رسانههای جریان اصلی و شبکههای اجتماعی

Shargh - - رسانه -

«امــروز صبح، ما خبری دریافت کردیم کــه میگفت دنیس مککوئیل درگذشــته اســت». ســه روز پیش از آنکه دانشــکده تحقیقات ارتباطات دانشــگاه آمستردام، بیانیه خود را با این جمله آغاز کند، دنیس مککوئیل 82ســاله انگلیسی، محقق مشهور علوم ارتباطات، در 25 ژوئن مصادف با چهارم تیر درگذشته بود.

دانشــگاه آمســتردام خانه مککوئیل به حســاب میآمد و بیانیه این دانشگاه نیز در رثای استاد ممتاز تازهدرگذشته حاکی از احترام دانشگاهیان به او بود: «دنیس یک انســان فوقالعاده، بابصیرت و فروتن بود. او دانشی جامع از حوزه کاری خود داشــت و یک تحلیلگر تیزبین بود. او در تدریس دیدی باز داشت و افراد را به تفکر خلاق و نظاممند ترغیب میکرد. اقتدار و الهامبخشــی علمی دنیس، زمینه را برای رشد و توفیق علم ارتباطات و دانشکده تحقیقات ارتباطات دانشگاه آمســتردام فراهم کرده بود. ما یک محقــق طراز اول، یک معلــم الهامبخش و یک همکار عزیز را از دســت دادیم .»

بــا درگذشــت مککوئیل، انجمــن بینالمللی تحقیــق در ارتباطات و رســانهها نیز بیانیهای صادر و از این اتفاق ابزار تأســف کرد. جنت واسکو، رئیــس این انجمن، در بیانیه خود به اعضــای انجمن اطلاع داد که بنا به اعلام خانواده مککوئیل، او در 25 ژوئن در آرامش فوت کرده و تا روزهای آخــر، ذهنش با دقــت کار میکــرده و پیشنویسهایش در پوشــههایی جداگانه و مرتب جای گرفته است.

رئیس انجمن بینالمللی تحقیق در ارتباطات و رســانهها در این بیانیه مککوئیل را نویســنده آثار پرشماری دانسته بود که «درها را برای بسیاری از ما باز کرد و تدوینکننده بس بیهمتای دستاوردها و دانش رو به فزونی پژوهش رسانه و ارتباطات بود». واسکو در انتها نیز گفته بود که مککوئیل دوســت و مراد بســیاری از اعضای انجمن بینالمللی تحقیقات رسانه و ارتباطــات بود و در مــدت عمرش به زمینه تحقیقاتی رســانه و ارتباطات کمک شایانی کرد و هیچگاه فراموش نخواهد شد.

بــا درگذشــت مککوئیل، دانشــکده رســانهها و ارتباطات دانشــگاه لیــدز هم بیانیهای صادر کــرد و تأکید کرد که «همکاری تئوریک پرفســور مککوئیل به طور بنیادین به توســعه تحقیقات در رســانهها و ارتباطات شــکل داد و حوزههای مخاطبشناسی، سیاستگذاری رسانهای، تأثیرات جامعهشناختی رســانهها و ارتباطات سیاسی را پوشش میداد. او حامی قدرتمند حــوزهای تحقیقاتی بود که انضباط فکری، چندرشــتهایبودن و مرتبطبــودن بــا دوران معاصــر، از خصیصههای آن به شــمار میرفت. مککوئیل در کارهای خود همه این مسائل را در نظر داشت.»

ورود کمابیش اتفاقی به ارتباطات

دنیــس مککوئیــل، متولد ســال 1935 در لنــدن، اســتاد ممتاز مرکز تحقیقات ارتباطات در دانشــگاه آمستردام و استاد میهمان دانشکده علوم سیاسی در دانشگاه ساوتمپتون بود. او در سال 1958 از دانشگاه آکسفورد در رشته تاریخ مدرن مدرک کارشناسی را گرفت و یک سال بعدتر، از همان دانشگاه مدرک کارشناسی ارشد مدیریت عمومی و اجتماعی را کسب کرد. مککوئیل بهعنوان محقق در دانشگاه لیدز مشغول به کار و با جی بلاملر در مرکز تحقیقات تلویزیون همکار شــد. ســرانجام در ســال 1967 مدرک دکترای مطالعات اجتماعی را از دانشــگاه لیــدز گرفت و عنوان تزش هم «عوامل اثرگذار بر منافع عمومی در نمایشهای تلویزیونی» بود.

