نگاهيمتر «ابهلمهجزيینرساهنه»ع رزبزیبار ن ج از اب تاكن گهاینوتتدیانون

Shargh - - جهان -

محمدعلی عسگری:

تقریبا 20 سال پیش بود که من با شبکهای به نام الجزیره آشنا شــدم. یادم میآید در روزنامه جامعه بودیم و کسی که معلوم نشــد که بود نواری را از یکی از برنامههای این شــبکه به دبیر گروه بینالملل روزنامه داد تا پیاده و چاپ کنند. این نوار کاســت شرح گفتوگوهای داغ دو نفر بر ســر مذاکرات صلح فلســطین در کپنهاک بود. نام یکی از این دو نفر را یادم رفته اما دیگری علی عقله عرســان، نویســنده و تحلیلگر معروف ســوری طرفدار نظام اسد، بود. عرسان بهشــدت با برگزاری چنین گفتوگوهایی مخالفت میکرد و درمقابل طرف دیگر او را متهم به تروریسم میکرد و میگفت با صلح و سازش در ستیز اســت. نوار درواقع، یکی از برنامههای «الاتجاهالمعاکس» یا به تعبیر فارســی «جهت مخالف» بــود؛ برنامهای جنجالی و داغ که آن را فیصل قاســم اداره میکرد و هر هفته دو نفر کاملا مخالف را از یک کشور یا یک منطقه برمیگزید تا با هم بر سر یک موضوع مشخص بحث کــرده و تا حد دعــوا و بزنبزن پیش بروند. آن نــوار پیاده و در روزنامه جامعه به صورت چند شماره منتشر شد. از همان زمان دیگر من شبکه الجزیره را از دست ندادهام و هنوز هم تقریبا روزی نیست که به این شــبکه یا سایت اینترنتی آن مراجعه نکنم. این شبکه هماکنون 21 ســال دارد؛ شــبکهای که همواره مانند خاری در چشم نظامهای دیکتاتــوری منطقه بود و هماینک نیز چهار کشــور مصر، عربســتان، امارات و بحرین همه فشار خود را بر دولت قطر آوردهاند تا این شبکه را تعطیل کند؛ اتفاقی که حتی اگر به تعطیلی این شــبکه نینجامد به تعدیل آن خواهد انجامید و ممکن اســت دیگر شاهد شبکهای مانند گذشته نباشیم.

در این سالها الجزیره در بطن خود ویژگیهایی داشت که دیگران نداشتند و مثل آهنربا مخاطب را به سمت خود جذب میکرد. الجزیره شــبکهای بود که خیلی از کشــورها و ســازمانها آرزوی داشتنش را داشــتند اما نتوانســتند به آن دســت یابند. جالب اینکــه دولت قطر شــبکههای تلویزیونی مخصوص به خودش را دارد. ازاینرو الجزیره اصلا یک شــبکه قطری تلقی نمیشــد و در آن کمتر خبر یا گزارشی درباره این کشور مشاهده میشد. الجزیره درواقع شبکهای بود مربوط به کل جهان عرب و فراتر از آن کل خاورمیانه؛ شبکهای منحصربهفرد که با برنامههایش توانست موجی از آگاهیهای جدید را پدید آورده و یک قدرت رســانهای شگفتانگیز و کاملا مدرن را در منطقهای سنتی و عقبمانده به نمایش بگــذارد. الجزیره مانند هیچ تلویزیون دیگری نبود. هیچ شــباهتی به تلویزیونهای دولتی عرب کــه از همان ابتدا خبرهای مربوط به دربار و پادشاهان را روایت میکنند و شیوهای کاملا بسته و سانسورشده دارند، نداشت. ساعتهای پخش برنامههایش با گرینویچ تنظیم میشد و تکیه اصلی شبکه بر پیشتازی در خبررسانی، طرح دیدگاههــای مختلف و متضاد، کاویدن کارشناســانه تحولات و درنهایت تأثیرگذاری بر مخاطب بود. الجزیره به گفته توماس فریدمن، یکی از «آزادترین و فراگیرترین شــبکههاي تلویزیونی قابل مشــاهده در جهان عرب» بود؛ شــبکهای که گفته میشد بین 70 تا 80 میلیون )روایتهای دیگر تا 50 میلیون( بیننده دارد.

