سرنوشت منبع آگاه در میثاق اخلاق حرفهای

Shargh - - رسانه -

میثاق اخلاق حرفهای رســانه در اول اردیبهشتماه امسال رونمایی شد و در هفته آخر خردادماه هم متن منشور به همراه فهرست 48 رسانه امضاکننده آن منتشر شــد. «شفقنا رسانه» مصاحبهای با سعید تقیپور، دبیــر کارگروه تنظیمکننــده این میثاقنامه، انجــام داده و تاریخچه آن و مشکلاتش را بررسی کرده است.

تقیپــور در این مصاحبه درباره ســابقه نــگارش میثاقنامه اخلاق حرفهای گفت: «اولین رگههای نــگارش میثاقنامه در دولتهای قبلی انجام شــده بود. در دولت یازدهم معاونت مطبوعاتی شــروع به انجام این کار کرد و در کارگروه توسعه مطبوعات یکی از کارهای خوب، ارزیابی کیفی روزنامههاســت که یکی از شاخصهای ارزیابی کیفیت روزنامهها عمل به میثاق حرفهای رســانه اســت. در دوره قبل هرکسی متن میثاق را خــودش تنظیم میکرد و یکی از شــاخصهای ارزیابی کیفی این بود که میثاق اخلاق حرفهای داشته باشند، به آن پایبند باشند و آن را منتشر کنند، در صفحات روزنامه خود چکیده آن را بگذارند و آدرس متن کامل را هم درج کنند تا بگویند که ما به این میثاق پایبند هستیم. در دوره اخیر ما این مســئله را بهعنوان پیشفرض قرار دادیم و گفتیم کسی که میثاق عمومی ندارد یا این میثاق را امضا نکرده اســت، وارد رسیدگی به کیفیت روزنامهاش نمیشویم». تقیپور افزود: «بااینحال هنوز مرحله ضمانت اجرا وجود نداشت. برهمیناســاس در آن کارگروه بحثهایی شد. برای اینکه از طیفهای مختلف فکری، سیاســی و... اســتفاده شــود مدیران پایگاههای خبری و خبرگزاریها خودشان با توصیه معاونت مطبوعاتی کارگروهی درست کردند و متن اولیهای در اختیارشان قرار گرفت تا بر این اســاس پیش بروند». به گفته تقیپور، اعضای این کارگروه حدود 14 ، 15 نفر بودند: «اعضای گروهی هم که در رســانهها بودند حدود هفت الی هشــت نفر به همت آقای مهاجری در خبرآنلاین جمع شــدند بهعنوان مثال آقای امیر محبیان، بیژن مقدم و... بودند.»

او درباره ســازوکار شــورای داوری که در بخــش اول این میثاقنامه آمــده و قرار اســت بر نحوه اجرای آن در رســانهها نظــارت کند، گفت: «در مقدمه متن پیشنهادی این منشــور آمده که به فاصله زمانی بعد از جمعآوری امضاها با فراخوان بین امضاکنندگان شــورای داوری انتخاب میشــود. ترکیب شورای داوری شــامل یک نفر استاد ارتباطات، یک نفر پیشکســوت مطبوعاتی، یک نفر مســلط به حقوق مطبوعات و دو نفر هم از امضاکنندگان منشــور و... هســتند. عدهای باید داوطلب شــوند و امضاکنندگان منشــور در بیــن آنها چند نفر را بهعنوان اعضای شــورای داوری انتخاب کنند. در اولین جلســه رونمایی میثاق قرار بر این شــد که گروهی از کارگروه توســعه مطبوعات و امضاکننــدگان- ترکیب آنها در ذهنم نیســت- آخرین اصلاحات منشور، شــیوه انتخاب داوران بهعنوان یــک نظامنامه انتخاباتــی و... را تعیین کننــد. درواقع ماننــد یک گروه مؤســس اســت. آییننامههای آن را تنظیم میکنند و در اولین جلسه با حضور اعضای پیوسته به منشور، آییننامه انتخابات را تصویب میکنند. طبیعتــا قبل از آن هم باید بر همان اســاس مقدمات انتخابات را فراهم کرده باشــند. برای این کار، گروهی باید انتخاب شود و آن گروه تعدادی از داوطلبان را انتخاب میکند تا در بین امضاکنندگان به رأی گذاشته شوند و ترکیب داوران انتخاب شوند .»