مککوئیل در ســال 1977 از دانشــگاه لیــدز به دانشــکده تحقیقات ارتباطات دانشــگاه آمســتردام رفت و آنجا استخدام شــد. او تا پایان عمر کاری خــود در این دانشــگاه ماند و حتی در ســال 1997 که از دانشــگاه آمستردام به طور زودهنگام بازنشسته شد، همان جا بهعنوان استاد ممتاز کار خود را ادامه داد. دانشــگاه آمستردام از سال 2006، جایزهای را به نام «جایزه مککوئیل» ابداع کرد که به محققانی اعطا میشــد که هر ســال بهترین مقاله را برای پیشــرفت تئوری ارتباطات مینوشــتند. مککوئیل تا سال گذشته جزء هیئت داوران این جایزه بود.

او در مصاحبهای که در سال 2012 با «سوشیال ساینس اسپیس» انجام داد، بخشی از عمر کاری خود را تشریح کرد. مککوئیل گفت که ابتدا تاریخ خوانده بوده؛ اما چون این رشــته به نظــرش بیربط و بدون ایدههای تازه میآمده، به سراغ جامعهشناسی رفته است. جامعهشناسی را ادامه داده و زمانی که تحت تأثیر آثار ریچارد هوگارت و ریموند ویلیامز و اندیشههای در حــال ظهور جنبش چپ نو قرار گرفته بوده، کمابیش به طور اتفاقی به ســمت ارتباطات کشیده شده اســت. مککوئیل در مصاحبهاش این نحوه ورود اتفاقی به حوزه ارتباطات را شرح داده و گفته که فرصت تبدیلشدن او به یک محقق ارتباطات به طور مســتقیم به ورود تلویزیونهای تجاری به انگلســتان ربط داشته اســت. در دهه 60 میلادی، تلویزیون گرانادا یک بورســیه در دانشــگاه لیدز بنا کرد و دلیــل آن، گذشــته از نوعی فعالیت روابطعمومــی و تبلیغاتی برای این تلویزیــون، این بود که مالک تلویزیون جامعهشناس بود و مأموریتی برای خود در زمینه روشنشدن آثار تلویزیون بــر مردم احســاس میکــرد. درهرحــال، مککوئیل با این بورســیه روی تأثیرات سیاســی و فرهنگی تلویزیون تمرکز میکند. در نهایت نیز در رشته جامعهشناسی در دانشگاه لیدز شروع به تدریس میکند. مککوئیل تأکید میکند طیکردن این مســیر را مرهون مسئول پروژه تحقیقات تلویزیون در دانشگاه لیدز و کارمند بیبیســی، ژوزف ترانامن، بوده و تأثیر زیادی نیز از او پذیرفته بوده است.

یــک دهه پیش از آنکه مککوئیل تحقیقات خود را شــروع کند؛ یعنی در دهه 1950 میلادی، حوزه ارتباطات دارای وســعت کمی بود و محققان به رســانهها عمدتا بهعنوان پدیدههایی نگاه میکردند که مخرب هستند و محقــق ارتباطات باید مســئلههای فردی و اجتماعی ناشــی از تأثیرات رســانههای همگانــی را حــل کند؛ اما ارتباطــات همزمان بــا عمر کاری مککوئیل رشــد کــرد و به قــول او، در دهه 2010 به «یــک خودمختاری فکری مشــخص رســیده اســت که میتواند دیدگاه خــود را درباره اینکه مســائلش چه چیزهایی هستند داشته باشــد». مککوئیل معتقد بود که جامعهشناســی بهعنوان یکی از شاخههای علوم اجتماعی در دهه 1960 به بار نشست، مطالعات ارتباطی را غنیتر کرد و دیدگاه انتقادی جدیدی را نیز وارد تحقیقات در حوزه ارتباطات کرد.