عجیــب اینکه الجزیره به لحاظ تنوع برنامهها کیفیت بســیاری از شبکههای مشابه را نداشت. همه بخشهای آن در چند برنامه خاص خلاصه میشــد. محور اصلی همه این برنامهها نیز سیاست و تاریخ معاصر جهان عرب در کنار خبرهای روز جهان بود که مجریانی ورزیده، خوشســیما و خوشلهجه آن را به سمعونظر مخاطب میرساندند. یکــی از برنامههای مسئلهســاز الجزیره «الشــریعه و الحیاه = دین و زندگی» بود که به تریبونی شــخصی برای یوسف القرضاوی، روحانی تندرو اخوانی، تبدیل شــده بود و الجزیره مدام به خاطر همین برنامه در معــرض انتقاد قرار ميگرفت. گرایش عمده گردانندگان و مجریان الجزیره نیز به «اخوانالمسلمین» نزدیک بود که در ادامه بیشتر خواهد آمد. توجه به ملیتهای دستاندرکاران الجزیره نیز نشان میدهد این شبکه به جزیرهای برای بسیاری از فعالان رسانهای جهان عرب تبدیل شده بود تا در آن نسبت به کشورهایشان روشنگری کنند.

نحوهاوجگیری

میگوینــد الجزیره کار خــود را با دریافت ســرمایهای معادل 150 میلیــون دلار از امیر قطر آغاز کرد )برخی منابع میگویند این شــبکه با ســرمایهای معــادل ‪1 3‬ میلیــون دلار راهاندازی شــد(. ابتدا طوری برنامهریزی شده بود که این شــبکه بتواند تا سال 2001 به خودکفایی برسد، اما زمانیکه در رسیدن به این هدف ناکام ماند، امیر قطر مجبور شــد به کمکهای خود به این شــبکه ادامه دهد. الجزیره بخشــی از هزینههای خود را از طریق پخش آگهی، هزینههای اشــتراک، پخش معاملات بین شــرکتهای دیگر و فروش تولیدات خود تأمین میکند. زمانی 40 درصد درآمدهای این ایســتگاه تلویزیونی را پخش آگهیها تشکیل میداد. همچنین گفته میشد بودجه سالانه این شبکه حدود 60 میلیون دلار اســت. این شبکه به صورت رسمی پخش برنامههای خود را از اواخر ســال 1۹۹6 آغاز کرد. در آوریل همان ســال، شــبکه تلویزیونی سرویس جهانی بیبیسی به زبان عربی به دلیل فشارهای عربســتان ســعودی پس از دو سال فعالیت تعطیل شــد. ازهمینرو تعدادی از کارکنان این شبکه به دوحه رفته و الجزیره را تشکیل دادند.

بالاترین مقام الجزیره، حمدبنثامر آلثانی، یکی از عموزادههای دور امیر قطر حمدبنخلیفه آلثانی بود. نخســتین مدیر این شبکه جاسم العلی، روزنامهنگار سرشــناس عرب، بود کــه دورههایی را در زمینه ارتباطات در ژاپن، فرانســه و آمریکا گذرانده بود. گفته میشود بعدها بر اثر فشار آمریکاییها که او را متهم به داشتن ارتباط با صدامحسین دیکتاتور عراق کردند، در ســال 2003 از کار برکنار شد. پس از او عدنان الشــریف، روزنامهنگار کهنهکار عرب، جانشین وی شــد اما دوران او طولی نکشــید تا اینکه وضــاح خنفر بهعنوان مدیرعامل این شــبکه منصوب شد. خنفر یک روزنامهنگار فلســطینی بود که بین سالهای 2003 تا 2011 مدیریت شبکه الجزیره را برعهده داشت. مجله فوربس در ســال 200۹ او را «تأثیرگذارترین شخصیت در جهان عرب» معرفی کرد. به دنبال کنارگذاشتن خنفر که سروصداهای زیادی بهپا کرد، احمد بنجاسم بنمحمد آلثانی جانشین او شد. خنفر ابتدا مهندسی و بعد فلسفه خوانده بود و پیش از آنکه رئیس الجزیره شود بهعنوان خبرنگار این شبکه در آفریقا فعالیت میکرد. هم او بود که جنگ افغانستان را برای شبکه پوشــش داد. خنفر به لحاظ سیاسی متهم به هواداری از اخوانالمسلمین و حماس بود و موقع استعفا با نوشتن نامهای گفت: «مطمئن است با رفتن او سیاست شبکه الجزیره تغییری پیدا نخواهد کرد زیرا این شــبکه براساس معیارها شکل گرفته است نه اشخاص.» بعضی منابع میگویند دلیل برکناری وضاح خنفر اسناد ویکیلیکس بود که در آن نشــان داده میشد او با سازمانهای اطلاعاتی آمریکا در ارتباط بوده اســت. رئیس کنونی این شبکه یاسر ابوهلاله است که او هم از طرفداران جدی گروه اخوانالمسلمین بهشمار میرود.

