخوانند و بنده در كنار روحانــی رئيسجمهور فعلی كه در آن زمان معاون آيتالله هاشــمی بودند نشسته بودم تا به آنجايی از قطعنامه رسيد كه آتشبس قبول شده اســت و او گفت تو به درد زمان جنگ میخوردی و به درد زمان صلــح نمیخوری، دو ماه بعد مجلس بايد به كابينه رأی جديد میداد كه به من رأی اعتماد نداد و من از وزارت كنار رفتم.»

ايــن وزارتخانه يکبار ديگر هم تغيير كرد و اينبار مجلس شورای اسلامی در 28 مرداد 1368 با ادغام اين وزارتخانه با وزارت ســپاه، و تشكيل «وزارت دفاع و پشتيبانی نيروهای مسلح» موافقت كرد.

اين ادغام در راســتای اصلاح ســاختار تشكيلاتی نيروهــای مســلح صورت گرفــت. به گفتــه يكی از فرماندهان، زمانی كه جنگ جريان داشت، سپاه نياز به امكانات گسترده و تجهيزات جنگی و جنگافزارهای مختلف داشت. از ســوی ديگر بايد اعتبارات و منابع مالــی نيز دريافت میكرد. از آنجا كه تدارک نيروهای مسلح از طريق دولت صورت میگرفت و منابع مالی مورد نياز نيز از طريق دولت واگذار میشد و از سويی، دولــت هم از طريــق وزارتخانههــا، وظايف خود را انجام میداد، بنابراين برای واگذاری امكانات و منابع مالی و نيز مسائل قانونی، وزارت سپاه تشكيل شد. از قديــم وزارت دفاع برای تدارک ارتش وجود داشــت و اقدامات لجســتيكی و پشتيبانی مربوط به ارتش را انجام میداد، ولی برای ســپاه تكليف مشخص نبود و به همين دليل وزارتی به نام ســپاه تأسيس شد كه همان نقشــی را كه وزارت دفاع برای ارتش ايفا كند، همان را برای سپاه ايفا كند. پس از پايان جنگ نياز به حذف موازیكاریها و انسجام تشكيلاتی بود.

وزرای اين وزارتخانه نيز هركدام سرنوشت خاص خود را داشتهاند. از 13 وزير آن بعد از پيروزی انقلاب، شــش وزير اول آن فوت كرده يا شــهيد شدهاند. اكبر تــركان تنها وزيــر غيرنظامی ايــن وزارتخانه بوده و دريابان شمخانی با هشت سال وزارت، بيشترين زمان تصدی بر اين پست را داشته است. در ادامه به مرور اين وزرا میپردازيم:

وزرا: احمد مدنی:

او اولين وزير دفاع پــس از پيروزی انقلاب اســت. مدنی دانشجوی نيروی دريايی در انگلســتان بود كه در ســال 13۴8 به درجه درياداری رسيد. او وقتــي عضــو «جبهــه ملی ايــران» بود، در ســال 1351 به علــت فعاليتهای سياسی از كار بركنار شد اما بعد از انقلاب و در كابينه مهندس بازرگان به ســمت وزيــر دفاع و فرماندهی نيروی دريايی انتخاب شــد اما در 11 اســفند ســال 1357 دولت در اطلاعيــهای اعلام كرد كه به علت عهدهداری فرماندهــی نيروی دريايی تصميم گرفته شده است از مسئوليت وزارت دفاع فارغ باشد. پس از آن بنــا بر خواســت مهنــدس بــازرگان، او مدتی عهدهدار اســتانداری خوزستان شــد. او در نخستين دوره انتخابات رياستجمهوری شركت كرد و پس از بنیصدر در جايگاه دوم قرار گرفت. احمد مدنی در سال 138۴ در 76سالگی در آمريكا درگذشت.

او با درجه سرتيپی از برجستهترين افسران و نظاميــان حامی جبهه ملی و رئيــس ســتاد ارتــش در زمان محمد مصدق بــود، اما پس از براندازی دولــت مصدق در 28 مــرداد 1332 دســتگير و زندانی شــد. او در دولت موقت و پس از بركناری احمد مدنی بهعنوان دومين وزير دفاع ملی انتخاب شد اما در شهريور سال 1358 استعفا داد. او در سال 1367 در فرانسه درگذشت.