او که هم دوران اوج مطالعات فرهنگی، هم دوران ظهور رســانههای نوین را درک کرده، در مصاحبهاش به این نکته اشــاره میکند که توســعه جامعهشناســی همیشه دارای آثاری ســودمند روی علوم ارتباطات نبوده یا دســتکم دارای پیامدهــای متنوعی بــرای آن بوده اســت. به عقیده مککوئیل، دیدگاه انتقادی به رســانهها در طولانیمدت با تعصب بســیار زیاد سیاسی شــد و خیلي مثمرثمر نبود: «دیدگاه مطالعات فرهنگی ابتدا حــوزه ارتباطات را غنی کرد، اما ســپس، تا حدی بــا کاهش جنبههایی از انسجام حوزه ارتباطات، آن را تضعیف کرد. دلمشغولیهای پس از ظهور فناوری هم ضروری به نظر میرســد، اما پیامدهای آن متنوع بوده اســت: تأکید بیش از اندازه بر خود فناوری و خود رسانه، باعث دورشدن توجهات از عوامل نهفتهای در فرهنگ و جامعه میشود که مشخص میکنند مردم از چه نوع ارتباطاتی دوری یا چطور از آن استفاده کنند.»

هنر طبقهبندی

مهمترین کار مککوئیل در رشته ارتباطات، طبقهبندی بود. طبقهبندی او از موضوعــات مختلــف ارتباطات کار کمی نبود و توانســت به مباحث ارتباطــی تکهتکه و متداخلی که در دهــه 80 میلادی در این حوزه علمی مطرح شده بود، نظم و وضوح بالایی ببخشد. او در سال 1983 مشهورترین کتابــش را تحت عنــوان «نظریه ارتبــاط جمعی: یک مقدمه» نوشــت و در آن تلاش کــرد نظریات مربوط به ارتباطات جمعی را به طور ســاده و دستهبندیشــده ارائه کند. در همین دوران، رســانهها و دنیای ارتباطات با شــتاب زیادی در حال دگرگونــی بودند و مککوئیل به ایــن فکر افتاد که کتابش را بازنویســی کند. ویرایش دوم کتاب که از اســاس دگرگون شــده بود در ســال 1987 منتشــر شد و همزمان با تحول رســانهها و ارتباطات، مککوئیل ســعی کرد در ویرایشهای بعدی نیز تحولات را در نظر بگیرد. از ســال 2000 که چهارمین ویرایش کتاب منتشــر شــد، عنــوان این کتاب جامع و البته مقدماتی برای تحصیــل ارتباطات به «نظریه ارتباط جمعی مککوئیل» تغییر کرد و آخرین ویرایش آن نیز که ششمین ویرایش بود، در سال 2010 منتشر شد. همه ویرایشهای این کتاب را انتشارات بسیار معتبر «سِیج» روانه بازار کتاب کرده است. میتوان گفت در ربع قرن گذشته، این کتاب از ویرایــش دوم تا آخرین ویرایش، در دنیای دانشــگاهی به یکی از مهمترین کتابهای پایه و پیشنیاز برای علوم ارتباطات تبدیل شده است.

کتــاب مککوئیل نظریههای ارتباطات را بــه طور تاریخی طرح نکرده، اما بهســادگی آنها را طبقهبندی و تلاش کرده بــا فصلبندی کتاب تحت عناوینی موضوعی همچون تئوریهای رســانهای، ساختارهای رسانهای، ســازمانهای رســانهای، محتوا، مخاطبــان و تأثیرات رســانهها یا ارتباط رســانهها یا سیاســت، اقتصاد، جامعه و فناوری، مفاهیم مختلف رشــته ارتباطات را تشریح کند.

مککوئیــل آخریــن ویرایش کتاب تئــوری ارتباط جمعی خــود را به مخاطبان رســانههای آینده، بهویژه به نوههایــش که نام آنها را یکبهیک در ابتــدای کتاب آورده، تقدیم کرده اســت. دلمشــغولی او به مخاطبان رســانهها در کتاب مهــم دیگر او به نام «تحلیل مخاطب» هم به چشــم میخــورد. این کتاب برخلاف کتــاب «نظریه ارتباط جمعــی» با ویرایش جدیدی روبهرو نشد.

مککوئیل در ایران

مککوئیل در فضای دانشــگاهی ارتباطات ایران بســیار شناختهشــده است. تابهحال، ســه کتاب به نام او در داخل منتشر شده است. مهمترین کتاب مککوئیل در سال 1382 با نام «درآمدی بر نظریه ارتباطات جمعی» به ترجمه پرویز اجلالی در مرکز مطالعات و تحقیقات رسانهها منتشر شد. از بد روزگار، این ترجمه از دومین ویرایش کتاب مککوئیل در سال 1987 و بازچاپشده در 1988 ترجمه شده است؛ این کتاب در ویرایش اول تغییرات بنیادیــن کرده و در ویرایشهای بعدی نیز همیــن دگرگونیها ادامه یافته بود. یکی از مهمترین تفاوتهایی که ســه ویرایش اول این کتاب نسبت به ویرایشهای بعدی دارد، نظریههای هنجاری ارتباط جمعی است.