منحصربهفرد

نخستین بارقههای یک شبکه خبری متفاوت با نمایش صحنههایی از انتفاضه فلسطینیها در شبکه الجزیره کلید خورد؛ صحنههایی که جهان عرب را تکان داد و افکار عمومی منطقه را بهشدت علیه حاکم آنوقت برآشفت. گفته میشود یک بار امیرعبدالله، پادشاه سعودی، در دوران ولیعهدیاش ویدئویی از حوادث فلسطین را که شبکه الجزیره پخش کرده بود به کاخ ســفید برد و به جورج بوش نشــان داد. او در آنجا گریان و ملتمســانه از جورج بوش خواســت بــرای دفع ظلم بر فلســطینیها «کاری بکند». عبدالله بعدها خودش طرح صلح عربی را ارائه داد که در کنفرانس ســران عرب در بیروت )2002( به تصویب رسید و به دلیل عدم پذیرش اسرائیل همان زمان بایگانی شد.

شــبکه الجزیره با تحولات مربوط به جنگ افغانســتان به شهرتی جهانی رســید. خبرنگاران این شــبکه با دقت و جســارت بینظیری خبرهــای مربوط به این جنگ را پوشــش میدادند. مصاحبههای این شــبکه با اســامهبنلادن، الجزیــره را در ردیف مهمترین شــبکههای خبری نشاند. پخش ســخنرانی بنلادن یکی از شاهکارهای خبری این شــبکه بود که جهان را با حیرت مواجه کرد. گفته میشــود این شبکه براي فروش هر دقیقه سخنرانی بنلادن 20 هزار دلار دریافت ميکرد. گفتوگوهای این شبکه با شخصیتهای مهم جهان یکی از امتیازات بزرگ الجزیره بود که هنوز هم آن را حفظ کرده است. میگویند هنگامی که هوگو چاوز پس از کودتایی نافرجــام بــه کاخ ریاســتجمهوری ونزوئــلا برگشــت ترجیح داد برای پخش ســخنانش به الجزیره رجوع کند یا باری دیگر در یک اقدام نادر صدامحسین با الجزیره مصاحبه کرد. کم نیستند مقامات ارشد کشورهای جهان که همچنان در آرزوی حضور در این شبکه هستند.