او كه از ارديبهشــت 58 عضــو و نماينده امام در شــورایعالی دفاع بود، از هفتم مهر 1358 تا شهريور 1359 بهعنوان وزير دفــاع در دولــت موقــت نيز فعاليــت داشــت. او در دوره نخســت مجلــس

محمدتقی ریاحــی: شهید مصطفی چمران:

شــورای اســلامی نيز از ســوی مردم تهــران به نمايندگی انتخاب شــد. چمــران در دوران دفاع مقدس ستاد جنگهای نامنظم را بنيانگذاری كرد. او در 31 خرداد 1360 در مسير دهلاويه-سوسنگرد بر اثر اصابت تركش خمپاره به پشــت ســرش به شهادت رسيد.

شــهیدجواد فکــوری:

پــس از پيروزی انقلاب به خدمت نيروی هوايی ارتش درآمد و با شــروع جنگ ايــران و عــراق بهعنوان يكــی از طراحــان عملياتهای نيروی هوايــی ايران به كار خود ادامه داد. با برگزاری انتخابات و تشكيل دولت شهيد رجايــی بــا حفظ ســمت فرماندهی نيــروی هوايی بهعنوان وزير دفاع برگزيده شد. در شهريور 1360 و با نزديکشــدن زمان اجرای عمليات شكســت حصر آبادان به پيشــنهاد سرلشكر فلاحی به ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی منتقل شد. او در هفت مهر ســال 1360 در راه بازگشــت از جبهه بر اثر ســقوط هواپيما به همراه جمعی از فرماندهان ارتش و سپاه به شهادت رسيد.

شهید موســی نامجو:

او پيش از انقــلاب عضــو هيئــت علمی دانشكده افســری بود كه بعد از انقلاب به رياست دانشكده، ارتقا يافــت. نامجــو پس از شــهيد مصطفــی چمــران، نماينــده فرمانده كل قوا در شورایعالی دفاع بود و مدتی بعد در نقــش وزير دفاع و پشــتيبانی نيروهای مســلح به خدمــت پرداخــت. او نيــز در شــهريور 1360 در راه بازگشت از مأموريت بررسی وضعيت جبههها پس از عمليات موفقآميز ثامنالائمه در حادثه سقوط پرواز هركولس ســی-130 نيــروی هوايی ارتــش ايران به همراه شــهيد فكوری و تعدادی از فرماندهان نظامی ديگر به شهادت رسيد.

محمد ســلیمی:

او كــه در زمان جنگ ايران و عراق مسئول دفتر مشاوره امام خمينی)ره( در امور نظامی و مسئول ستاد جنگهای نامنظم بود، با درجه ســرهنگی در دولــت اول ميرحســين در سالهای 1360-136۴ بهعنوان وزير دفاع و پشتيبانی دفاع مقدس انتخاب شــد. ســليمی از سال 1379 با ارتقاي درجه به سرلشــكری به فرماندهی كل ارتش منصوب شد و در شــهريور 138۴ از اين مقام استعفا داد. پس از آن بهعنوان مشــاور فرماندهی كل قوا در امور ارتش مشغول به فعاليت شد. او در بهمن 139۴، پــس از يــک دوره طولانــی بيماری در 78ســالگی درگذشت.

محمدحسین جلالی:

او وزير دفاع و پشــتيبانی نيروهای مسلح در دولت دوم ميرحسين موسوی در سالهای 1368-136۴ بود. او در ســابقه نظامی خود فرماندهي هوانيــروز ارتش هنــگام اجرای عمليات خيبر را دارد. به دستور امام خمينی)ره( برای كمک در تشــكيل نيروی هوايی سپاه انتخاب شد و در حدفاصــل 28 دی 1370 تــا آبــان 1376 فرماندهی نيروی هوايی ســپاه را برعهده گرفت. بعدها به ستاد كل نيروهای مسلح منتقل شد و رياست مركز عمليات اين ستاد را برعهده گرفت. او در بهمن 1392 بهعنوان مشاور امداد هوايی رئيس جمعيت هلال احمر ايران انتخاب شد.

اکبر ترکان:

او كــه از تير 1360 تا مرداد 1361 استاندار ايلام و از تير 1362 تا بهمن 1363 اســتاندار هرمزگان بود، تنها فرد غيرنظامی اســت كه به مقام وزارت دفاع و پشتيبانی نيروهای مسلح رسيده است. او از سال 1368 تا 1372 و در دولت اول مرحوم هاشمیرفسنجانی اين سمت را بر عهده داشت. تركان بعدهــا بهعنــوان وزيــر راه و ترابری انتخاب شــد و هماكنون مشاور ارشد رئيسجمهور است.