در ســه ویرایش اول کتــاب مککوئیل، یکی از کارهای مهم او شــرح مدلهــای مختلف ارتبــاط جمعی در جهــان تحت عنــوان نظریههای هنجاری رســانهها و جامعه بود. او توضیح میداد که در دنیای معاصر و در کشــورهای مختلف جهان، چه مدلهایی از ارتباط جمعی وجود دارد. زیربنای این دســتهبندی او، کار کلاسیک ســه محقق آمریکایی به نامهای ســیبرت، شــرام و پترســون در دهه 1950 بود که نظامهای مطبوعاتی در کشــورهای جهان را در سال 1956 در کتاب «چهار تئوری مطبوعات» ارائه کردند. آنهــا گفتند که نظامهای مطبوعاتی جهان به دو دســته اقتدارگرا و آزادیخواه تقســیم میشــوند که از دل آنها بهترتیب نظامهای شوروی )کمونیستی( و مسئولیت اجتماعی نیز به وجود آمده است. کتاب سیبرت و همکارانش که در دوران اوج جنگ ســرد و با توجه به بلوکبندی همان زمان نوشته شده بود، به طرز شگفتانگیزی چند دهه مطالعات نظامهای رسانهای را جهت بخشید و در نظریات مککوئیل نیز وارد شد. او مدلهای هنجاری رســانهها و جامعه را در سال 1983 به شش مدل تقسیم کرد که علاوه بر مدلهای اقتدارگرا، آزادیخواه، کمونیستی و مسئولیت اجتماعی قبلی، دو مدل رسانهای توسعهگرا و دموکراتیک مشارکتی را به آنها افزود. در ترجمه فارســی نیز همیــن مدلها بهعنوان مدلهــای هنجاری آورده شدهاند.

ترجمه این نســخه، پایه بسیاری از پژوهشهایی شد که در ایران درباره نظامهای رســانهای انجام شــدند. میتــوان موارد متعــددی از مقالات علمــی ژورنالهــای فارســیزبان را در دهههــاي 1380 و 1390 شــاهد آورد کــه مدلهای هنجاری نظامهای رســانهای را مدلهای شــشگانه مککوئیلِ ســال 1983 تا 1994 در نظر گرفتهانــد، اما ویرایشهای بعدی کتاب مککوئیل، این مدلها را کنار گذاشــته و چهار مدل هنجاری دیگر را ارائه کرده اســت. جالب اینجاست که خود او در کتاب سال 2010 وقتی به مدلهای چهارگانه ســیبرت و همکاران اشاره میکند، با لفظ سومشخص از خــود یاد میکند و میگویــد: «محققانی ازجملــه مککوئیل )1983) تــلاش کرده بودند مدلهــای چهار تئوری مطبوعات را توســعه بدهند.» مدلهای هنجــاری مککوئیل درباره رســانهها و جامعه در ویرایشهای بعدی کتابش به چهار مدل لیبرال – کثرتگرا )مدل بازار(، مدل مسئولیت اجتماعی )مدل منافع عمومی(، مدل حرفهای و مدل رسانههای جایگزین تبدیل شــدند. دگرگونی در این مدلسازی نمونهای است که نشان میدهد مککوئیل از ســال 1983 تا 2010 چقدر متحول شــده بــوده و قالبهای رسانهای جدید چه اندازه بر نظریهپردازیهایش تأثیر گذاشته بوده است.

دو کتاب دیگر از مککوئیل در ایران ترجمه شــده اســت که یکی کتاب «مخاطبشناســی» اســت که با ترجمه مهدی منتظرقائم در انتشــارات مرکز مطالعات و تحقیقات رســانهها در ســال 1380 چاپ شده و دیگری کتاب «مدلهــای ارتباط جمعی» بــا ترجمه گودرز میلانی اســت که در ســال 1388 در انتشــارات دفتر پژوهشهای رادیو منتشر شده است. این کتاب را مککوئیل با سون ویندال در سال 1981 نوشته بود. استادان علوم ارتباطات در ایران توجه زیادی به مککوئیل نشان دادهاند و برخی از آنان، ازجمله حسین افخمی شخصا با او در ارتباط بودهاند («غروب ستارهای از آسمان ارتباطات»، روزنامه ایران، 11 تیر 96، ص. 24.)