یکی از ابتکارهای بزرگ این شــبکه تابوشکنی از مقامات اسرائیلی بود. الجزیره برای نخستینبار در جهان عرب تصمیم گرفت به صورت مســتقیم با مقامات اسرائیلی گفتوگو کند. این در حالی بود که هیچ شــبکه عربی حاضر نبود با به گفته خودشــان «دشــمن»، گفتوگو کند. الجزیره معتقد بود اســرائیلیها و فلسطینیها هر دو در حوادث جاری فلســطین نقش داشــته و باید حرف هر دو طرف شنیده شود. هرچند میدانیم جهتگیری کلی شبکه همیشه حمایت از فلسطین و انتفاضه بوده است. خبرنگاران الجزیره اعتقاد داشتند «اعراب دهها سال مسائلشان را پنهان کردهاند و حالا وقت آن است که این مسائل بیرون ریخته شــود. ابتدا آنها حرفهایشان را مثل گلوله به سوی هم پرتاب میکننــد اما بهمرور آرام خواهند گرفت» بههمیندلیل الجزیره در مواقع زیادی به میدان جنگ طرفهای درگیر تبدیل میشد و همین از الجزیره یک شبکه زنده، پویا و بهشدت تأثیرگذار میساخت. الجزیره جنگهای لبنان ســالهای 2001 و 2002 را بهخوبی پوشــش داد. در جریان جنگ 30روزه )2006( خبرنگاران این شبکه لحظهبهلحظه این جنگ را روایت کردند. در عراق این شبکه تحولاتش را از 1۹۹۹ تاکنون پیوسته پوشش داده است. سرنگونی نظام صدامحسین در سال 2003 را میشــد به صورت مستقیم و نفسگیر از شــبکه الجزیره به تماشا نشست. در ماجرای 11 سپتامبر 2001 الجزیره سنگتمام گذاشت. قبل از آن دولت آمریکا از الجزیره به دلیل کار حرفهای و مســتقلش بهشدت ســتایش میکرد؛ اما بعد از ایــن اتفاق، با پخش نوارهــای ویدئویی اسامهبنلادن و سلیمان ابوغیث که از حمله به برجهای دوقلو دفاع میکردند، جنجال بزرگی را در آمریکا علیه این شــبکه به راه انداخت. روز 13 نوامبر 2001 بود که دفتر این شــبکه در کابل هدف یک موشک آمریکایی قرار گرفت و منهدم شد.

یکی دیگر از قلههای فعالیت رســانهای الجزیره را باید پوشــش خبریدادن به تحولات موسوم به بهار عربی در سالهای 2012 و 2013 دانست. این شــبکه بهشــدت از قیامهای مردمی در کشورهای عرب حمایت میکــرد و دیکتاتوریهای حاکم را مــورد انتقاد قرار میداد. تا جایی که این شــبکه به «تریبونی» برای تمــام این جنبشها تبدیل شده بود و برخی کارشناسان غربی اساسا الجزیره را مبدع و موجد این جریانها معرفی میکردند. در جریان این حوادث بود که الجزیره یک شــبکه تماموقت به نام «الجزیره مباشر» را تأسیس کرد؛ شبکهای که به صورت مســتقیم حوادث کشورهای عرب را به صورت شبانهروزی در اختیار بینندگان میگذاشــت. با دیدن این شبکه گویی شما در خانه نشســته و از همانجــا برای مثال میــدان التحریر مصــر را میدیدید کــه مردم جمع شــده و علیه رژیم مبارک شــعار میدهنــد. الجزیره انقلابهای تونس، مصر، یمن، لیبی و سوریه را با وجود مخالفتهای شــدید دولتها موبهمو روایت کرد. با این حال نحوه پوشــش خبری الجزیره از اعتراضات مردمی در بحرین- کشور همسایه قطر– متفاوت بود و با انتقادات بســیاری همراه شــد. بهگونهای کــه حتی در درون نیروهای این شبکه شکافی را به وجود آورد و برای مثال غسانبنجدو، خبرنگار معروف این شــبکه، از آن جدا شــد. بنجدو بعدها در لبنان شــبکه المیادین را تأسیس کرد؛ شــبکهای که از سوی ایران، حزبالله لبنان و دولت سوریه حمایت میشود.

رمزموفقیت

در اثبات موفقیت شــبکه الجزیره همین بس کــه تاکنون چندین شــبکه به تقلید از آن در کشــورهای مسلمان و عربی دایر شده است. شــبکه الحره در عــراق، العربیه در امارات )دوبــی(، العالم در ایران، المیادین و المنار در لبنان و... ازجمله شبکههایی هستند که میتوان هریــک را به نوعی کپیبرداری از شــبکه الجزیره تلقی کرد. بااینحال هیچیک از شبکههای یادشده نتوانستند گوی سبقت را از الجزیره ربوده یا مخاطبان این شــبکه را به خود جلب کنند. رمز موفقیت الجزیره در یک کلمه «عدم سانســور» بود. یکی از مسئولان شبکه گفته بود: «راز موفقیت ما آزادی بیان اســت. ما شرایط سیاسی مشخصی برای این یا آن کشور در نظر نداریم. فقط به هرکس میگوییم نظراتش را بگوید». یک بار نیز غســانبنجدو درباره نحوه کار در الجزیره گفت: «شکل کار در الجزیره بهگونهای است که افراد و جریانهای مختلف در هر کشور میتوانند به طور آزادانه نظرشان را بیان کنند. ما میبینیم بنلادن یک طــرف دعوا و آمریکا طرف دیگر آن اســت و نظرات هر دو در شــبکه پخش میشــود». نباید فراموش کرد که شــعار اصلی این شــبکه «الرأی و الــرأی الاخر» یعنی «دیدگاه و دیدگاه دیگری» بود و الجزیره تابهحال به این شعار خود پایبند بوده است.