محمد فروزنــده:

در دولت دوم مرحوم هاشمیرفســنجانی در سالهای 1372-1376بهعنوان وزير دفاع انتخاب شــد و چهار سال اين مســئوليت را برعهده داشــت. او پس از اين دوره و با حكم مقام معظم رهبری از سال 78 تا 93 بهعنوان پنجمين رئيــس بنياد مســتضعفان انتخاب شــد. فروزنده هماكنون يكی از اعضای مجمع تشــخيص مصلحت نظام است.

علــی شــمخانی:

او از اوليــن پايهگــذاران ســپاه پاســداران انقلاب اسلامی و فرمانده سپاه در اســتان خوزســتان اســت. دريابــان شــمخانی در دوران جنگ بهعنــوان فرمانده نيروی زمينــی و قائممقــام فرمانده كل نقش بســزايی در طراحــی، فرماندهــی و پشــتيبانی از عملياتهای مختلــف داشــت. او يک ســال پس از پايــان دفاع مقــدس، با حكم فرماندهی معظــم كل قوا ضمن انتقال از سپاه پاسداران به ارتش، فرماندهی نيروی دريايی ارتش را برعهده گرفت. او از شــهريور 1376 تــا پايان دولــت محمد خاتمی در ســال 138۴ اين سمت را برعهده داشــت. او با هشت سال بيشترين زمان وزارت را در وزارت دفاع برعهده داشته است. شــمخانی هماكنون در دولت حســن روحانی دبير شورایعالی امنيت ملی است.

مصطفــی محمدنجــار:

او كه دارای مدرک مهندسی مكانيک با گرايش طراحــی جامدات از دانشــگاه خواجــه نصيرالدين طوســی و مدرک فوقليسانس در رشــته اجرائــی بــا گرايش مديريــت اســتراتژيک از ســازمان مديريت صنعتی اســت، ســال 1357 و پــس از پيــروزی انقلاب به عضويت در ســپاه درآمد. ســردار نجــار كه تاكنون مســئوليت بنياد تعاون، معــاون خودكفايی صنايع دفاعی و رئيس گروه جنگافزاری ســپاه پاســداران انقلاب اســلامی، عضو هيئتمديره سازمان صنايع دفــاع، رئيس گروه صنايع تســليحاتی، رئيس گروه صنايع مهماتسازی و معاون برنامهريزی و توسعه ســازمان صنايع دفاع را برعهده داشــته و از ســال 138۴ تا سال 1388 در دولت نهم وزير دفاع بود.

او كــه دكترای علوم اســتراتژيک دارد، تاكنون فرماندهــی قرارگاههــای عملياتــی و اطلاعاتــی ســپاه، معــاون طرح و برنامــه و امور بينالملل وزارت دفاع، جانشين وزارت دفــاع و پشــتيبانی نيروهای مســلح، رئيس كميسيون سياسی، دفاعی و امنيتی مجمع تشخيص مصلحت نظام و رياست كارگروه سياسی، دفاعی و امنيتــی دولت نهم در تدوين برنامه پنجم توســعه كشور را برعهده داشته است. وحيدی در دولت دوم محمود احمدینژاد از ســال 1388 تــا 1392 وزير دفاع بود.

احمد وحیدی: حســین دهقان:

او كه دكترای مديريت دولتی دانشگاه تهران را دارد، از آغــاز دولت حســن روحانی در سال 1392 عهدهدار وزارت دفــاع اســت. او از آغاز پيــروزی انقلاب اســلامی وارد سپاه شد و از سال 1361 فرمانده سپاه تهران شد. او در سابقه خود، فرمانده منطقه يكم ثارا... و قرارگاه عملياتی ثــارا...، قائممقام فرمانــده نيروی هوايی ســپاه، فرمانده نيروی هوايی ســپاه، جانشين رئيس ســتاد مشترک سپاه، قائممقام وزير دفاع و پشتيبانی نيروهای مســلح، مشــاور عالی وزير دفاع، معاون رئيسجمهور و رئيس بنياد شــهيد و امور ايثارگران، جانشــين رئيس و دبيركل مركز مطالعات راهبردی دفاعی نيروهای مســلح ج.ا.ايــران و دبير و رئيس كميســيون سياســی- دفاعــی و امنيتــی مجمــع تشخيص مصلحت نظام را دارد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.