ارتباطات به کجا میرود؟

مککوئیل توانســت در ســالهای آخر، رســانههای نوین را درک کند. فناوری بهشــدت رشــد کرده بود، تلفن همراه هوشــمند انقلابی در حوزه ارتباطات به وجود آورده بود و مککوئیل نیز باید با روندهای آینده رشــته ارتباطات همراه میشد و آنها را ارزیابی میکرد. او در ویرایش ششم کتاب «نظریــه ارتباط جمعی» یــک فصل کامل از کتاب را به رســانههای نوین اختصاص داد. مککوئیل در بخشــی از مصاحبه کوتاهش با «سوشــیال ســاینس اسپیس»، به آینده ارتباطات هم اشــارهای داشت. او معتقد بود که در آینده نزدیک، محققان ارتباطات در دو حوزه پژوهش در رســانههای اروپای شــرقی و رســانههای چینی به پیشــرفتهای علمی قابلتوجهی دســت پیدا خواهند کرد. همچنین پیشبینی کرد که رســانههای نوین به تأثیــر خود بر ارتباطات ادامه خواهند داد و همانقدر که میتوانند خطری برای آزادی در این حوزه باشند، میتوانند بانی آزادی واقعی نیز در سراسر جهان به شمار بیایند.

او در زمینه رســانههای نوین، به اهمیت یکپارچگی رسانهها هم اشاره کرد و گفت که جدایی و تکهتکهشــدن رشــته ارتباطات بــا مطالعه روی رسانههای مختلف، باعث ایجاد شکافهای گوناگونی در این رشته شده و بین نتایــج مختلف مطالعات در این بخشهای مختلف این حوزه نیز پلی زده نشــده اســت. اما پیشبینی کرد که این اتفــاق رخ خواهد داد چراکه نمیتوان رشــته ارتباطات را به دو حوزه رسانههای همگانی و رسانههای نوین تقسیم کرد و باید از زاویه نگاهی واحد، روی ارتباطات کار کرد.

نکته دیگری که مککوئیل در مصاحبهاش درباره آینده رشته ارتباطات مورد تأکید قرار داد، بحث مســئولیتپذیری رسانهها و منافع عمومی بود. او معتقــد بود که به دلیل تغییر رســانهها و نیز تغییر ارزشها، هنجارها و اصول آنها، بســیاری از هنجارها و اخلاق مرتبط با رسانهها دچار دگرگونی شده اســت. از نظر او، در همه این تغییرات باید منافع عمومی در توسعه ارتباطات در نظر گرفته شود و این امر، نیازمند وحدت بین علم ارتباطات و حرفههای درون ارتباطات اســت. رسانهها باید مراقب پروپاگاندا و مقاصد سیاسی و تجاری تجربهشده دوران رسانههای قدیمی در شکلهای جدید رســانهای، مثلا در قالب شبکههای اجتماعی، باشند. از نظر او، دانشمندان ارتباطات میتوانند به روشــنترکردن این نیــات و اغراض در فعالیتهای حرفــهای رســانهها و ارتباطات کمــک کنند. مککوئیــل همچنین نگران فرصتهای ارتباطی مردم و کاهش توانایی دسترســی به ارتباطات خوب هــم بود و باور داشــت که باید بــرای نابرابری در ظرفیتهــای ارتباطی در جامعــه چارهجویی شــود. او بهعنوان یک پژوهشــگر ایــن نگرانیها را در آثــار خــود منعکــس کرد و طــی بقیه مســیر را بــرای بازماندگان و آیندگان باقی گذاشت.