گــواه دیگر بــر موفقیــت شــبکه الجزیره، شاخوشانهکشیدنهای ممتد رهبران کشورهای مهم جهان از آمریکا گرفته تا کشورهای منطقه برای این شبکه است. ســال 2008 جورج بوش امیــر قطر را صرفا به خاطر نفرتی که از شــبکه الجزیــره داشــت بــه کنفرانــس 20 در آمریکا دعوت نکرد. تا به حال بارها اتفاق افتاده اســت که خبرنگار شــبکه الجزیره از فلان کشور اخراج یا دفترش در فلان شــهر یا کشــور بســته شود. دراینباره میتوان ســیاهه بلندبالایی ارائه کرد. برای مثال سال 2002 وزیر اطلاعات بحرین دستور ممنوعیت تهیه گزارش از مسائل داخلی این کشور ازســوی خبرنگاران الجزیره را صادر کرد و گفت این شبکه به اسرائیل تمایل دارد. سال 2004 دولت الجزایر فعالیتهای گزارشگر این شــبکه را به حالت تعلیق درآورد. این اقدام در واکنش به پخش یک گفتوگوی جنجالی راجع به وضعیت سیاسی این کشور بود. حتی دولت الجزایر طبق یک برنامه حسابشده چندینبار همزمان با پخش یکــی از برنامههای الجزیره برق تعدادی از شــهرها را قطع میکرد تا مانع مشاهده برنامههای این شبکه شود.

عجیب اینکه مقامات اســرائیلی و فلسطینی )دولت خودگردان( به طور یکســان از شبکه الجزیره ابراز نارضایتی میکردند. همین چند هفته پیش بود که آویگدور لیبرمــن، وزیر خارجه این رژیم، الجزیره را «ابزار تبلیغاتی نازیها» توصیف کرد. دولت ایران در ســال 1384 و در اعتراض به محتوای سلسلهگزارشهای الجزیره از مناطق عربنشین خوزســتان، دفتر این شبکه را در تهران تعطیل و عباس ناصر، خبرنگار لبنانــیاش را اخراج کرد. با اینحال تیرماه 1385 فعالیت الجزیره در تهران ازســر گرفته شد و این شبکه پذیرفت مشی ملایمتری نسبت به ایران داشــته باشــد. در عراق تاکنون بارها خبرنگاران الجزیره اخراج و دفاتر این شــبکه بســته و بعد از مدتی دوباره باز شده است. همین چندی پیش بود که اعلام شــد دفتر شبکه الجزیره در عربستان پلمب شده است.

ســال 2003 عربستان سعودی به قصد مهار الجزیره و خنثیکردن فعالیتهای رسانهای آن تصمیم گرفت شبکه العربیه را تأسیس کند. شبکه العربیه – بهعنوان بزرگترین رقیب الجزیره – با سرمایهای حدود 300 میلیون دلار و با ســرمایهگذاری گروه حریری در لبنان، دولتهای عربســتان ســعودی، کویت و چند کشــور دیگر اطــراف خلیجفارس تأســیس شد. این شــبکه هرچند تلاش میکرد با ارائه کار حرفهای از تنشآفرینیهای الجزیره پرهیز کرده و مخاطبان این شــبکه را به خود جلب کند اما به دلیل وابستگی شدید این شبکه به عربستان سعودی، هرگز نتوانســت الجزیره را به حاشــیه براند. شبکه الجزیره در مصر از زمان روی کارآمدن دوباره نظامیان تاکنون تحریم و تعطیل اســت. در امارات این شبکه قادر به فعالیت نیست. دولت سوریه شبکه الجزیره را