به گفته تقیپور هنوز ترکیب شورای داوری انتخاب نشده و آییننامه شــورا و انتخابات نیز تدوین نشده اســت. او درباره این شبهه که به نظر میرسد این میثاقنامه به نوعی خواسته تا جایگزین انجمنی صنفی برای روزنامهنگاران شــود، گفت: «نه، اینطور نیســت. این میثاقنامه اگرچه اشاراتی به حقوق خبرنگاران دارد ولی هدفگیری آن بیشتر درباره محتوا و مطالبی اســت که در روزنامه منتشر میشود و مســئولیت آن با مدیر روزنامه اســت. بنابراین تداخل کمی با وظایــف روزنامهنگاران دارد. به عقیده من باید انجمن صنفی روزنامهنگاران یا تشکلی بانی این کار شود و منشور اخلاقی بنویسد تا این انجمنها هم منشوری داشته باشند. طبیعتا بخش عمدهای از آن با این منشور یکسان است. فقط در این تفاوت دارد که آنها مؤلف هستند و مدیران روزنامهها در حکم ناظر.»

یکی از مواردی که در این میثاقنامه عنوان شــده، این است که رسانه امضاکننده آن اخباری را که منبع آنها مشــخص و معتبر نباشــد منتشر نمیکند. تقیپــور درباره علت جایگرفتن این بنــد در میثاقنامه گفت: «نمیشود یک خبر بدون منبع ذکر شود یا گاهی پیش میآید من منبعی دارم و این فرد نمیخواهد نامش ذکر شــود و مســئولیت آن را برعهده بگیرد. وقتی رســانه این را منتشــر کند، به گونهای جای منبع مینشیند و خود باید مســئولیت آن را برعهده بگیرد. ولی وقتی هم رســانه و هم فرد گوینده خبر مســئولیت آن را برعهده نگیرد، نتیجه آن میشــود که رســانهها مباحث محرمانه را با «گفته میشــود» یا «به نقل از یک منبع آگاه» منتشــر میکنند. خب این خبر محرمانه یا حتی گاهی دروغ است. بنابراین باید اسم منبع را افشا کرد. افشای مرجع قضائی کفایت نمیکند. چون حکم مرجع قضائی نمیتواند افکار عمومی را که به انحراف رفته، تصحیح کند. بنابراین این خبر از منبع آگاه یک ادعا محســوب میشود و لازم است که یک نفر مسئولیت این ادعا را برعهده بگیرد تا مسائل مبهم و شبههبرانگیز از صفحات روزنامهها جمع شود. وقتی خبری بدون منبع داده میشــود یا به هر دلیلی محرمانه یا دروغ اســت، این رسانه مجبور است هم جواب افکار عمومی را بدهد و هم جواب مرجع قضائی. چون بعدا مرجع قضائی از رســانه میپرسد چه کســی این اطلاعات را به تو داده و مجبوری افشــاکننده را معرفی کنی ولی نمیتوانی افکار عمومی را تصحیــح کنی. این فرایند اخلاقی برای این اســت تــا افکار عمومی از ســلامت خبری که دریافت میکند، مطمئن باشــد». او همچنین درباره الزام رسانههای امضاکننده میثاقنامه اخلاق حرفهای به استفاده نکردن از حروف اختصاری یا ســایر شیوههای مشابه برای نشانیدادن در زمانی که به دلیل ملاحظات اخلاقی یا حقوقی نامبردن از اشخاص محدودیت دارد، هم گفت: «فرار از تلههای حقوقی شگرد شناختهشدهای است که همه آن را میدانند. وقتی فرد شناختهشدهای متهم به تخلف میشود، تا وقتی معلوم نشده که میتوانیم اسم او را ببریم، اگر اسمش را در روزنامه بهاختصار یا با هر کد دیگری بیان کنیم، باز هم معلوم میشود منظور چه کســی است و چون اسم کامل بیان نشده دادگاه روزنامه را تبرئه میکند. موارد زیادی وجود داشته که بیجهت برای یک نفر پروندهسازی کردهاند تا نتواند ســمت خاصی را بگیرد، وقتی پرونده این فرد به دادگاه میرود تبرئه میشــود. اگر روزنامه زمانی که هنوز جرم طرف ثابت نشده با بیان مشخصات و سابقه طرف، خبر را بنویسد حتی اگر تبرئه شود، در نزد افکار عمومی اثراتش باقی میماند .»

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.