بروز انقلاب ارتباطی باعث شــده است تا تعامل یا کنش و واکنش متقابل دوســویه شــکل بگیرد؛ به دیگر زبان ارتباطات تبدیل بــه خیابانی دوطرفه شــده اســت و دارای مزایایــی مانند فشــردگی زمان و مکان، نزدیکبودن و بیواسطگی، شخصیشدن و توزیع افقی و بدون سلســلهمراتب حاکی از آن اســت که گیرنده یک مشــارکتگر فعال اســت و مثل فرستنده در توزیع اطلاعــات شــرکت دارد. خبرگــزاری جمهوری اسلامی، با انتشار یادداشتی، بــه تأثیــر شــبکههای اجتماعــی بر رســانههای جریــان اصلــی پرداخته و تأکید کرده اســت اگر در ســالهای 1970-80میــلادی، خبرگزاریهــای بزرگی همچــون «آسوشــیتدپرس»، «رویتــرز»، «یونایتدپــرس» و... جریان اصلــی اطلاعرســانی خبــری بودند، امروز اعتقاد بر این است که شبکههای اجتماعی، جریان اصلی اطلاعرسانی و جریانسازهای خبری این حوزه هستند. در سالهای اخیر و با پایانیافتن عصر انحصــار رســانههای جریــان اصلی، از بعــد نرمافــزاری و ســختافزاری اتفاقهــای جدیــدی در ارتباطات رخ داده اســت؛ اینکه اطلاعــات با افراد عجین شــده، پرتابل شــده، ابزارهای جدیدی وارد عرصه شده، سرعت تولید محتوا بــالا رفتــه، مطالب تخصصی و بومی شــده و همچنین اطلاعات به نیاز مخاطب ســوق پیدا کرده و با آن منطبق شده اســت. خبرهای تولیدی در دوران معاصــر بــه علت گســتره و جامعیــت آن نیازهای بیشــتری از مخاطبــان را رفع میکننــد. همزمان شــیوههای تولیــد خبرها نیز بســیار متفاوت از شکلهای سنتی شده است. در گذشته شکل خبررسانی به صورت مکتوب یــا تصویری ارائه میشــد اما اکنون استفاده از عکس، فیلم، صوت و فایلهای کمحجم بــر غنای خبری میافزایــد و نیازهــای مخاطبان را به صورت حداکثــری رفــع میکند. این تمایزهــا نهتنهــا در تولیــد، بلکه در محتــوا و نحــوه عرضه باعث شــد تا با داشــتن جلوههای بصــری خاص، این خبرهــا مورد اقبــال بیشازپیش خواننــدگان واقــع شــود. یکــی از ویژگیهای برجسته رسانههای مدرن، بهویژه شــبکههای اجتماعــی، ایجاد فضای گفتوگو و گذر به چندصدایی اســت. به عبارت دیگر عصر جدیدی در حیات بشری شکل گرفته است که بنمایــه اصلی آن رویکــرد تعاملی و مبتنی بر گفتوگو )دیالوگ( و دوری از رویکرد یکطرفه و تکگو )مونولوگ( است. امروزه استفاده از فضای مجازی همپا با زندگی واقعــی پیش میرود. ازاینرو بهــرهوری از فضــای مجازی وارد عرصههای مختلف زیست بشری شــده اســت. در این میــان جامعه و سیاســت نیز بیبهره نماندهاند. برخی صاحبنظران بر ایــن باورند که یکی از اصلیتریــن و مهمتریــن ابزارهای رســیدن به جامعه مطلوب سیاسی، پذیرش «نقد» بهویژه در عرصه قدرت اســت. در جامعهای اگــر نقد وجود نداشته باشد، آن جامعه دچار رخوت و رکود خواهد شد. بر این اساس، نبود نقد نتیجهای جز گسترش تکصدایی و زوال اندیشــه و تفکــر در جامعــه نخواهد داشــت چراکه نــگاه طردی و دوری از همهجانبهنگــری باعــث استیلای تفکر خودمحورانه در فضای سیاسی جامعه میشــود. با توجه به اینکه در نگرش سیستمی بازخوردهای منفــی موجب شناســایی آســیبها میشــوند ازاینرو بازخوردهای منفی در بهبود کارکرد سیســتم باارزشتر از بازخوردهای مثبت به شمار میروند. بنابــر ایــن رســانههای اجتماعی در شــکلگیری فضــای گفتمانمحور و مفاهمه مبتنی بر دیالوگ و چندصدایی میــان دیدگاههــای مختلــف اثرگذار هســتند. ازاینرو رسانههای اجتماعی رونــد گذر به چندصدایی و فضای نقد را تسهیل میکنند.

مهمترین کار مککوئیل در رشته ارتباطات،طبقهبندی بود. طبقهبندی او از موضوعات مختلف ارتباطات کار کمی نبود و توانست به مباحث ارتباطی تکهتکه و متداخلی که در دهه 80میلادی در این حوزه علمی مطرح شده بود، نظم و وضوح بالایی ببخشد. میتوان گفت در ربع قرن گذشته، کتاب نظریه ارتباط جمعي او، از ویرایش دوم تا آخرین ویرایش، در دنیای دانشگاهی به یکی از مهمترین کتابهای پایه و پیشنیاز برای علوم ارتباطات تبدیل شده است

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.