الجزیره برای قطر فقط یک شبکه نبوده، بلکه همواره یک پرستیژ جهانی بوده است. ازاینرو آبروی قطر به بقای این شبکه گره خورده است و هرگونه کوتاهآمدن میتواند به حیثیت بینالمللی این کشور لطمه بزند. بیتردید اگر فشارها زیاد باشد دولت تمیمبنخلیفه بنآلثانی کوتاه خواهد آمد و در این میان بهناچار سیاستهایش درباره الجزیره نیز تعدیل خواهد شد

حامی گروههای تروریستی میداند و... . خلاصه آنکه دولتی در جهان عرب نیست که از دست شبکه الجزیره دل پرخونی نداشته باشد.

در ترازوی نقد

شــبکه الجزیره به دلیل کار حرفهای خود تاکنون جوایز متعددی دریافت کرده اســت؛ ازجمله در ســال 1۹۹۹، صندوق ابنرشد برای آزادی اندیشــه در برلین جایزه خود را به الجزیره اعطا کرد. در ســال 2004، بهعنوان یکی از پنج وبسایت بهتر جهان در کنار بیبیسینیوز، نشنالجئوگرافیک و... معرفی شد و در سال 2004، از سوی خوانندگان خود بهعنوان پنجمین نشــان تجاری اثرگذار پس از اپل و گوگل مورد قبول اعلام شــد. در سال 2005، به دلیل «شهامت در غلبه بر سانسور و کمک به تبــادل آزاد اطلاعات در جهان عرب» جایزه مجله بایگانی سانسور را دریافت کرد. برنامههای الجزیره به دلیل بکر و تولیدیبودن بارها از سوی سایر شبکههای تلویزیونی بازپخش شده است. برای مثال تاکنون بارها مصاحبههای اختصاصی الجزیره از کانالهای بیبیسی و ســیانان بازپخش شده است. پخش برنامههای الجزیره هماکنون در سراسر دنیا از طریق سیســتمهای مختلف ماهوارهای و تلویزیونی قابل دسترسی است. سرویس انگلیسی الجزیره بهطور رسمی کار خود را از ســال 2006 آغاز کرد و با بهرهبردن از شــخصیتهای حرفهای و اثرگذاری مانند دیوید فراســت، مجری کهنهکار بریتانیایی، توانست به موفقیت چشمگیری دســت یابد. علاوه بر دو کانال عربی و انگلیسی، الجزیره دارای زیرمجموعههای گســتردهای از شــبکههای تلویزیونی و مراکز رســانهای اســت. کانالهای مستند، ورزشــی، الجزیره مباشر، الجزیــره کودکان، کانالهــای الجزیره به زبــان اردو و ترکی و از همه اینها مهمتر دو مرکز مطالعات و مرکز آموزشهای رســانهای الجزیره که از کشــورهای گوناگون دانشجو گرفته و به آنها آموزش میدهد، از مهمترین بخشهای کاری الجزیره اســت. گفته میشود این شبکه در نظر دارد در آینده کانالی را برای موسیقی و نیز یک روزنامه بینالمللی راهاندازی کند. همه اینها توســعه روزافزون این شــبکه در سالهای گذشــته را نشــان میدهد. الجزیره در کار حرفهای خــود تاکنون در معرض نقدهای بیرحمانهای نیز قرار گرفته است. یکی از انتقادهای گســترده به این شــبکه آن بود کــه ویدئوهایی را از تروریســتها در هنگام ســربریدن قربانیان غربی به نمایش میگذاشت. بخش دیگری از انتقادها نســبت به الجزیره این بود که به رســانهای برای گروههای تروریســتی ازجمله القاعده و طالبان تبدیل شده است. حتی در سال 2003 تیســیر علونی، گزارشگر این شبکه در اسپانیا، به اتهام پشتیبانی از اعضای القاعده دســتگیر و زندانی شــد و بعدها برای او هفت سال زندان بریدند. رویکرد الجزیره درباره طالبان نیز به همین سبکوسیاق بود و دیدیم دولت قطر به طالبان در کشورش دفتر مخصوص داد.

