دموکراسی بر دموکراسی

Shargh - - پژواك -

رضا بژکــول:

حکومت مردم، به وســیله مردم، برای مردم، هرگز از روی زمین محو نخواهد شــد )آبراهام لینکلن(. سادهترین تعریفی که امروزه از دموکراسی شــده، حکومت مردم بر مردم اســت که برگرفته از اندیشه خردورزانی مانند ارسطو و پریکلس در یونان باســتان قدیم بود. دموکراسی نظامی است که اجازه شــرکت به همه را میدهد بهگونهای که همه مردم در حکومتکردن شــریک باشند. جیمز برایس، استاد دانشگاه آکسفورد معتقد است دموکراسی به معنای اکثریت است، اکثریتی که اقلیت را به رسمیت بشناسد و بــه رأی و نظر آنان نیز احترام بگــذارد. این اکثریت دارای سه ویژگی اســت که این سه ویژگی سه ممیز دموکراسی را از دیگر نظامهای غیردموکراتیک تفکیک میکند. اول اینکــه اهداف حکومت را افکار عمومی تعیین و پیشــنهاد میکند نه گروههای اشرافيگری از هر نوع، دوم اینکه حاکمان را مردم انتخاب میکنند و جــز با انتخاب عمومی هیچ راه دیگری برای مناصب حکومتی وجود ندارد و ســوم اینکــه مردم این حق را دارند که با سیاســتهای منتخبان خود مخالفت کنند، مطالبهگر باشــند و به دنبــال مطالبات ملی و حتی فــردی. اما برای اینکه موارد بیانشــده تحقق پیــدا کند، نیازمند پیشزمینه آمــوزش و آگاهی براي انتخاب درســت در یک جامعه متکثر اســت. اول از همه باید تلاش کرد تودهها را هرچهبیشــتر آموزش داد تا بهتــر بتوانند از توانایی و امکانــات خود برای حضور در عرصههای سیاســی بهــره گیرند و قدرت بیشتری برای ســنجش امور عمومی و داوری درباره آنها پیدا کننــد. «حضور مــردم در انتخابی آگاهانه، بهترین پایههای دموکراسی است»، ثانیا باید مردم را در پرداختن هرچه بهتر و بیشــتر در عرصه عمومی و داوری درباره آنها تشــویق کرد تــا بتوانند با آگاهی و شناخت بهتر دســت به انتخاب بزنند )به قول دکتر بشــیریه دموکراسی بدون اکثریت آگاه و علاقهمند به مسائل سیاسی ممکن نیســت( چنان که هابر ماس نیز در این زمینه اعتقــاد دارد که «دولت دموکراتیک قانونی، نظمی اســت سیاسی که از سوي خود مردم آفریده شــده اســت و به موجب عقیده و ارادهسازی آنها کسب مشروعیت میکند و بهاینترتیب است که به تابعان قانون امــکان میدهد در همان حال خود را واضعان قانون مشــاهده کنند.» روسو نیز معتقد اســت در دموکراسی مستقیم شــهروندان از قانونی اطاعــت میکننــد که خــود در ایجاد آن مشــارکت مستقیم دارند. به معنی دیگر اطاعت از چنین قانونی در حقیقت اطاعت از اراده خودشــان اســت. آزادی واقعی از نظر روســو اطاعت از قانونی اســت که ما خــود وضع کردهایم و بر اجرای آن متعهد هســتیم. بهطورکلی مفهوم دموکراســی را میتوان در چندین اصل خلاصه کرد: اول نشــئتگرفتن قدرت و قانون از اراده مــردم، دوم آزادی بیان افکار عمومی و اتکای حکومت به آن، سوم وجود شیوههای مشخص برای بروز افکار عمومی از جمله احزاب سیاســی، چهارم اصل حکومت اکثریت عددی در مسائل مورد اختلاف در افکار عمومی مشــروط به وجود تساهل و مدارای سیاســی، پنجم محدودبودن اعمال قدرت به رعایت حقــوق و آزادیهای فردی و گروهی، ششــم تکثر و تعدد گروهها و منافــع و ارزشهای اجتماعی، هفتم امکان بحث عمومی و مبادله آزاد افکار درباره مسائل سیاســی و قدرتمنــدی جامعه مدنی، هشــتم اصل نسبیت اخلاق و ارزشها، نهم تساهل در برابر عقاید مختلــف و مخالف، دهم برابری سیاســی گروههای اجتماعی از لحاظ دسترسی به قدرت، یازدهم امکان تبدیــل اقلیتهای فکری به اکثریــت از طریق تبلیغ نظرهــای گروهی، دوازدهم اســتقلال قــوه قضائیه در جهت تضمین آزادیهای مدنــی افراد و گروهها، ســیزدهم تفکیک قوا با اســتقلال حداقل سه قوه از یکدیگر، چهاردهم امکان ابراز مخالفت سازمانیافته و وجود گروههای مخالف قانونی )بشیریه 1383، ص 27( و نهایت اینکه دموکراســی نیــاز به گفتوگوی ملی و تبــادل نظر چندجانبه محترمانــه دارد و باید تلاش کرد تا نظر مخالفان نیز شنیده شود.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.