همچنین از این شــبکه انتقاد شد که بیشتر بر گروههای به حاشیه راندهشــده، اقلیتهای قومی و مذهبی تمرکــز میکند و درمجموع پرداختن به چنین مســائلی موجب ایجاد شکاف در جوامع و تحریک اقلیتها میشود. یکی دیگر از انتقادهای مهم این بود که چرا الجزیره از امارتنشــین قطر هیچ انتقادی نمیکند و ساختار قبایلی این کشور را مــورد نقد قرار نمیدهد. دیگری اینکــه الجزیره در موارد متعددی بیطرفی خود را رعایت نکرده اســت. برای مثال در پوشش خبرهای مربوط به فلسطین، این شــبکه جانب حماس را میگرفت. یا هنوز با وجود گذشت چهار سال الجزیره محمد مرسی را رئیسجمهور قانونی مصر میداند. این شبکه همچنین از ترکیه انتقاد نمیکند و اگر خبری را از این کشــور پخش کند بهشدت محافظهکارانه عمل میکند. اینها شــبکه الجزیره را از یک شبکه مستقل و حرفهای به شبکهای بسته و ایدئولوژیک تبدیل میکند. گاه در نقد این شبکه بهدرستی گفته میشود هرچه از عمر آن میگذرد از تند و تیزی انتقادهایش کاسته میشود و به چاقویی میماند که روزبهروز کندتر میشــود. برای همین بعضی کارشناسان تخمین میزنند از مخاطبان این شبکه کاسته شده باشد.

سرانجامالجزیره

اکنون شــبکه الجزیره با همه افتوخیزهایی که داشته در معرض یک خطر بزرگ قرار گرفته اســت. چهار کشــور مصر، بحرین، امارات و عربســتان ســعودی به دنبال قطع ارتباط با قطر 13 شــرط را برای عادیسازی روابط با این کشور پیشنهاد دادهاند که یکی از برجستهترین آنها تعطیلی شــبکه الجزیره اســت. یاســر ابوهلاله، مدیر فعلی این شــبکه، در واکنش به چنین درخواســتی میگوید: «هدف از تعطیلی الجزیره ساکتکردن رســانهای آزاد در منطقه است». رابرت کلوفیل، کمیسر عالی حقوق بشر ســازمان ملل متحد، نیز در واکنش به چنین درخواســتی گفت : «شــبکه دوزبانه الجزیره قانونی است و میلیونها مخاطب دارد در نتیجه درخواســت برای تعطیلی فوری این شبکه از نظر مــا یک حمله علیه حق آزادی بیان اســت و قابل قبول نخواهد بود ». دولت قطر تاکنون به این درخواســتها پاســخی نداده اســت. فراموش نباید کرد که الجزیره برای قطر فقط یک شــبکه نبوده، بلکه همواره یک پرســتیژ جهانی بوده اســت. ازاینرو آبروی قطر به بقای این شــبکه گره خورده است و هرگونه کوتاهآمدن میتواند به حیثیت بینالمللی این کشور لطمه بزند. بااینحال تجربه نشان داده که دولت قطر کمتر مواضع ثابت و روشــنی در عرصه بینالمللی داشته است. بیتردید اگر فشارها زیاد باشــد دولت تمیمبنخلیفه بنآلثانی کوتاه خواهــد آمد و در این میان بهناچار سیاســتهایش درباره الجزیره نیز تعدیل خواهد شد. این فشــارها را اگر در کنار تحولات شتابان فناوری جهان در حوزه رسانههای مجازی و نیز رشد قارچگونه دهها شبکههای تلویزیونــی ماهوارهای بگذاریم که هرروزه بر تعداد و رقابتهایشــان افزوده میشــود، میتوان یک نتیجه ساده گرفت و آن اینکه الجزیره دیگــر آن الجزیره ســابق نخواهد بود. هرچند در پایــان باید صادقانه اعتراف کرد که تاریخ معاصر خاورمیانه نیز هرگز خاطره شــبکهای به نام الجزیره را از یاد نخواهد برد.

Newspapers in Persian

Newspapers from Iran

© PressReader. All rights reserved.